Koerdenleider predikt nu de lieve vrede

De enige militair in de staatsveiligheidsrechtbank die vandaag uitspraak doet in de zaak tegen Koerdenleider Abdullah Öcalan is sinds een week vervangen door een burger....

Eric Outshoorn

FABRIEKSARBEIDER Mesut weet het zeker: Abdullah Öcalan is ein slechter Mensch. Hij heeft tenslotte kinderen vermoord, en ouden van dagen. Dat zijn geen soldaten, voor wie de dood het risico van het vak is. Maar Turkije zal Öcalan niet terechtstellen, weet Mesut. 'Turken en Koerden moeten kunnen samenleven in één land.'

Dat de hoofdrolspeler in het drama op het gevangeniseiland Imrali er ook zo over denkt, lijkt niet waarschijnlijk. Öcalan heeft tijdens het hele proces alles op alles gezet om zijn leven te redden. Het moet gezegd, de voorman van de Partiye Karkeran Kurdistan heeft zijn lot uitdrukkelijk gekoppeld aan een politieke oplossing voor het Koerdische probleem.

Hij heeft er voortdurend op gehamerd dat de vijandelijkheden tussen zijn guerrillastrijders en het Turkse leger binnen drie weken tot het verleden kunnen behoren, mits zijn leven wordt gespaard. Hij heeft herhaalde malen gezegd dat er genoeg is geleden aan beide kanten.

Die oproep tot een dialoog heeft Abdullah Öcalan een knap eind weggebracht van zijn oorspronkelijke politieke visie. De gesjeesde student politicologie voelde zich thuis bij een ideologie die het meeste weg had van een onvervalst marxisme-leninisme uit de jaren zestig en zeventig, ruim besprenkeld met Koerdisch nationalisme.

De PKK werd opgericht in 1978 en was het professionele vervolg op de Apocus, een club uiterst linkse Koerdische studenten die zich de volgelingen noemden van Apo (Oompje) Öcalan. Volgens het echtpaar Pope in hun boek Turkey Unveiled behoorden zij tot de meest radicale groepen van politiek links.

Toen al had Öcalan de reputatie van een man met moorddadige karaktertrekjes. Die had hij niet van zijn vader ('een zwakke, kleurloze man', verklaarde Öcalan eens), maar wellicht wel van zijn moeder, die hem in ieder geval enige hardheid bijbracht in zijn jeugd. Öcalan (51) werd geboren in een dorpje in Zuidoost-Turkije . Een van zijn grootmoeders was Turkse en er zaten sporen van Arabisch bloed in de familie. Niettemin voelde hij zich volop Koerd, al sprak hij aanvankelijk de taal slecht en moest hij er les in nemen. Over politiek discussieerde hij het liefst in het Turks.

Het verhaal wil dat een paar grote jongens in het dorp op een dag zijn broertje een paar klappen verkochten . Moeder Öcalan stuurde Abdullah de straat op om de daders een stevig pak rammel te geven, anders hoefde hij niet terug te komen. 'Zo was ze, zij had veel overredingskracht, zodat ik vaak andere kinderen te grazen heb genomen', vertelde Öcalan eens.

Het is een lange weg van de nietsontziende leider van de Koerdische afscheidingsbeweging naar een man die nu ineens de dialoog voorstaat. De kwestie is of Öcalan niet te laat is met die oproep - als zo'n oproep al enige zin zou hebben gehad, gezien de onwrikbare houding van de Turkse machthebbers, in het bijzonder de militairen.

Om met de laatste te beginnen: van de militairen heeft Öcalan in elk geval geen goeds te verwachten. Zij stellen hem verantwoordelijk voor de dood van ruim dertigduizend mensen. Vrijdag verklaarde generaal Feridun Oztürk dat Öcalan nu om zijn leven smeekt. 'Dat is te laat, dat had hij eerder moeten bedenken, deze moordenaar. Het recht zal zijn loop hebben.'

Van het parlement, dat ook zeggenschap heeft over de voltrekking van het doodvonnis, hoeft de PKK-leider evenmin barmhartigheid te verwachten. Een zeer ruime meerderheid vindt dat hij moet hangen.

Toch denken sommige waarnemers dat Öcalans leven zal worden gespaard. Er bestaat nog een aantal beroepsmogelijkheden en dan kan de galg nog jaren op zich laten wachten. Op die manier zou Turkije bovendien ongemerkt tegemoet kunnen komen aan de Europese bezwaren tegen de doodstraf. En wie weet kan het doodvonnis over een jaar of wat worden omgezet in levenslang.

Maar daar kan Abdullah Öcalan niet echt gerust op zijn als hij deze ochtend de uitspraak van de speciale rechtbank hoort.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden