Koerden ruiken kans op meer autonomie

Terwijl Irak uiteen dreigt te vallen, breiden Koerdische strijders hun gebied uit en begint de Koerdische regio zijn eigen olie-export. Tot ergernis van Bagdad.

De een zijn dood is de ander zijn brood. Dat geldt ook in Irak, waar de radicaal-islamitische ISIS-militie in opmars is. Terwijl het geplaagde land in het hart van het Midden-Oosten bloedig uiteen dreigt te vallen, ruikt de Koerdische minderheid in Noord-Irak zijn kans.

Profiterend van de aftocht van Iraakse regeringstroepen hebben Koerdische strijders de oliestad Kirkuk ingenomen en hun grondgebied flink uitgebreid. En terwijl oliemaatschappijen zich elders in Irak zorgen maken over hun miljardeninvesteringen, is de autonome Koerdische regio de afgelopen weken juist begonnen met zijn eerste serieuze olie-export. De Koerden hopen zo nog onafhankelijker te worden van de centrale regering in Bagdad. 'We gaan feiten op de grond creëren', kondigde de Koerdische olieminister Ashti Hawrami onlangs aan.

De regering van de Koerdische regio ligt al jaren overhoop met de machthebbers in Bagdad over de verdeling van de nationale olie-inkomsten. De Koerden hebben recht op 17 procent van de olie-inkomsten, maar beklagen zich erover dat zij slechts 10 procent krijgen. De centrale regering op haar beurt ergert zich aan de Koerdische ambities om zelf meer olie te exporteren, buiten het centrale gezag om. 'Alle Iraakse olie moet via het federale systeem worden geëxporteerd', waarschuwde een adviseur van de Iraakse president Nuri al-Maliki laatst.

Maar de Koerden trekken zich daar steeds minder van aan. Ze exporteerden al olie in tankwagens naar Turkije, maar hebben eind mei ook een pijpleiding in gebruik genomen naar de Ceyhan-terminal aan de Turkse Middellandse Zee-kust. De centrale regering probeerde de Koerdische export-ambities de afgelopen weken te frustreren door een arbitragezaak te beginnen en door eventuele buitenlandse kopers te waarschuwen dat zij, als zij Koerdische olie afnemen, op een zwarte lijst komen en geen Iraakse olie meer zullen krijgen. Maar de Koerden slaagden er toch in afnemers te vinden. Inmiddels zijn aan de Middellandse Zee-kust vier tankers volgeladen met in totaal 4 miljoen vaten olie en de eerste lading is afgeleverd in Israël. 'Wij zijn trots op deze mijlpaal', aldus de Koerdische regering in een verklaring. 'We hebben dit bereikt ondanks drie weken van intimidatie en ongegronde bemoeienis uit Bagdad.'

De 4 miljoen Koerden in Noord-Irak hebben sinds de verdrijving van Saddam Hussein in 2003 hun eigen autonome regio, compleet met een parlement, een volkslied, een vlag, eigen strijdkrachten en binnenkort mogelijk zelfs eigen geld. De Koerdische president Massoud Barzani zei gisteren dat, gezien de opmars van ISIS, 'zeer moeilijk' is in te zien hoe Irak bijeen kan blijven. 'We leven nu in een Irak dat volledig anders is dan het Irak van twee weken geleden', zei Barzani gisteren. 'Het is tijd voor het Koerdische volk om zijn toekomst te bepalen.'

De Verenigde Staten steunen het Koerdische streven naar onafhankelijkheid niet. De Amerikaanse minister John Kerry van Buitenlandse Zaken bezocht gisteren de Koerdische regio om Barzani en zijn mensen aan te sporen de eenheid van de Iraakse staat te respecteren. 'Als zij zich terugtrekken uit het politieke proces in Bagdad zal dat veel negatieve ontwikkelingen versterken', aldus een Amerikaanse functionaris.

Ook de buurlanden Turkije, Syrië en Iran voelen niks voor Koerdische onafhankelijkheid, omdat zij zelf ook opstandige Koerdische minderheden hebben. In Turkije is premier Recep Tayyip Erdogan al enige tijd verwikkeld in moeizame vredesonderhandelingen met de Koerdische rebellenbeweging PKK. En in Syrië zijn strijders van de PYD, een aan de PKK gelieerde beweging, tot bezorgdheid van de Turken bezig hun eigen autonome regio te creëren.

Maar de verhoudingen zijn aan het veranderen. Zo verbood Ankara de Amerikanen in 2003 nog om vanaf Turks grondgebied Irak binnen te vallen, onder meer uit vrees dat zo'n invasie de kans op Koerdische onafhankelijkheid zou vergroten. Maar tegenwoordig onderhoudt de Turkse regering warme banden met de Koerdische president Barzani. Turkse bedrijven doen volop zaken in Noord-Irak. De olie-aanvoer vanuit de regio is voor Turkije een kans om energie te verwerven voor zijn groeiende economie. Turkije heeft weinig eigen energiebronnen en is voor zijn olie en gas sterk afhankelijk van Rusland en Iran. Het is een nationale prioriteit van Turkije om zijn energievoorziening te diversificeren. 'De Koerden hebben, net als elke natie, het recht om te besluiten over hun eigen lot', zei een kopstuk van de Turkse regeringspartij AKP onlangs.

Barzani speelt het vooralsnog voorzichtig. Vrijwel niemand verwacht dat hij op korte termijn zal aansturen op onafhankelijkheid, al was het maar omdat hij zijn goede relatie met Amerika niet in gevaar wil brengen. Maar de Koerdische president heeft de wind in de rug en zal naar verwachting proberen economische concessies te krijgen van de centrale regering. Zo wil Barzani meer vrijheid om deals te sluiten met buitenlandse oliemaatschappijen. Ook wil hij een groter deel van de nationale olie-inkomsten. Als de Koerdische leider dergelijke concessies weet los te peuteren, brengt hij het gedroomde einddoel, een onafhankelijk Koerdistan, toch weer een flinke stap dichterbij.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden