Koerden plotseling boemannen van Tel Abyad

De strijd om de Syrische grensplaats Tel Abyad dreigt een splijtzwam te worden tussen Turkije en de internationale coalitie tegen IS. Het land vindt dat de luchtaanvallen 'Koerdische terroristen' in de kaart speelt. Syrische rebellen hebben hier nog een schepje bovenop gedaan en beschuldigen de Koerdische militie YPG in een vandaag uitgegeven verklaring van 'etnische zuiveringen'.

Rookpluimen in de Syrische grensplaats Tel Abyad, gefotografeerd vanuit Turkije. Beeld reuters

Het document, dat onder meer is verspreid op Twitter, is ondertekend door vijftien Syrische rebellengroepen, onder wie Ahrar al-Sham, Jaish al-Islam en Ajnad al-Sham - groepen die bekend staan als radicaal. Het gematigdere Vrije Syrische Leger, dat geregeld aan de zijde van de Koerden vecht, heeft er zijn naam niet aan verbonden.

Afgelopen weekend nam Tarik Sulo, de woordvoerder van Syrische Turkmenen in Noord-Syrië ook al het woord 'etnische zuivering' in de mond. Volgens hem is dat vooral te wijten aan de internationale coalitie, die de Koerdische YPG met luchtaanvallen bijstaat in de strijd tegen IS. De bombardementen van de VS en hun partners 'veranderen de demografie van de regio in een etnische zuivering', aldus Sulo. De Turkmenen, een van oorsprong Turkse minderheid in Syrië, zouden bovendien 'land verliezen waar ze al eeuwen leven.'

Een Amerikaanse woordvoerder van de luchtmacht, kolonel Patrick Ryder, reageerde op de beschuldigingen door te stellen dat deze 'serieus worden genomen en verder worden onderzocht'. Want, zo voegde hij daar aan toe, 'we keuren natuurlijk geen enkele vorm van etnische zuivering goed.'

Syrische vluchtelingen uit de regio Tel Abyad vormen een lange rij langs de grens in de hoop te worden toegelaten tot Turkije. Beeld reuters

Turkije bang voor opkomst Koerden

De beschuldigingen komen niet uit de lucht vallen en stroken met het beeld dat de Turkse regering probeert te schetsen van de Koerdische betrokkenheid bij de strijd in Syrië. Nu de gevechten tussen Koerdische strijders en IS, die Tel Abyad ongeveer een jaar in handen heeft, zijn opgelaaid is er een enorme vluchtelingenstroom op gang gekomen. In een week tijd zijn 15 duizend Syriërs in de Turkse grensplaats Akçakale gestrand. De Turkse autoriteiten zijn hier niet blij mee en probeerden vorige week krampachtig te voorkomen dat de vluchtelingen de grens over zouden steken. Het hek dat eerder langs de grens is gebouwd bleef potdicht. Toch wisten Syriërs door gaten in het hek Turkije te bereiken en afgelopen weekend gaven de autoriteiten toe dat de situatie onhoudbaar was geworden en werden vluchtelingen mondjesmaat toegelaten.

De reden dat de Turkse autoriteiten liever geen Syrische vluchtelingen toelaten is tweeledig: ten eerste kampen ze met een gebrek aan opvangcapaciteit, maar wat ook meespeelt is dat de regering bang is dat de massale vlucht van Arabieren en Turkmenen ervoor zorgt dat Koerden het achtergebleven gat opvullen. Vorige week donderdag beschuldigde president Erdogan de internationale coalitie ervan Arabieren en Turkmenen in Syrië te bombarderen en tegelijkertijd steun te leveren aan Koerdische 'terroristen'.

Erdogan kwam hier afgelopen weekend nog eens op terug: '15 duizend Arabieren en Turkmenen zijn de regio ontvlucht en de grens met Turkije overgestoken', zei hij tegen verslaggevers. 'De verlaten gebieden worden nu ingenomen door de PKK en de PYD. Dit maakt het mogelijk dat gewapende groepen zich dicht bij onze grens vestigen en dat kan een gevaar opleveren voor onze toekomst.'

De PYD is een van de milities die in Tel Abyad tegen IS vecht en heeft volgens Turkije net als de YPG directe banden met de PKK, door het Westen aangemerkt als terreurgroep. Erdogan is dus, kort gezegd, bang dat Koerdische 'terroristen' het huidige offensief aangrijpen om hun macht in de regio te versterken.

Eerder speelden de YPG en PYD ook al een hoofdrol bij de verdrijving van IS uit Kobani, 60 kilometer verderop. Maar het verschil tussen Kobani en Tel Abyad is dat Kobani van oorsprong Koerdisch is en Tel Abyad Arabisch. Dat geeft de aanwezigheid van Koerdische strijdkrachten een andere dimensie.

Wanhopige Syriërs klimmen over het hek heen om Turkije binnen te komen. Beeld epa

'Koerden verbranden huizen'

Afgelopen dagen kwamen gevluchte Turkmenen en Arabieren in Turkse media uitgebreid aan het woord. Het beeld dat zij schetsten van de YPG is allesbehalve rooskleurig: de Koerden zouden hun huizen en inboedel hebben gestolen, hun persoonlijke documenten hebben verbrand en de macht claimen in de regio. 'Ze dwongen ons het dorp te verlaten en zeiden dat 'dit Rojava is', de term die de YPG gebruikt om het door hun geclaimde territorium in Noord-Syrië te beschrijven', aldus Jomah Ahmed, een 35-jarige inwoner uit al-Fwaida tegen persbureau AINA. 'Ze zeiden: ga naar de Badiya-woestijn, ga naar Tadmur, waar je hoort.' Tadmur, beter bekend als Palmyra, viel afgelopen maand in handen van IS en ligt 150 kilometer ten zuidoosten van Tel Abyad.

De YPG heeft de beschuldigingen van de hand gedaan in een eigen verklaring, gepubliceerd op zijn website. Ze roepen de partijen op zelf een kijkje te komen nemen en de waarheid onder ogen te zien. 'We vragen de groepen die onze troepen beschuldigen openlijk: waar waren jullie toen Daesh (de Arabische term voor IS) brute slachtpartijen uitvoerden in de dorpen Rawiya, Dehma en Khabur?'

In de verklaring staat verder dat de groepen die kritiek hebben op de Koerdische strijdkrachten een 'prettig beeld' proberen te schetsen van IS om zo hun eigen aanwezigheid in de regio te legitimeren. Inwoners die door de gevechten uit de regio zijn verdreven, kunnen gerust zijn, stelt de YPG tot slot. 'Zij kunnen terugkeren naar hun dorpen en bezittingen zodra de vrede terug is in onze regio.'

Een groep internationale strijders die voor de YPG vechten poseren bij de Syrische plaats Tal Tamr, dichtbij de grens met Turkije. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.