Koelen met ijsblokken, zoals opa deed

Met slechts een paar uur stroom per dag verrot het eten in de koelkast. De inwoners van Bagdad grijpen terug naar oudere koeltechnieken....

The New York Times

BAGDAD Elke ochtend, lang voordat de zon zijn hoogste punt bereikt en de stad kookt van de hitte, groeit de rij voor de Dickensiaanse ijsfabrieken van Bagdad. Omdat alleen de rijken geld hebben voor een generator en de rest van de bevolking het moet doen met een paar uur stroom per dag, zijn ijsblokken het symbool geworden van een land dat steeds verder afglijdt naar een primitiever tijdperk.

In sommige wijken wordt de maximumprijs van een blok ijs vastgesteld door het sjiitische Mahdi-leger, in de hoop de straatarme burgers voor zich te winnen. Dit tot afschuw van sommige ijsmakers, maar tot opluchting van degenen die, na vier jaar chaos, blij zijn met elke vorm van stabiliteit.

‘Niets is zo belangrijk als gezag en orde’, zegt Omar Suleiman, manager van een ijsfabriek. ‘In de tijd van Saddam Hussein stelde de regering de prijs van het ijs vast. Nu is er nergens prijsbeheersing, behalve daar waar de milities het gezag uitoefenen.’

Maar de sjiieten zijn niet de enigen die de ijsvoorziening naar hun hand zetten. Bij één fabriek hebben alle vier de bezorgers ontslag genomen na het dreigement dat ze zouden worden vermoord als ze nog eens de onzichtbare grenzen zouden overschrijden die de soennitische en de sjiitische wijken van elkaar scheiden.

In één buitenwijk hebben klanten de bezorgers bovendien gewaarschuwd dat fanatieke moslims ijs verboden hadden verklaard. ‘Het zou on-islamitisch zijn omdat er in de tijd van de profeet geen ijs was’, zegt Khatan Kareem, manager van een andere ijsfabriek.

Veel ijsfabrieken zijn museumstukken. Hussam Mohammed had nooit kunnen denken dat zijn fabriek, die in 1952 is gebouwd, Saddam Hussein nog zo lang zou overleven. ‘In 2003 dacht ik dat het afgelopen was; dat iedereen koelkasten en vriezers zou krijgen nu de Amerikanen er waren.’

De viswinkels en slagerijen zijn inderdaad geen klant meer bij hem – ze zijn gesloten vanwege de onveiligheid. ‘Maar nu kopen de armen ijs omdat ze geen geld hebben voor een generator, zodat ze hun eten en drinken niet koel kunnen houden.’

Vaak zijn de mensen echter te bang om ijs te komen halen. ‘Vroeger had ik veel klanten uit soennitische wijken, omdat er in hun deel van de stad geen ijsfabriek was’, zegt Khatan Kareem. ‘Nu lukt het hen niet meer om hier te komen – en wij kunnen niet naar hen toe.’

Zelf is hij, een sjiiet, verdreven uit zijn huis dat in een soennitische wijk stond. ‘Soldaten sloegen me in elkaar, zetten mijn huis in lichterlaaie en dwongen me voorgoed te vertrekken.’ Nu woont hij in de keuken van een familielid.

Zijn neerslachtigheid is tekenend voor de frustratie van de Iraakse middenklasse. De leden van deze groep waren er altijd trots op dat zij tot de best opgeleide mensen in de Arabische wereld behoorden, maar moeten nu toezien hoe hun land achteropraakt en terugvalt op de technische kennis van hun grootvaders.

Het enige dat je nodig hebt om ijs te maken is water, elektriciteit en een paar chemicaliën. Maar in Bagdad moeten alle grondstoffen langs de wegblokkades van gewapende mannen met hun nukken en grillen – net zoals de klanten, de werknemers en het eindproduct.

In de soennitische enclave Adhamiya, die door een gloednieuwe muur wordt gescheiden van zijn sjiitische buren om sektarische moorden een halt toe te roepen, klaagt Taha Khaleel dat zijn chauffeurs en monteurs zijn overgeleverd aan de overwegend sjiitische soldaten van het Iraakse leger die de doorgang controleren. ‘Alles hangt van hun humeur af’, zegt hij. ‘En dat levert problemen op voor mijn benzine: de chauffeurs komen hier liever niet meer leveren.’

Nog ongelukkiger zijn de straatarme klanten op de markt van Hay al-Salaam waar het ijs wordt verkocht in houten stalletjes, midden tussen het rottende afval op straat. Gealarmeerd door verhalen over ziektes, drukken veel mensen nu zuiveringstabletten in de ijsblokken. Als ze geluk hebben, is het ijs gemaakt in het Koerdische Sulaimaniya of Erbil, waar zuiver water uit de bergen wordt gebruikt. Anders moeten ze het doen met het product uit Bagdad, dat een vaalgele kleur heeft.

‘Vroeger kon ik gewoon mijn koelkast gebruiken’, zegt Mohammed Abbadi, de 52-jarige eigenaar van een kledingwinkeltje. ‘Nu is ijs de enige mogelijkheid om ons eten en drinken koel te houden – of het nu vies is of niet. Allebei mijn dochters hebben vorige week tyfus gekregen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden