Koele marimba bij beklemmende beelden van de genezingsindustrie

‘Devotie’, was het thema van muziekfestival Musica Sacra in Maastricht. Met schurende akkoorden bij een Lourdes-film en een hemeltergend mooi gezongen lied op muziek van Górecki....

Maastricht Naar tekenen van pure devotie en heilige toewijding is het tegenwoordig goed zoeken, zelfs op het Maastrichter Vrijthof aan de voeten van de Sint Servaasbasiliek en de Sint Janskerk. Het is rond misbruikschandalen en -beschuldigingen sowieso even geen hoogmis in de katholieke kerk, maar ook een ‘Jezus Redt’-bus, met houten kruis achteloos tegen het achterwiel geplant, blijft vrijdagmiddag leeg.

Het is misschien ook de dag niet voor opwaardering van de ziel: de zon schijnt, de terrassen zitten vol, de ‘randjes’ pils gaan rond. Tegen een uur of 6 wordt het kruis maar weer ingeladen, en dan kachelt de heilsbus onverrichter zake het plein af.

Toch is er het nodige aan devotie te beleven in Maastricht. Wie de moeite neemt het jaarlijkse muziekfestival Musica Sacra te bezoeken, wordt zelfs met het begrip om de oren gemept. Want ‘devotie’ is het thema van het festival, waaraan drie dagen muziek – van klassiek, hedendaags tot wereld – en nog wat theater en beeldende kunst is opgehangen.

Devotie is waarachtig wel actueel, volgens de organisatie. Festivaldirecteur Jacques Giesen wijst in zijn openingsrede op vrijdagmiddag op de verering van ‘het gedachtengoed van Kennedy of Mandela, en popsterren als Elvis en Madonna’. Giesen vraagt zich af: ‘Wat is devotioneel zijn, nu, bij verdwijnende religiositeit?’

Een antwoord op die vraag wordt gedurende drie dagen Musica Sacra niet gevonden, maar het festival biedt genoeg stof voor overpeinzing. Dat begint al bij de openingsvoorstelling Visions de Lourdes, een stille documentaire uit 1932, van live muziek voorzien door het HERMESensemble onder leiding van Koen Kessels, met de mezzosopraan Els Mondelaers.

De Belgische cineast Charles Dekeukeleire richtte een uiterst kritische camera op de genezingsindustrie bij het bedevaartsoord, op de devoot prevelende oude vrouwtjes met kaarsen, de eindeloze rijen tuberculosepatiënten in bedden op wieltjes. De vereringswaanzin komt voorbij, de commercie, de prijskaartjes van de ‘heilig water pastilles’, de kettinkjes en beeldjesrommel. De borden boven de winkels: Foreign Money is Accepted.

De componiste Annelies Van Parys moet het soms abstracte en experimentele filmverslag als zeer beklemmend hebben ervaren, want zo is haar muziek: ijl jankend, piepend en schurend, dan weer berustend in koele akkoorden op de marimba.

Een fraaie en intelligente productie, die in het Theater aan het Vrijthof wel een merkwaardige introductie kreeg. Vanaf de balkons in de concertzaal werden voor aanvang Spaanse saetas verkondigd, flamencovormen die normaliter tijdens de Spaanse heilige week Semana Santa vanuit keukenramen over de processies worden uitgestort, maar hier dan over het nogal verraste schouwburgpubliek. Het maakte de boodschap van de festivalopening dubbelzinnig maar interessant: de devote flamenco kreeg een scherpe, hedendaagse echo.

Eenduidiger was het avondconcert van het Limburgs Symfonie Orkest onder leiding van Michal Dworzynski, dat de Symfonie van Klaagliederen van de Poolse componist Henryk Mikolaj Górecki uitvoerde. Górecki bouwde zijn symfonie in 1976 op rond drie Poolse liederen, die de menselijke staat bewenen en Maria smeken om bemiddeling. Het tweede deel, met een soms monotoon en repetitief dreunend strijkorkest, grijpt bij de keel: de liedtekst, hemeltergend mooi gezongen door de Poolse sopraan Iwona Sobotka, is ontleend aan een gevonden inscriptie in de Poolse Gestapogevangenis Zakopane, geschreven door een 18-jarig meisje. ‘Nee, moedertje, huil toch niet. Allerzuiverste Koningin van de Hemel, sta mij altijd bij.’

Zo wankel je dan de Limburgse nacht in, langs de Sint Janskerk, waar de flamencozangeres en saetera Gema Jiménez meer Spaanse klaagzang inblaast, en dan snel nog even door de steeg achter de basiliek, genaamd Vagevuur, om de overdaad aan devotie weer te kunnen afschudden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden