Koele automobilist verwarmt de aarde

De helft van alle nieuwe auto's heeft een airco aan boord. Daardoor komt het krachtige broeikasgas HFK-132a onbelemmerd vrij en wordt bovendien meer brandstof verbruikt....

VAN ELKE twee auto's die er in Nederland worden verkocht, heeft er één een airco. Dat betekent dat er vandaag pakweg 950 auto's met airconditioning uit de showroom rijden, en morgen ook en maandag weer. In Duitsland is al tachtig procent van de nieuwe auto's uitgerust met de 'koele luchtmaker'. 'De consument wil het nu eenmaal', zegt de woordvoerder van de autolobby RAI berustend. Nu is de airco nog een extraatje, waarvoor moet worden betaald, straks is het standaard.

Niet alleen is de auto-airco reuze comfortabel op vakantie als het bloedheet is in Spanje of Italië, ook in de winter in Nederland komt hij helemaal tot zijn recht. De automobilist kan er namelijk sneller ruiten en spiegels mee ontdooien en ramen ontwasemen.

Al die airco's werken met het koelmiddel hfk-134a. Deze fluorhoudende koolwaterstof is ongeveer tien jaar geleden opgekomen als alternatief voor de beruchte cfk's, bekend van het 'gat in de ozonlaag'. Hfk's zijn door het ontbreken van chlooratomen weliswaar zacht voor de ozonlaag, maar hard voor het broeikaseffect. Hfk-134a is een dertienhonderd keer zo krachtig broeikasgas als CO 2

.

Behalve in auto-airco's zitten hfk's ook in koelkasten en worden ze als drijfgas gebruikt om isolatie- en PUR-schuimen te blazen. Vanwege de broeikasbijdrage worden de hfk's in tal van toepassingen nu vervangen door vooralsnog onverdachte koolwaterstoffen als butaan en pentaan.

Deze trend tot vervanging gaat echter voorbij aan de auto-airco. Daar gaan zelfs steeds meer hfk's om, en niet alleen omdat steeds meer auto's airco hebben. De hfk's doen hun verkoelende werk namelijk niet tot in de eeuwigheid, zo blijkt. Volgens een schatting van het onderzoeksbureau Ecozone uit Haarlem lekt jaarlijks ongeveer 25 procent van het koelmiddel uit de auto.

Anders gezegd: elke vier jaar moet de airco geheel worden bijgevuld. Al deze lekkages opgeteld, leidt ertoe dat in het jaar 2010 ongeveer zevenhonderdduizend kilogram hfk's ontwijkt uit de auto's. Dat komt overeen met negen miljoen kilogram CO 2

(0,9 Megaton). 'De hfk's worden met stip het vierde broeikasgas', zegt drs. Ebel Dijkstra van Ecozone.

Eentje van puur menselijke oorsprong bovendien. De nummers twee en drie, methaan en lachgas, hebben in veel gevallen een natuurlijke achtergrond. Ze ontwijken uit sloten, moerassen of rijstvelden en borrelen op uit de magen van koeien; allemaal bronnen die zich slecht laten beteugelen. CO 2

blijft veruit het belangrijkste broeikasgas.

De sterk groeiende bijdrage van de hfk's uit auto-airco's wordt bevestigd door het RIVM. 'In 1998 bedroeg de bijdrage van hfk's uit airco's van mobiele systemen nog 0,1 Megaton CO 2

-equivalenten; in 2010 groeit dit tot 0,7 Mton en in 2030 is de bijdrage zelfs 1,2 Mton', zegt drs. Joop Oude Lohuis, coördinator van de doelgroep energie bij het RIVM. Hij citeert uit het binnenkort te verschijnen achtergrondrapport bij de Milieuverkenningen 5. Hij leest ook voor dat hierbij al is aangenomen dat de auto-industrie er in slaagt de lekverliezen terug te brengen tot 20 procent in 2010 en tot 15 procent in 2030.

Het RIVM constateert een toename van de hfk-bijdrage uit auto-airco's, terwijl het hfk-gebruik elders afneemt. 'Veel industriële bronnen installeren naverbranders. Wie een nieuwe koelkast koopt, koelt met iso-butaan. Schuimproducenten schakelen stilaan over op drijfgassen als pentaan en heptaan', aldus Oude Lohuis.

Behalve de directe lekkages van het koelmiddel, draagt de airco ook bij aan het broeikaseffect doordat het brandstofverbruik toeneemt. En niet te zuinig ook. 'In 2010 draagt het wagenpark in Nederland 0,4 Mton CO 2

extra bij door brandstofverbruik vanwege de airco; in 2020 is dat 0,5 Mton', zegt verkeers- en vervoeronderzoeker ir. Robert van den Brink van het RIVM. Dat betekent dat Nederland door airco's in het wagenpark vanaf nu tot het jaar 2010 een extra bijdrage van ruim 1 Mton CO 2

-equivalenten aan het opbouwen is.

Dat is geen goed nieuws voor Minister Pronk van Milieu. Volgens de afspraken uit 1997 in Kyoto, die later deze maand in een vervolgconferentie in Den Haag nader worden uitgewerkt, moet Nederland in 2010 50 Mton minder uitstoten.

De helft daarvan, 25 Mton, mag in het buitenland worden gerealiseerd, bijvoorbeeld door de aanplant van bomen in Uganda of hulp bij verbetering van energiecentrales in Rusland. Wanneer de bijdrage van de auto-airco zou worden weggenomen, voldoet Nederland in één klap aan ruim 4 procent van de resterende binnenlandse emissiereductie van 25 Mton.

Vooralsnog is er geen enkele prikkel om de auto-industrie tot alternatieven te bewegen. Volgens de onderzoekers van het RIVM ontbreekt het item van de airco in het convenant dat de Europese en Aziatische autofabrikanten hebben afgesloten om de CO 2

-emissies van de auto terug te dringen. 'Dat convenant spitst zich vooral toe op efficiëntere motoren en een verschuiving van de verkoop naar kleinere en lichtere auto's', aldus het RIVM.

Ecozone-onderzoeker Ebel Dijkstra vindt dat de autobranche onverwijld moet overschakelen op koelmiddelen die en de ozonlaag ontzien en evenmin bijdragen aan het broeikaseffect. 'Verbieden van de airco heeft geen zin', aldus Dijkstra.

'Wie geen airco wil, vangt bot. De auto-fabrikanten laten immers ook de asbak niet weg voor niet rokende rijders. Door verbetering van de slangverbindingen kan de lekdichtheid toenemen, maar een trillende auto zal altijd koelmiddel lekken, meent Dijkstra. 'Alternatieven vormen daarom de enige oplossing.'

Volgens de branche-organisatie van de automobielindustrie, Vereniging RAI in Amsterdam, is het invoeren van alternatieven geen sinecure. 'Veel van de vervangende koudemiddelen zoals propaan en butaan zijn brandbaar. De fabrikanten zijn terecht huiverig voor het toepassen van dergelijke stoffen', zegt ing. Kees Pereboom, hoofd technische zaken bij de RAI.

Pereboom mikt daarom op verbetering van de lekdichtheid van de airco. 'Vroeger, toen er nog harde cfk's als koelmiddel in zaten, lekten de airco's pas echt veel. Er is al veel ten goede gekeerd, en het kan nog beter', hoopt hij. 'Stringente handhaving van de milieu-inspectie bij bijvoorbeeld garagebedrijven zal het bewustzijn hierover doen toenemen. Nu denkt een reparateur bij een onderhoudsbeurt nog vaak 'goh, de airco alweer leeg, bijvullen maar'.

De auto-industrie is niet bekend met een wonderlijk middel waarmee lekken in de airco snel worden opgespoord en gedicht, als we ten minste Ronald Viskil van het airco-bedrijf Unicorn mogen geloven. 'We voegen een stofje toe aan het hfk-koelcircuit. Als er een lek is, reageert de stof met de vochtige buitenlucht, verhardt zich en zet uit, waardoor het lek dicht.'

Ook Viskil pleit voor alternatieven. Daartoe bouwde Viskil de airco van zijn bedrijfsauto om, en verving de hfk's door iso-butaan. 'Ik heb er anderhalf jaar zonder problemen mee rondgereden', zegt hij.

'Ik had maar een derde nodig van de hoeveelheid die ik anders aan hfk's kwijt was, het koelde beter en het brandstofverbruik van de auto was bovendien lager. De veiligheid wordt de bottleneck.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden