Koekoeksjong in New York

Op het hoogtepunt van de Lewinsky-affaire ontdekte Hillary Clinton dat zij populairder was dan haar man. Toen zou ze besloten hebben zich in de race te werpen voor de Senaatszetel van New York....

CLINTON heeft twee problemen, waarschuwde volkszielknijper Dick Morris eind 1994. Sommige kiezers zagen hem als een onverbeterlijke schuinsmarcheerder, anderen vonden hem een doetje. Waarom zagen en hoorden ze Hillary Clinton zoveel? Had zij misschien de broek aan in het Witte Huis? Waarom moest zij zich zo nodig met de hervorming van de ziektekostenverzekering of andere omstreden onderwerpen bezighouden? Haar voorgangers stelden zich toch ook tevreden met het doorknippen van linten en het propageren van nobele doelen?

Het recept van de verkiezingsdokter was simpel: Hillary Clinton moest zich wat meer op de achtergrond houden. Sindsdien bemoeide de First Lady zich veel minder met beleidszaken. Maar misschien was dat maar schijn. Volgens sommige medewerkers van president Clinton oefende ze nog steeds evenveel invloed uit, zij het achter de schermen.

Er doen op het Witte Huis tal van moppen de ronde over de president en zijn ambitieuze vrouw. Een ervan vertelt hoe het presidentiële echtpaar naar Illinois gaat voor een reünie van de school van Hillary. Bij een garage ziet de First Lady een monteur staan. 'Die jongen wilde met me trouwen', zegt ze. 'Dan was je geen First Lady geworden', antwoordt Bill Clinton. 'Jawel,' verbetert Hillary hem, 'want dan was híj president geworden.'

De mop schijnt volgens het blad US World & News Report niet zo erg leuk gevonden te worden door de Bill-clan in het Witte Huis. Maar de medestanders van Hillary vinden de strekking van de mop niet meer dan rechtvaardig. Hoe vaak heeft de First Lady de president niet gered als hij weer eens in een door hemzelf gegraven kuil dreigde te vallen?

Na jaren van dienstbaarheid aan de politieke loopbaan van haar man heeft Hillary nu besloten voor zichzelf te kiezen. Eerder deze maand maakte ze een bedevaart naar de boerderij van de Newyorkse senator Daniel Patrick Moynihan, die heeft aangekondigd dat hij zich niet meer kandidaat zal stellen voor de Senaat. Voor het oog van een dertigtal televisieploegen zalfde hij haar tot zijn erfgename.

Maar de bejaarde Democratische senator liet nog wel even voelen wie hier de man was die de gunsten verleende, ook al is zij de First Lady. 'O, ja, ik zou het nog bijna vergeten...', zei hij en pas toen prees hij Hillary Clinton aan als een waardige opvolger.

De bedevaart naar Pindars Corners was voor Hillary in meer opzichten een oefening in deemoed. Moynihan was een van de senatoren die voor het onderzoek naar de Whitewater-zaak, het onroerendgoedschandaal rond de Clintons in Arkansas, hadden gepleit. Hij was ook een van de prominente tegenstanders van haar 'dwaze' voorstellen om het stelsel van de ziektekostenverzekering te hervormen.

Maar Hillary wordt door de Democraten gezien als een van de weinige kandidaten die kunnen voorkomen dat Moynihans zetel bij de verkiezingen in de handen van de Republikeinen valt.

De lezingen verschillen over het moment waarop Hillary Clinton voor het eerst op het idee kwam dat ze misschien een gooi zou kunnen doen naar Moynihans zetel in de Senaat. Het Democratische Congreslid Charles Rangel benaderde haar al in oktober met het vooorstel zich in de race te werpen. Hillary was toen druk bezig campagne te voeren om de Democraat Charles Schumer in de Senaat te helpen. En haar bemoeienis had succes: Schumer slaagde er op het nippertje in de Republikein d'Amato te verslaan.

Volgens anderen kreeg Hillary het electorale visioen pas op het hoogtepunt van de impeachment-zaak tegen president Clinton. De twee reisden na de jaarlijkse State of the Union - de troonrede van de Amerikaanse president - naar Buffalo om het volk tegen de Republikeinse scherpslijpers in Washington op te zetten. Voor het eerst merkte Hillary toen dat het publiek haast meer belangstelling voor haar had dan voor de president. Lang nadat Bill klaar was, stond zij nog de handen van Democratische fans te schudden.

Omstreeks die tijd vroeg ze Mario Cuomo, de voormalige gouverneur van de staat New York, om advies. Hij stelde een lijstje met vier toekomstscenario's voor haar op. Ze kon weer advocaat worden, of de Eleanor Roosevelt-aanpak kiezen: haar leven als ex-First Lady uitzitten en een boek schrijven. Een derde mogelijkheid was te proberen vice-president onder Gore te worden, of, ten slotte, via New York in de Senaat terechtkomen.

Ironisch is dat de vader van een van de belangrijkste adviseurs van Hillary Clinton, Harold Ickes, destijds vergeefs heeft geprobeerd Eleanor Roosevelt over te halen mee toe doen aan de race om de Senaatszetel in New York. Roosevelt concludeerde dat ze haar naam wel beter kon gebruiken voor de Democratische zaak.

Hillary's grote doorbraak kwam tijdens de Lewinsky-affaire en het impeachment-proces tegen haar man. Voor die tijd werd ze door veel kiezers gezien als een griezelige, radicale feministe, maar nu zagen de Amerikanen haar in een kwetsbare positie: als slachtoffer.

De manier waarop de First Lady zich door het schandaal sloeg, leverde haar bewondering van alle kanten op, met uitzondering misschien van de feministes die haar eerst als role model zagen. Waarom is ze in godsnaam bij haar man gebleven?, vroegen die zich af.

HILLARY Clinton gaf het antwoord pas veel later. 'Als je kinderen hebt, heb je grotere verantwoordelijkheden', zei ze, zonder rechtstreeks naar de Lewinsky-affaire te verwijzen. Bovendien, er stonden grotere zaken op het spel, de idealen waarvoor zij en Clinton zich altijd hebben ingezet. Die houding viel goed bij de gewone Amerikanen, die haar eerst veel te intellectueel en te pushy vonden. Haar populariteitscijfers sprongen omhoog.

Waarschijnlijk was dat het hoogtepunt van haar macht in Washington. Als Hillary haar koffers had gepakt en Clinton had verlaten, was het uit geweest met zijn presidentschap, concludeerde US World & News Report onlangs.

Maar slachtoffer zijn is één ding, kandidaat zijn voor de Senaat is iets heel anders. Eenmaal in de politieke ring zijn de spelregels heel wat losser en is de strijd een stuk hardhandiger.

Vrijwel iedereen is het erover eens dat zij de magic touch van haar man mist. Hij geniet van campagne voeren, ook al staat hij er slecht voor in de opiniepeilingen. Hillary heeft de angst die veel beginnende politici hebben. Angst om te verliezen. Bill Clinton voelt zich thuis in een menigte en weet meteen contact te leggen met de achterban. Dat gaat Hillary minder makkelijk af, maar na jaren campagne voeren voor haar man kent ook zij natuurlijk het klappen van de zweep.

Dat bleek wel uit de soepele bocht die ze in haar standpunt jegens Israël maakte. De First Lady gaf vorig jaar nog aanleiding tot vette koppen in de kranten toen ze zich uitsprak voor de Palestijnse zaak. Maar dat onderwerp ligt heel gevoelig bij de joodse kiezers, die een groot deel van het electoraat uitmaken. En ja hoor: opeens was Hillary het eens met de Israëli's dat Jeruzalem aan de joden toebehoort en ondeelbaar is.

Ze keerde zich ook tegen het besluit van de regering het mes te zetten in de subsidies voor Medicare. Als die regeling een stuk duurder zal worden, zullen vooral dichtbevolkte steden als New York daaronder te lijden krijgen. Volgens Hillary Clinton zal het schrappen van de subsidies de medische voorzieningen New York honderden miljoenen guldens kosten. Een beetje onwennig nog, zei president Clinton dat ze haar eigen mening verkondigde. Helemaal eens was hij het niet met haar, beklemtoonde hij voor de televisie, maar er is regeringsbeleid en er is het verkiezingsprogramma van Hillary Clinton. Die twee hoeven niet samen te vallen.

DE DEMOCRATEN hopen dat de First Lady zoveel bekendheid heeft dat het voor haar een makkie wordt om Rudolph Giuliani, de Republikeinse burgemeester van New York, te verslaan in de race om de Senaatszetel. Maar dat is nog zeer de vraag. Verwacht werd dat Giuliani flink zou moeten betalen voor de dood van de immigrant Amadou Diallo, die dit jaar per ongeluk door undercover-agenten werd doodgeschoten, hoewel hij niets had misdaan.

De zaak-Diallo en de veroordeling van een agent die een al even onschuldige Afrikaanse arrestant had gemolesteerd, leken flink afbreuk te doen aan Giuliani's keiharde beleid om de criminaliteit onder controle te krijgen. Maar uit de nieuwste opiniepeilingen blijkt dat Giuliani toch nog een voorsprong van ongeveer tien procent op mevrouw Clinton heeft.

Hillary Clinton beroept zich graag op haar internationale ervaring. Namens de president heeft ze tientallen bezoeken afgelegd aan landen in de hele wereld. Maar het valt te betwijfelen of ze daar iets aan zal hebben. De radicale wijze waarp ze het roer omgooide wat betreft Israël, zal ongetwijfeld in haar nadeel worden uitgelegd.

Iets anders wat de Republikeinen vast en zeker tegen haar zullen gebruiken, is het televisie-interview waarin ze de Lewinsky-affaire afdeed als het werk van rechtse samenzweerders die haar man ten val wilden brengen. Maar achteraf hebben Clintons critici toch gelijk gekregen. Er was toch iets aan de hand?

Natuurlijk is de Republikeinse partij niet blij dat Hillary Clinton zich in de strijd om de Senaatszetel heeft geworpen. Maar volgens sommige Republikeinen zal het de conservatieven alleen maar aansporen alles op alles te zetten om haar te verslaan. Onder het motto pillory Hillary - schiet Hillary af - zijn conservatieve Republikeinen bezig miljoenen dollars in te zamelen voor het campagne-offensief tegen haar.

Een andere tactiek is Hillary Clinton af te schilderen als een carpetbagger, een politiek koekoeksjong in New York. Uiteindelijk komt ze uit Illinois, dus waarom stelt ze zich daar niet kandidaat?

Giuliani, die ooit opkwam voor het recht van Robert Kennedy zich kandidaat te stellen in New York, zal er geen woord aan vuilmaken. Maar op zijn website wordt het ontbreken van Hillary Clintons Newyorkse roots breed uitgemeten: 'Ze is geboren in Illinois en heeft politieke macht gekregen in Arkansas, maar ze heeft geen enkele connectie met New York.' Kortom, waarom gaat ze niet terug naar Illinois en stelt ze zich daar kandidaat?

Het antwoord is dat Hillary Clinton zich thuisvoelt temidden van de liberale Newyorkers. Maar de staat is groter dan de stad alleen en op het platteland is Giuliani veel populairder dan Clinton. Giuliani heeft tenminste iets concreets gedaan en de misdaadcijfers na jaren weten terug te dringen.

Hillary's kansen liggen vooral bij zwarte kiezers in New York. Als ze die naar de stembus weet te krijgen, heeft ze een kans tegen Giuliani of andere Republikeinse uitdagers, zoals afgevaardigde Rick Lazio of gouverneur Pataki. Maar het probleem is dat ze daarvoor door de knieën moet voor dominee Al Sharpton, de ongekroonde koning van zwart New York. Daarmee zou ze het gevaar lopen de steun van de joodse kiezers te verliezen, die Sharpton zien als een zwarte racist. Het is zoals de Newyorkers waarschuwen wanneer je bij groen licht de straat oversteekt: kijk alijd naar rechts en naar links!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.