Koedendak meneer, bezjoer madame

'Je bestelt je koffie toch wél in het Nederlands?', vermaande een Antwerpse me, toen ze hoorde dat ik naar Brussel was verhuisd....

Bart Dirks

Want die bijdehante Hollanders bestellen natuurlijk allemaal un café au lait, s'il vous plai * t. Of vertellen dat ze in de Avenue Michel Ange wonen, terwijl er op de straatnaambordjes toch ook Michel Angelolaan staat. De postbode/facteur vindt beide, al is het zelden binnen vier werkdagen. Maar dat heeft meer te maken met het euvel dat de halve stad de postcode 1000 Brussel deelt.

Brussels tweetaligheid (nog afgezien van de Babylonische spraakverwarringen dankzij de Europese instellingen, de NAVO en allochtonen van buiten de EU) zet (nieuwe) Brusselaars voortdurend op het verkeerde been. Vraag bij de metro om een 'tienrittenkaart', dan verstaat de lokettist het niet. Bestel vervolgens in La Mort Subite op het beste schoolfrans deux bières, dan zet de serveerster/serveuse de consumpties/consommations neer met: 'Alsjeblieft heren, twee pintjes.' Amaai, ze had al lang door dat die mennekes beter Nederlands spreken.

Het Waalse Frans en het Vlaamse Nederlands bestuiven elkaar. Vlamingen zeggen te pas en te onpas voilà en bon, Walen bezigen belgicismen als kot (studentenkamer), babeler (babbelen) en zieverer (zeveren). Koeterwaals voor een Parijzenaar. Elkaars taal spreken is een kwestie van kleine alledaagse hoffelijkheid, stelt de publicist Geert van Istendael in zijn boek Arm Brussel. De Nederlandstalige buurman zegt bezjoer, de Franstalige buurvrouw antwoordt met koedendak.

Wat zeker niet betekent dat alle Brusselaars tweetalig zijn. Brussels minister-president Daniel Ducarme, door het Vlaams Blok uitgemaakt als 'Nederlands onkundige Vlamingenhater', heeft bij zijn benoeming in juni moeten beloven 'tegen 15 oktober' Nederlands te spreken. Ducarme heeft geen keus, als voorzitter van het Brussels Gewest: tweetaligheid van bestuurders is een eis in 'de taalhoffelijkheidsakkoorden' van 1997.

Hoffelijk zijn ook de grootwinkelbedrijven. Zij doen hun uiterste best niemand voor het hoofd te stoten. Supermarkt Delhaize hangt vol met dubbele bordjes. Begint het ene affiche met de Nederlandstalige aanbieding en de Franse offerte eronder, dan is het bij de volgende poster gegarandeerd omgekeerd.

Maar in ziekenhuizen gaat het minder goed. Rapporteur Boris Cilevics van de Raad van Europa kwam half september naar Brussel om klachten te onderzoeken van Nederlandstalige patiënten. Zij zouden in de meeste ziekenhuizen niet in hun moerstaal worden geholpen.

De instellingen vreesden verrassingsbezoeken van Cilevics en roosterenden op de dag van zijn komst zo veel mogelijk tweetalig personeel in. Cilevics liet evenwel niet het achterste van zijn Letse tong zien. Zijn diplomatieke eerste indruk is dat het om 'een complexe situatie' gaat. De Raad van Europa studeert nog wel even over een uitspraak.

Een doorbraakje is er sindsdien toch al te melden. Brussels minister van Volksgezondheid Rudy Demotte wil dat de spoedgevallendiensten van de Brusselse openbare ziekenhuizen over vier jaar tweetalig zijn.

'Ik kan niet aanvaarden dat mensen die naar een hospitaal gaan, geen antwoord in hun eigen taal kunnen krijgen. Ik als Franstalige kan dat niet verdragen.' Hij is, zo benadrukt nieuwszender VRT, de eerste Franstalige die ijvert voor tweetalige ziekenhuizen.

Op landelijk niveau wordt het precaire taalevenwicht als het maar even kan zorgvuldig bewaakt. Koning Albert II spreekt zijn tv-boodschappen aan zijn onderdanen twee keer in. En helemaal volgens het boekje is het als Jan Smets tijdens een persconferentie over de arbeidsmarkt plotseling overstapt van het Nederlands op het Frans. Weer iets later keert de directeur van de Nationale Bank onaangekondigd terug op het Nederlands. Hetzelfde doet Frank Vandenbroucke, federaal minister van Arbeid en Pensioenen.

Chapeau (petje af), bij benadering zijn er even veel Franse als Nederlandse woorden gesproken. Niemand gepasseerd, en zowel de Waalse als Vlaamse tv en radio hebben een citaatje van de bankdirecteur en minister kunnen opnemen. 'Andere vragen, autre questions?', vraagt minister Vandenbroucke aan het eind van zijn persconferentie met bankier Smets. 'Oké voilà. Merci beaucoup en bedankt voor uw komst.'

Excusez madame! Doet u mij nog zo'n café au lait en iets tegen de migraine.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden