Knus pimpampetten? 't was gewoon koud

Ach, die goeie ouwe jaren vijftig. Toen geluk nog heel gewoon was. Het hele gezin rond de tafel voor een spelletje ganzenbord of Pim Pam Pet....

De jaren vijftig liggen ingeklemd tussen twee woelige perioden: de Tweede Wereldoorlog en de jaren zestig, de tijd van studentenprotest en maatschappelijke veranderingen. Ze zijn een beetje vergeten, soms zelfs verguisd. Het was de tijd van wederopbouw, soberheid en vadertje Drees.

Maar, zegt conservator Charles de Mooij van het Noordbrabants Museum, de jaren vijftig zijn toe aan een herwaardering. 'Je hoort premier Balkenende en minister Donner geregeld teruggrijpen op die periode, als het gaat over waarden en normen en het gevoel van veiligheid.'

Het museum in Den Bosch opent vandaag een expositie over de jaren vijftig. De oudere bezoeker kan zich onderdompelen in nostalgie. De jongere, gewend aan pc, dvd en iPod, zal zich verbazen over de zuinigheid en 'nette armoe' vijftig jaar geleden.

Daar klinkt het veilige getik van de houten pendule, een Perzisch kleedje bedekt de tafel. Er zijn houten schoolbankjes, met schuifje voor de inktpot, oranje emaillen pannen, de hoogtezon tegen de Engelse ziekte en de ouderwetse Philips-radio, waaruit het commentaar van G.B.J. Hilterman schalt.

De tentoonstelling Knus - Nederland in de jaren '50 is gegroepeerd in tien thema's. Niet alleen pasgetrouwde stelletjes (in hun sober ingerichte huiskamers), kinderrijke gezinnen ('rust, reinheid en regelmaat') en de toenemende belangstelling voor sport en vakantie ('bermtoerisme in eigen land') passeren de revue. Ook is er aandacht voor de komst van mensen uit Indië, de emigratie van Nederlanders naar Canada, en de Koude Oorlog.

Hilarisch is de voorlichtingscampagne waarmee de overheid waarschuwde voor de atoombom. In een filmpje wordt aangeraden plat op de grond te gaan liggen, met een jas over het hoofd, of onder een auto te kruipen. 'Laat je vallen, vlug en plat. Zo heeft de Abom het minste vat', luidde de slogan.

Zo saai waren de jaren vijftig overigens niet. Volgens De Mooij was het een periode vol maatschappelijke ontwikkelingen en ontplooiingsmogelijkheden. Nederland industrialiseerde, de techniek deed haar intrede in huishoudens: de wasmachine, het broodrooster. Velen gingen voor het eerst op vakantie en de eerste Dafjes kwamen op straat.

De televisie begon aan zijn opmars en jongeren eisten een eigen plaats op in de samenleving. In 1956 werd de film Rock Around The Clock verboden in Apeldoorn en Enschede.

In het kader van de emancipatie werden vrouwen zelfs aangemoedigd te roken. In het museum hangt een oude sigarettenautomaat uit 1957, met merken als The Three Castles en Miss Blanche. Ook de Solex, met fietstas, ontbreekt niet.

De Mooij nuanceert de knusheid: 'Het was vooral opgelegde gezelligheid. Het gezin zat met z'n allen rond de tafel, omdat maar in één kamer werd gestookt en uit zuinigheid soms maar één lamp werd aangestoken. Het was vaak bittere armoede.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden