Reportage Knot in de Tweede Kamer

Knot leest Tweede Kamer de les over de noodzaak van het korten op pensioenen

Voor DNB-president Klaas Knot is het klip en klaar, zo bleek tijdens zijn uitleg maandag aan de Tweede Kamer. Op de pensioenen zal echt gekort moeten worden. ‘Als we het uitstellen schuiven we de rekening voor de zoveelste keer door naar jongere generaties.’

Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, tijdens het debat van maandag over het monetaire beleid van de ECB en de gevolgen voor de pensioenen. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De president van De Nederlandsche Bank laat de laatste weken weer zien dat hij bij tijd en wijle graag tegen de stroom in roeit. Anderhalve week geleden distantieerde Klaas Knot zich – niet voor het eerst – openlijk van het ‘open de geldsluizen’-beleid van de Europese Centrale Bank. Maandagmiddag vertelt hij de Tweede Kamer wat deze niet wil horen: dat de pensioenen bij een groot aantal pensioenfondsen nu echt verlaagd dienen te worden.

De vaste Kamercommissie Financiën had Knot uitgenodigd voor een gesprek om hem aan de tand te voelen over het omstreden rentebeleid van de ECB – waarover Knot meebeslist – en de rampzalige invloed van de extreem lage rente op de Nederlandse pensioenen. Knot toont zich bepaald geen zachte heelmeester voor de Kamerleden die hem om zijn mening hebben gevraagd.

Die blijken de laatste tijd steeds gevoeliger voor de zware druk van vakbonden, pensioenfondsen en oudere kiezers om de dreigende pensioenkortingen hoe dan ook te voorkomen. Politieke tegendruk is er bijna niet op dit terrein, want jongere generaties kiezers laten zich in deze discussie niet of nauwelijks horen. Voor 50-minners is het pensioen een ver-van-mijn-bedshow, terwijl een verlaging van de pensioenuitkering 60-plussers direct in de portemonnee raakt. Deze asymmetrie in onmiddellijk financieel belang tussen jong en oud maakt dat de oudere stem op dit dossier veel meer politiek gewicht in de schaal legt dan de jonge. Het bepleiten van pensioenkortingen kan een partij op korte termijn veel stemmen van ouderen kosten, terwijl belangenbehartiging voor 50-minners electoraal niets oplevert. De meeste jongere kiezers vinden (onder andere) betaalbare woningen en goed onderwijs nu eenmaal belangrijker dan een goed pensioen, want die zaken hebben voor hen op korte termijn meer prioriteit.

De stevige lobby om (bijna-)gepensioneerden uit de wind te houden is de laatste maanden flink in kracht toegenomen, omdat de financiële situatie van de grote pensioenfondsen hard achteruit kachelt. Zoals het er nu voorstaat, moeten waarschijnlijk vier van de vijf grootste fondsen volgend jaar al forse pensioenverlagingen doorvoeren. Een grote Kamermeerderheid heeft minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) inmiddels opgedragen ‘onnodige’ kortingen te voorkomen, zonder te specificeren welke kortingen dan onnodig zouden zijn.

De ouderenlobby stelt dat alle kortingen onnodig zijn, omdat de pensioenfondsen helemaal geen problemen zouden hebben. Onder anderen 50Plus en de vakbonden betogen dat de financiën er alleen op papier slecht uit zien, omdat minister Koolmees (Sociale Zaken) en toezichthouder DNB de fondsen veel te pessimistische beleggingsscenario’s opleggen. De werkelijke beleggingsrendementen zijn hoger dan de percentages waarmee de fondsen hun minimumvermogen moeten berekenen. Als die ‘rekenrente’ wordt verhoogd naar een – volgens de critici – realistischer niveau, verdwijnen de financiële tekorten bij de fondsen als sneeuw voor de zon.

DNB-president Knot heeft die redenering vanaf het begin tegengesproken. Hij (en ook anderen) brengen er tegenin dat de rekenrente niet ‘kunstmatig laag’ is zoals 50Plus beweert, maar gekoppeld is aan de werkelijke ‘30 jaar plus rente’ op de financiële markten. Dit is de enige objectieve (niet politiek beïnvloedbare) graadmeter die er is om het (per definitie onkenbare) beleggingsresultaat op lange termijn te berekenen. Elke aanpassing van deze rekenrente door de politiek leidt tot een herverdeling van het pensioenvermogen tussen generaties en maakt het pensioenstelsel tot een speelbal van politiek kortetermijndenken, dat – zoals eerder vermeld - doorgaans uitvalt ten gunste van gepensioneerden en in het nadeel van werknemers onder de vijftig.

Knots onwelkome boodschap aan de Tweede Kamer is dan ook dat de financiële problemen van de pensioenfondsen reëel zijn en niet langer genegeerd mogen worden. ‘Natuurlijk is korten voor gepensioneerden een hard gelag, maar niet alleen voor gepensioneerden. Het is een hard gelag voor alle generaties, omdat ook de pensioenen van jongere werkenden dan worden verlaagd.’

Desondanks mag de pijnlijke maatregel niet langer worden uitgesteld, vindt de DNB-president. Vooral niet omdat dit bepaald niet voor het eerst zou gebeuren. Knot: ‘De wettelijke eisen in de Pensioenwet zijn de afgelopen jaren voortdurend opgerekt. Bij het SER-advies over het pensioenstelsel zit een hele lijst van maatregelen waarbij de regels zijn versoepeld. Dat steeds maar uitstellen van kortingen is een duidelijke maatregel ten faveure van ouderen en ten koste van jongeren. Als we dat nu weer doen schuiven we de rekening voor de zoveelste keer door naar jongere generaties. De rek is daar op gegeven moment wel een beetje uit. Durft u de stelling aan dat de jongeren van nu over twintig jaar een beter pensioen zullen hebben dan de huidige generatie ouderen?’

Knots ongezouten analyse is dat het Nederlandse pensioenstelsel langzaam gesloopt wordt door de extreem lage rente. Die lage rente is geen tijdelijke kwaal, riposteert Knot op een vraag van 50Plus-Kamerlid Gerrit-Jan van Otterloo. ‘We moeten accepteren dat die lage of negatieve rente nog zeer lang bij ons zal zijn.’ Knot concludeert daarom dat het Nederlandse pensioenstelsel niet in zijn huidige vorm kan blijven voortbestaan. ‘We zullen er niet aan ontkomen het stelsel aan te passen aan de lage rente. Daar zijn we erg laat mee, dat had eigenlijk tien jaar geleden al moeten gebeuren.’ Dat nieuwe stelsel zou niet meer van die ‘enorme pensioenverwachtingen’ moeten wekken bij de deelnemers en veel meer automatische stabilisatoren moeten bevatten. Ofwel: onmiddellijk automatisch korten als het tegenzit en pas indexeren als het meezit. Knot vindt dus dat het nieuwe pensioen dus meer zou moeten meebewegen met de ontwikkelingen op de financiële markten.

Dat is overigens precies wat er is afgesproken in het Pensioenakkoord, maar nu al blijkt dat de ouderenlobby alleen uit is op de voordelen van dit systeem: de onmiddellijke indexatie bij meevallers. Zodra de bijbehorende onmiddellijke korting bij tegenvallers in de lucht hangt (zoals nu), trekken de ouderenvertegenwoordigers al hun politieke lobbykracht uit de kast om dat nadeel niet te hoeven incasseren.

Fotograaf Cigdem Yuksel spreekt in de serie Jong in Israël leeftijdsgenoten over hun land. Wat klopt er van haar beeld, en wat niet? ‘Mensen nemen beslissingen over jou en jij bent slechts een soldaatje in dit spel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden