Column

Knot draait aan verkeerde knop

Klaas Knot, president van de Nederlandsche Bank (DNB), opent de beurshandel met een slag op de gong ter ere van het 200-jarig bestaan van DNB. Beeld anp
Klaas Knot, president van de Nederlandsche Bank (DNB), opent de beurshandel met een slag op de gong ter ere van het 200-jarig bestaan van DNB.Beeld anp

Gezien het luidkeelse 'njet' van politiek en belangenorganisaties op de suggestie om de maximale hypotheek verder te beperken, is het verleidelijk bankpresident Klaas Knot vurig te verdedigen. Maar op de hoofdregel dat brede en onmiddellijke afwijzing van een idee betekent dat het een verstandig plan is, zijn ook uitzonderingen. De Financial Stability Board, namens wie Knot deze week het woord voerde, laat trouwens zelf ook doorschemeren dat er een beter plan is. Kijk maar mee.

De kwestie. De maximale waarde van de hypotheek in relatie tot de waarde van het onderpand wordt veelal aangeduid als LTV, wat staat voor het Engelse loan to value. In het Nederlands: de verhouding van de Lening tot de Waarde, LTW dus. Nu: 100 procent. Knot, en zijn kompanen van de Autoriteit Financiële Markten en het ministerie van Financiën, stellen voor om hier stapsgewijs 90 van te maken.

Knot c.s. noemen daar twee argumenten voor. Ten eerste worden starters op de woningmarkt minder kwetsbaar voor prijsdalingen op de huizenmarkt. Bij een prijsdaling komen huizen minder snel 'onder water' te staan. Banken, ten tweede, kunnen ook in crisistijd makkelijker geld blijven lenen op de internationale kapitaalmarkt. Het nationale 'financieringsgat' blijft afgedicht. Voor huishoudens én banken leidt de maatregel dus tot minder risico, en dat is precies wat je mag verwachten van een advies van een gezelschap dat moet waken over de financiële stabiliteit.

Wat is er dan tegen?

Dit vereist een aanloopje. De maximum LTW, ongeacht de hoogte hiervan, is een inbreuk van de overheid op de contractvrijheid tussen hypotheekgever en -nemer, klant en bank. Zo'n inbreuk is (alleen) gerechtvaardigd als dat contract negatieve externe effecten heeft, gevolgen dus die niet door de contractanten maar door anderen worden gevoeld. Dat klinkt theoretisch, maar is het allerminst.

De Nederlandse economie kwam de afgelopen jaren zo moeizaam uit het slop omdat de huizenmarkt 'op slot' zat. En een van de achterliggende oorzaken hiervan is precies het 'onder water' staan van veel huishoudens. De hoge hypotheken, in vrijheid afgesloten tussen klant en bank, hadden dus een negatief effect op het inkomen van alle Nederlanders. Er is grond, dus, om een maximum te stellen aan de LTW.

Maar kleiner dan 100 bij de start? Als wettelijke eis? Dat is het externe effect voorbij. Het aantal starters op de woningmarkt is zo'n 50- tot 75 duizend per jaar, op een koopwoningenvoorraad van ruim 4 miljoen. De nieuwe toetreders vormen dus nog geen 2 procent van het totaal. Gegeven de nieuwe hypotheekregels (aflossen verplicht), bouwt de nieuwe toetreder vanaf de aanvang al netto eigen vermogen op, oftewel daalt de LTW tot onder de 100. Bij een crash op de huizenmarkt komen nog steeds huishoudens onder water te staan, maar dat zijn er zo weinig dat het effect op anderen klein of verwaarloosbaar is.

Is het verstandig als starter met wat meer eigen geld te beginnen? Ja. Maar dat is nu het punt niet. De vraag is: moet er een wettelijk eis komen? En dan is het antwoord: nee, dat is nodeloos paternalistisch.

Het eigenlijke probleem, beseffen ook Knot c.s., zit elders, al haalde dit het nieuws gek genoeg niet. Dit eigenlijke probleem is de aftrek van hypotheekrente. Ik citeer: 'Een verdere afbouw hiervan kan bijdragen aan het verminderen van de kwetsbaarheden en zou direct aangrijpen bij de oorzaak van de overmatige schuldopbouw.' Zo is dat.

Het betere plan om de risico's voor huishoudens en banken te verminderen is dus het afschaffen van de subsidie op het aangaan van hypotheekschuld, de rente-aftrek. Als Knot dat nou benadrukt had, zou ook het hele land over hem heen zijn gevallen. Maar dan zou de hoofdregel wél opgeld doen: iedereen boos, dus goed plan.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden