Knoflook-rommelaars vs monetaire nazi's

Crisissituaties leiden tot onverwachte vormen van eendracht en samenwerking, of ze leiden tot een naargeestig 'ieder voor zich'. In Nederland hebben we een kwetsbaar, maar belangrijk Sociaal Akkoord. In Europa regeert het onderling wantrouwen. De ontwrichtende werking van de euro grijpt steeds ruiger om zich heen.


Eind vorige week was ik ooggetuige van een breuk, de breuk tussen Noord- en Zuid-Europa. Plaats van handeling: Kopenhagen. Op uitnodiging van de Deense premier Helle Thorning-Schmidt, een ijskoningin die zo uit de tv-serie Borgen weggelopen kon zijn, confereerden Europese sociaal-democraten en Amerikaanse Democraten over 'Global Growth and Shared Prosperity'.


Tijdens het conferentie-diner verloor een Spaans parlementslid zijn geduld. Laten we hem Juan noemen, want zo heette hij echt. Juan had de meer dan sterke indruk dat zijn Noordelijke collega-sociaal-democraten geen flauw benul hebben welke sociale ramp zich momenteel in Spanje voltrekt. De Noordelingen weten niet, of willen niet weten, dat een gemiddelde Spaanse jeugdwerkloosheid van 50 procent betekent dat er steden en regio's zijn met meer dan 75 procent werkloze jongeren. Dat steeds meer Spaanse kinderen met honger naar school gaan, ook al houdt de mediterrane familie als buffer nog veel ellende tegen. Dat de Spaanse politiek zo in diskrediet is geraakt, dat er van een bijna revolutionaire situatie sprake is. Dat ook hijzelf zich begint af te vragen wat voor zin verkiezingen in Zuid-Europa eigenlijk nog hebben. 'Wij zijn niet langer baas over ons lot. We staan onder curatele van anderen die ons onze economie en samenleving laten ruïneren. De Duitse verkiezingen van aanstaande september zijn voor ons belangrijker dan onze eigen verkiezingen.'


Waar zit nu de breuk? Die zat 'm in het gemompel van de Noordelingen tijdens dit indrukwekkende Zuid-Europese J'accuse. Aan de dinertafels met Duitsers, Scandinaviërs en Nederlanders, werd op Juan's aanklacht gereageerd met schuldig meegevoel, maar ook met wrevel. Zeker toen de Spanjaard werd bijgevallen door een Italiaan, een Française en een oud-Griekse Eurocommissaris. Het bleef verwijten regenen aan de Noordelingen, vooral aan Duitsland. De sfeer werd er tussen de Deense haringhapjes niet relaxter op.


Wat wrevel wekte, was dat de verwijten aan het Noorden niet of nauwelijks vergezeld gingen van Zuidelijke zelfkritiek. En dat ze afkomstig waren van vertegenwoordigers van een Zuid-Europese politieke elite die liters olijfolie op haar hoofd heeft waar het gaat om falend beleid en corruptie.


Wat ook niet echt hielp, is dat net die dag een rapport van de Duitse Bundesbank naar buiten kwam, waarin werd becijferd dat het gemiddelde Duitse huishouden in absolute euro's gemeten armer zou zijn dan het gemiddelde Zuid-Europese huishouden. En dat Grieken met 50 jaar met pensioen gaan, terwijl Duitsers tot 65 jaar doorwerken. Zo'n rapport is olie op het vuur van het wederzijds wantrouwen en versterkt de valse cliché-beelden die over en weer bestaan: knoflook-rommelaars tegenover monetaire nazi's.


Hier is sprake van frontaal op elkaar botsende percepties. Beide electoraten - Noord en Zuid - hebben het gevoel gepiepeld te worden. Door elkaar. Zuid-Europa vindt dat de Noordelingen hen het vel over de oren trekken; Noord-Europa denkt dat ze de melkkoe zijn geworden van een onverantwoordelijk Zuiden. Voor bevolkingen is totaal onhelder hoe ze al die megabedragen, transfers en garanties in de eurozone precies moeten beoordelen. Worden nu de Cyprioten of de Noordelijke banken gered? En in hoeverre zijn de belangen van onze banken nog de belangen van onszelf?


Op zo'n conferentie in Kopenhagen kwam uiteindelijk te weinig terecht van een gesprek tot wederzijds begrip. Het Rijke Noorden blijkt nogal met zichzelf in de clinch te liggen. De Deense 'Borgen' premier zelf zit in een soort diepe 'WAO-crisis'. Haar hervormingsplannen zijn beroerd gevallen in de eigen partij. Minstens zo pijnlijk is de situatie in de Duitse SPD, de partij waarop Zuid-Europa zoveel hoop heeft gevestigd. De beschadigde kanselierskandidaat Peer Steinbrück wordt volop tegengewerkt door eigen partijgenoten. Evenmin is er vrolijk nieuws te melden over de falende president Hollande, in potentie de schakel tussen Noord en Zuid.


Wat Europa nodig heeft is een begripvol Sociaal Akkoord tussen Noord- en Zuid-Europa. Maar een gelijkspel tussen Bayern München en Real Madrid in de Champions League-finale mag ook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden