Analyse KNMI

KNMI: droogte is toeval, maar meer droge zomers denkbaar

Je verwacht het niet, in het kletsnatte rivierenland Nederland. Toch ziet het KNMI ‘voorzichtige aanwijzingen’ dat de kans op droge zomers in de toekomst groter wordt. De zomer van 2018 behoort sinds deze week in elk geval tot de 5 procent droogste zomers ooit gemeten – al heeft dat met klimaatverandering niet aantoonbaar te maken.

Een boer besproeit zijn grasland in Beneden-Leeuwen. Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Foto Volkskrant infographics

Al jaren geleden merkten KNMI-onderzoekers dat computersimulaties die het klimaat van de toekomst doorrekenen soms uitkomen op méér droge zomers, en soms juist niet. Het KNMI houdt in zijn toekomstscenario’s daarom rekening met twee mogelijkheden: in twee van de vier scenario’s wordt het droger, in twee verandert er niets. ‘Volgens de klimaatmodellen wordt Noord-Europa natter en Zuid-Europa droger, en wij zitten daar tussenin. Bij ons kan het kwartje beide kanten op vallen’, zegt KNMI-klimaatonderzoeker Frank Selten.

Maar net gepubliceerd vervolgonderzoek, met een klimaatmodel met een hogere resolutie, ondersteunt de scenario’s met meer droge zomers. Eind deze eeuw zal de luchtdruk boven onze contreien in de lente wat hoger liggen, aldus de nieuwe doorrekening, met als gevolg meer zon, meer verdamping en een droger begin van de zomer. Ongeveer wat zich nu buiten afspeelt dus eigenlijk, maar dan vaker.

Drijvende kracht is onder meer de toenemende hitte in Zuid-Europa. Die werpt meer zogeheten warmtelagen op, en die stuwen op hun beurt meer droge oostenwind onze kant op. Met als gevolg dat we een droger, meer continentaal klimaat krijgen.

Gewoon toeval

Maar: dat is de toekomst. In de huidige meetreeksen zijn meer droge zomers ‘nog helemaal niet zichtbaar’, zegt klimatoloog Rob Sluijter, ook van het KNMI. Wat er vandaag gebeurt, ‘is gewoon toeval, net zoals je met een dobbelsteen soms vier keer zes achter elkaar gooit’, benadrukt hij.

Hoofdverantwoordelijke van de huidige droogte – én het schitterende weer – is een hogedrukgebied, dat ook de komende paar weken als een kloek op het nest op Noord-Europa zit en elke instabiliteit op afstand houdt.

En dat begint ook voor weerkundigen bijzonder te worden. Uit recente tijden was alleen de zomer van 1976 droger, al mag de zomer van 2003 er ook zijn: het jaar dat de dijk bij Wilnis inzakte door verdroging. ‘Natuurbranden, bruggen die niet dichtkunnen, problemen op het spoor, boeren die niet meer mogen sproeien: alles wat we toen zagen, herhaalt zich nu’, zegt Sluijter.

Geschiedenis van droge zomers

Doe wat stappen terug, en in de geschiedenis vind je nog drogere zomers. In 1921 was er zo’n erge droogte dat de oogst verdorde, schepen vastliepen en koeien ‘groot ongerief’ ervoeren, volgens een krant uit die tijd. In 1540 ‘viel het koren uit de aren’ van de droogte, in 1616 vielen sommige Europese rivieren droog wegens gebrek aan neerslag. 

Een grote, internationale analyse van de dikte van boomringen uit 2015 bracht zelfs een ‘megadroogte’ aan het licht tussen ongeveer de jaren 1000 en 1200. ‘Droogtes waren vóór de 20ste eeuw ernstiger, omvangrijker en langduriger boven de landmassa’s van het noordelijk halfrond’, aldus het team.

‘We hebben een opvallende reeks maanden achter de rug’, zegt Sluijter, veteraan in het vak. ‘Maar aan de andere kant heb ik mijzelf ook regelmatig berichten zien schrijven: waarom we deze zomer zoveel regen hebben.’

Droge zomers

Wees zuinig met water, zeggen waterbedrijven, maar van een tekort is geen sprake

Afgelopen maand was de droogste juni sinds 1962. Marcel van den Bergh fotografeerde hoe mensen omgaan met de droge dagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.