Knipoog naar westerse kunstcanon

De chaos voorkomt eenvoudige, nationalistische standpunten.

Het zou prachtig zijn als directrice Ann Goldstein en alle vrouwelijke conservatoren van het Stedelijk Museum Amsterdam deze zomer de video Nail Polish Tutorial (2010) van Yaima Carrazana ter harte zouden nemen en op de opening van het museum in september zouden verschijnen met nagels gelakt als Who's Afraid of Red Yellow and Blue van Barnett Newman. De Cubaanse Carrazema 'doet' ook Ellsworth Kelly, Jasper Johns of you name it welke naam uit de canon van de kunst, precies zoals duizenden nagelvideo's die op YouTube circuleren: met de juiste kwastjes en instructietekstje in beeld.


Het werk verenigt in het klein wat veel hedendaags werk uit het Caribische gebied in zich draagt: een besef van de bruikbaarheid van populaire cultuur, een knipoog maar ook een sneer naar de westerse kunstcanon en humor. Who more sci-fi than us? is de titel van het eerste uitgebreide overzicht van kunst uit dit gebied, dat zich uitstrekt van Cuba tot Suriname, te zien in kunsthal KAdE in Amersfoort. Het citaat komt uit een roman The Brief and Wondrous Life of Oscar Wao van de Dominicaanse schrijver Junot Diaz.


De hoofdpersoon, liefhebber van sciencefiction, vraagt zich af of Antillianen zélf eigenlijk niet al een soort gerealiseerde sciencefiction zijn - met hun meltingpot, taalstrijd, Gordiaanse knoopachtige geschiedenis en een cultuur die barst van de mythische, gewelddadige en soms ongelofelijke verhalen. De Caribische gemeenschappen kunnen alleen communiceren door 'verdraaide metaforen, symbolische gebaren en indirecte beeldtaal', schrijft curator Nancy Hoffman in haar inleiding.


Zij kan het weten. Ze leidde jarenlang de kunstinstelling Instituto Buena Bista op Curaçao. Haar selectie kunstwerken vormt een overdadige kennismaking met wat volgens haar geen 'gebied' is, maar een knooppunt van de moderne geschiedenis. Drie verdiepingen lang reis je kriskras via de kunstwerken van Martinique naar Jamaica, van Haiti naar Puerto Rico en van Cuba naar Aruba.


Politiek en persoonlijk, rijp en groen door elkaar - het is wat lastig schakelen, maar het houdt de gang er wel in en de chaos voorkomt eenvoudige, nationalistische standpunten.


Een enorme wandtekening/collage van Wendell Mc Shine (Trinidad) op de begane grond sleept je mee in een mystiek universum van voodoo en maskerades. Een verdieping hoger spreekt een registratie van een trage leguaan, begeleid door het geluid van rollende donder en een lichte ozon/bloesemgeur uit een kastje, alle zintuigen aan (Oswaldo Macia). De koloniale geschiedenis, de machocultuur en het verdekte onderlinge racisme - het is bepaald geen vrolijk plaatje dat wordt geschetst, terwijl het juist vaak wel zo oogt. In een vrolijk kleedhokje van Tirzo Martha word je (op video) door meerdere stemmen toegebeten of je wel genoeg weet van je 'African roots'.


Een paar historische werken (zoals een video van Ana Menieta uit 1975) zijn bekend, maar worden zelden zo in samenhang getoond. Het bekende werk van Remy Jungermann, die sociale kritiek en mystiek in wandcollages verenigt, krijgt hier meer betekenis door de familieleden er omheen.


Eén van de meest heldere werken laat de geschiedenis meespreken zonder met de vinger te zwaaien. Carlos Garacoia bouwde een bijna tweeënhalve meter lange maquette van suikerklontjes, een uitgebreide stad in een vitrine, die in bezit is genomen door een kolonie mieren in Principios Basicos para destruir (2008). De mieren eten de suiker, bouwen hun nest, zijn op zoek naar elkaar en sjouwen dode soortgenoten door de straten van deze zoete stad - een fascinerend schouwspel. Uiteindelijk vernietigen de bewoners hun stad en ruimen elkaar op.


Suiker als (door de kolonisatoren opgedrongen) nationaal product wordt hier niet uitgespeld, dat kun je zelf bedenken. Zoals er veel niet kan worden gezegd in dit door taalinvloeden (Spaans, Frans, Engels, Nederlands) gespleten gebied - maar wel verbeeld, op vaak surrealistische wijze.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden