Column

Knieval voor Erdogan schaadt reputatie EU

Een Britse tv-correspondent verzuchtte: 'Beggars can't be choosers'.

Paul Brill
Recep Tayyip Erdogan, president van Turkije. Beeld afp
Recep Tayyip Erdogan, president van Turkije.Beeld afp

Tot nu toe was de prijs voor Angela Merkels onbekookte vluchtelingenbeleid al niet misselijk: een almaar wassende stroom asielzoekers; noodsprongen van autoriteiten en vluchtelingenorganisaties om de opvang te verzorgen; de eenzijdige annulering van de Europese afspraken over registratie van asielzoekers (de Dublin-conventie); de tijdelijke (?) schending van het Verdrag van Schengen; de aanzienlijke groei van extreemrechts in verscheidene Europese landen. Daar is donderdag nog een substantiële toeslag bijgekomen, met de complimenten van de firma Juncker & Timmermans: een forse politieke opsteker voor Recep Tayyip Erdogan.

In ruil voor betere opvangfaciliteiten voor Syrische vluchtelingen en de belofte om uitgeprocedeerde asielzoekers die vanuit Turkije naar Europa reisden terug te nemen, krijgt de regering in Ankara drie miljard euro aan Europese steun, wordt de visumplicht voor Turkse onderdanen geschrapt en worden de onderhandelingen over toetreding van Turkije tot de Europese Unie nieuw leven ingeblazen.

De eerste toezegging is goed te verdedigen. Vooruitziende Europese leiders zouden al veel eerder hebben geïnvesteerd in een betere opvang in Turkije, waar zich de meeste Syrische vluchtelingen bevinden. Liberalisatie van de visumplicht is al problematischer. De meeste Europese landen, inclusief Duitsland, wilden er tot nu toe niet aan: vanwege het open einde van de potentiële toestroom en omdat men zicht wil houden op het politieke radicalisme dat in Turkije welig tiert. Maar goed, door de liberalisatie te faseren en aan zekere voorwaarden te verbinden, valt daar misschien nog wel een mouw aan te passen.

Onbegrijpelijk is de hervatting van de onderhandelingen over lidmaatschap van de EU. Wat rechtsstaat en vrijheid betreft van meningsuiting blijft Turkije ver achter bij de Europese normen.

Sinds de verkiezingen van juni, toen Erdogans AKP er niet in slaagde de absolute meerderheid te halen, is de toestand alleen maar verslechterd. In plaats van het gesprek aan te gaan met de gematigde pro-Koerdische HDP, die 13 procent van de stemmen haalde, koerste de regering-Erdogan af op confrontatie en nieuwe verkiezingen. Aansluiting bij de internationale coalitie tegen Islamitische Staat bleek een dekmantel om vooral de Koerdische PKK (die overigens ook een kwalijke rol speelt) te bestoken en de Koerdische strijdgroepen in Syrië te isoleren. Kritische geluiden werden steeds minder geduld. Nergens ter wereld zitten zoveel journalisten gevangen als in Turkije.

Alle reden dus om tot Erdogan en de zijnen een nog grotere distantie te bewaren dan de EU de laatste jaren al deed. Maar het tegenovergestelde gebeurt: de EU is bereid weer te gaan praten over Turkse toetreding, iets dat langzamerhand door bijna iedereen als een fata morgana werd gezien.

De aankondiging wordt gedaan twee weken vóór de verkiezingen waarvan Erdogan hoopt dat ze hem alsnog de absolute meerderheid opleveren. Alsof dit prachtcadeau nog een strik nodig heeft, brengt Merkel morgen een bezoek aan Ankara teneinde het tijdpad uit te stippelen voor de uitvoering van het 'actieplan'.

En de Europese Commissie heeft ook nog besloten de publicatie van een vermoedelijk kritisch rapport over de mensenrechtensituatie in Turkije uit te stellen, mogelijk tot na de verkiezingen.

Natuurlijk moet je onder dwang van de omstandigheden soms een handreiking doen aan een land of regering met een bedenkelijke staat van dienst. En ik weet ook wel dat de kans op daadwerkelijke toetreding van Turkije tot de EU zeer klein blijft.

Maar dat maakt de Europese knieval voor Erdogan er niet minder pijnlijk op en de Brusselse reputatieschade niet kleiner. Deze gang naar Canossa was onnodig geweest als men de humanitaire ramp in Syrië niet zo lang op zijn beloop had gelaten, als de regie over de vluchtelingencrisis niet was uitbesteed aan de knuffelbeertjes en als er überhaupt resoluter was geopereerd in de hele Syrische crisis.

'Het was nog niet tot me doorgedrongen hoe groot de paniek is', noteerde de Financial Times uit de mond van een hoge EU-functionaris die was betrokken bij de jongste gespreksronde in Ankara. 'Ik heb de EU nog nooit zo toeschietelijk gezien. Erdogan krijgt alles wat hij wil.' Een tv-correspondent verzuchtte: 'Beggars can't be choosers.'

Het is een ontluisterend beeld. Politiek gesproken opereert Europa vanuit het soort tentenkamp waarvoor we in de echte wereld de Syrische vluchtelingen toch vooral willen behoeden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden