KNAW: gevreesde 'braindrain' bestaat niet, onze universiteiten worden steeds beter

De braindrain van Nederland, het gevreesde weglopen van goeie wetenschappers naar het buitenland, bestaat niet. Weliswaar vertrekt ieder jaar een op de tien Nederlandse onderzoekers voor enkele jaren of zelfs definitief naar elders. Maar de instroom van onderzoekers uit het buitenland is net zo groot, en wetenschappelijk zijn die gemiddeld zelfs een fractie beter dan wat er vertrok.

Een collegezaal van de Rijksuniversiteit Groningen. Beeld anp

Dat blijkt uit een advies van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) dat maandag verschijnt. 'Er is eigenlijk vooral sprake van een steeds intensievere internationale brain circulation', zegt hoofd van de adviescommissie, de Utrechtse socioloog prof. Tanja van der Lippe. Het aantal vertrekkende universitaire onderzoekers loopt wel op, maar er komen ook veel meer buitenlandse academici hierheen, zegt ze.

Het advies is een reactie van de KNAW op de berichten van de laatste jaren in de media over vertrekkende topwetenschappers. De bevindingen zijn gebaseerd op onderzoek van de in- en uitstroomcijfers en op interviews met tientallen vertrekkende en aankomende academici, vaak toppers in hun vak. Nederland, is de conclusie, is een aantrekkelijk land in een steeds internationale wetenschapswereld. Daarbij spelen de sociale verhoudingen en voorzieningen hier een grote rol, van kinderopvang, goede scholen en vervoer tot vrijheid, sociale rust en vrije tijd. Daar staat tegenover dat de academische wereld wel erg mannelijk en wit wordt gevonden.

Makkelijk geld

Op een enkeling na die naar het steenrijke Abu Dhabi vertrekt, trekken Nederlandse universitair docenten en hoogleraren vooral naar de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. De grootste instroom komt uit Duitsland en Italië, en niet bijvoorbeeld China, laten de cijfers ook zien. De Nederlandse academische salarissen zijn zeker niet hoog, maar dat is voor de meeste onderzoekers niet doorslaggevend. Wel wordt vaak de belastingvrijstelling van 30 procent van het loon voor buitenlandse academici als een belangrijk voordeel genoemd. De KNAW-commissie bepleit dat voordeel vooral te behouden.

Vertrekkende wetenschappers noemen vooral de krappe onderzoeksbudgetten en kleine kans op financiering van projecten als reden voor vertrek. Elders is vaak meer en gemakkelijker geld te krijgen voor research.

De opening van de La Sorbonne-Abu Dhabi in 2011. Beeld epa

Aantrekkelijk onderzoeksland

Dat Nederland per saldo een aantrekkelijk onderzoeksland is, blijkt bijvoorbeeld uit het geringe aantal buitenlandse academici dat na afloop van een Nederlandse researchbeurs weer vertrekt. Dat is nog geen 10 procent, aldus de KNAW. Volgens het advies heeft dat vooral te maken met de hoge kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek in Nederland, waardoor ook de groeiende toeloop van buitenlandse wetenschappers verklaard kan worden. In vijftien jaar tijd verdubbelde tot verdrievoudigde het aandeel niet-Nederlandse docenten en hoogleraren aan de universiteiten.

Netto lopen de universiteiten niet alleen niet leeg, aldus het KNAW-rapport, kwalitatief zijn de binnenkomende wetenschappers iets beter dan de vertrekkende academici. Dat blijkt uit een analyse van hun wetenschappelijke publicaties. De Akademie maakt zich wel zorgen over de toekomst, vooral met snel opkomende onderzoekslanden als China en India, die zowel voor Nederlandse als buitenlandse wetenschappers aantrekkelijker kunnen worden, maar ook met Duitsland waar het nieuwe regeerakkoord investeringen in wetenschap verder opvoert. De universiteiten moeten meer samen optrekken in de werving en opvang van buitenlands talent denkt de KNAW, die eerder pleitte voor gezamenlijke profilering als de University of the Netherlands.


Lees hier het interview met KNAW-lid Tanja van der Lippe

Dit KNAW-lid maakt zich geen zorgen over Nederland als onderzoeksland
Zelf las ze ook geregeld de opgewonden krantenberichten over topwetenschappers die hun heil elders in de wereld zochten. En dat die haar soms een onbestemd gevoel gaven, zal socioloog prof. Tanja van der Lippe niet ontkennen. 'Des te blijer ben ik dat we het hebben uitgezocht en dat er van een uittocht geen sprake blijkt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden