Knap lelijk

Ze heeft de bouw van een supermodel en de uitstraling van een klassieke Hollywoodster. Maar Charlize Theron, gelijktijdig in de bioscoop te zien in Snow White en Prometheus, kiest juist rollen die botsen met dat uiterlijk.

Geobsedeerd door schoonheid is ze. Ze moet en zal de mooiste zijn. En dat is ze ook - zolang haar brave stiefdochter geen roet in het eten gooit. Steeds weer is er die dwangmatige vraag: 'Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is de schoonste van het land?'


De boze koningin uit het aloude sprookje Sneeuwwitje is een monster in vermomming: oogverblindend knap en ijselijk wreed. In de grimmige bewerking Snow White and the Huntsman, vandaag in première, wordt ze gespeeld door Charlize Theron. En dat is eigenlijk volslagen logisch. De actrice heeft natuurlijk haar uiterlijk mee - ze lijkt de gedoodverfde winnares van elke schoonheidswedstrijd. Maar ze blinkt bovendien uit in het spelen van onsympathieke personages.


De 36-jarige Theron was, om een paar voorbeelden te noemen, een gevoelloze restaurantmanager in The Burning Plain (2008), een narcistische ex-cheerleader in Young Adult (2011) en niet te vergeten de lesbische seriemoordenaar Aileen Wuornos in Monster (2003), de rol waarmee ze een Oscar won. Behalve als boosaardige stiefmoeder in Snow White and the Huntsman is Theron gelijktijdig in een andere ijzige rol in de bioscoop te zien: als de afstandelijke Meredith Vickers, leidinggevende van de ruimtemissie in Ridley Scotts Prometheus.


Voor een 1.80 meter lange blondine met de bouw en de jukbeenderen van een supermodel is dat een opmerkelijk carrièrepad. Het lag meer voor de hand dat Theron door zou gaan met het soort rollen waarmee ze in Hollywood begon, als de mooie vrouw-op-de-achtergrond van sterren als Keanu Reeves (The Devil's Advocate, 1997), Johnny Depp (The Astronaut's Wife, 1999) of Jack Nicholson (Men of Honor, 2000).


Maar voor dat soort ondergeschikte rollen zijn er al actrices genoeg. Theron wilde en vond iets anders: een manier om haar uiterlijk echt voor haar te laten werken. Juist door tegen haar knappe verschijning in te gaan, begon ze in Hollywood op te vallen. Geen andere actrice laat zich zo vaak van haar slechte kant zien. Of het nou gaat om het misvormde karakter van haar personages of om hun uiterlijk, Theron zit er niet mee om zichzelf lelijk te maken.


Eigenlijk zat dat tegendraadse er van begin af aan al in. Theron dankt haar doorbraak in Hollywood niet alleen aan haar mooie gezicht, maar ook aan haar opstandige aard. Tijdens een felle ruzie met een onwillige bankbediende werd ze gespot door een acteursmanager, die haar aan haar eerste filmrolletjes hielp. Een paar jaar later ontsloeg Theron haar ontdekker. Zonder scrupules: ze kreeg alleen maar rollen als 'lekker wijf' aangeboden, en dat zinde haar niet.


Theron was nu eenmaal niet naar Los Angeles gekomen om er de tweede viool te spelen. Haar geschiedenis is ook niet die van een doorsneesterretje op zoek naar roem; ze arriveerde in Hollywood na de nodige omwegen en tragedies.


Ze werd geboren in een boerendorp in Zuid-Afrika, vlak bij de stad Benoni. Als kind was ze niet bepaald een beauty queen- ze had slechte ogen en een door een infectie geruïneerd gebit - en thuis was het geen feest. Toen Theron 15 jaar was, schoot haar moeder haar alcoholistische, gewelddadige vader dood. Het was een schot uit zelfverdediging. Haar moeder werd niet voor de moord berecht.


Een uitweg kwam in de vorm van een modellencontract, dat haar naar Milaan bracht. Theron zag het modellenwerk als een bijbaantje; ze wilde balletdanseres worden en studeerde er hard voor, onder meer aan de befaamde Joffrey Ballet School in New York. Toen ze op 19-jarige leeftijd na een knieblessure haar droom in rook zag opgaan, was het haar moeder, met wie ze nog altijd een goede band heeft, die haar een acteercarrière aanraadde.


In interviews praat Theron alleen in vage termen over haar verleden, als iets dat haar 'sterker heeft gemaakt' en 'waar je niet in moet blijven hangen'. Een keiharde tante lijkt de actrice niet; ze wordt omschreven als geestig, open en no-nonsense, maar ze weet haar privacy goed te bewaken.


Dat het in alle publiciteit rondom haar steeds weer over haar uiterlijk gaat, zint haar eigenlijk helemaal niet. Het is niet dat ze zichzelf opzettelijk lelijk maakt, legt ze keer op keer uit. Sommige rollen vragen simpelweg niet om een glamourlook, maar om een gewoon uiterlijk. 'Wat wil je dat ik doe?', verzuchtte ze in 2008 in de Britse krant The Observer. 'Moet ik soms een gewone, alleenstaande moeder uit Albuquerque spelen in een Dior-jurk?'


Natuurlijk heeft ze gelijk. Wanneer Theron aan het begin van Jason Reitmans Young Adult zonder make-up, met gezwollen ogen en ongekamd haar in beeld komt, is dat nodig voor haar rol als uitgebluste dertiger. En wanneer ze vegen op haar wangen heeft in North Country (2005), is dat ook geen wonder: ze speelt immers een mijnwerkster.


En toch is het opmerkelijk. De rollen waar Theron voor kiest, van sterke, interessante, nare, gekwetste, in het nauw gedreven vrouwen, botsen hevig met haar uiterlijk. Ze heeft nu eenmaal de uitstraling van een klassieke Hollywoodster als Lana Turner of Ingrid Bergman, maar ze gaat er bijna nonchalant mee om.


In Snow White and the Huntsman deinst Theron er opnieuw niet voor terug om lelijk gemaakt te worden. Als koningin Ravenna heeft ze de levensadem van jonge vrouwen nodig om haar schoonheid te bewaren. Slaagt ze daar niet in, dan veroudert ze dramatisch; in een aantal scènes is Theron, zwaar onder de make-up, te zien als een amechtige oude vrouw.


De rol behoort niet tot haar beste, maar past vanwege die transformaties wel weer perfect in haar straatje. Is Snow White niet ook een commentaar op Hollywood, met zijn fascinatie voor de eeuwige schoonheid en de eeuwige jeugd? Theron maakt de koningin kwellend onzeker en ziekelijk jaloers - mooi maar zwak, zoals ze ook zo vaak lelijke maar sterke karakters neerzette.


Juist door die contrasten brengt de actrice leven in de brouwerij in Hollywood, waar vrouwenrollen maar al te vaak in één overzichtelijke categorie - madonna of hoer - vallen. In het New Yorkse magazine Interview vertelde Theron deze maand dat het haar missie is om complexe, moeilijk te kraken rollen te blijven spelen. 'Hoe vaak horen actrices niet van de filmstudio's: 'Je kunt geen onsympathiek personage spelen, want daar houdt het publiek niet van.' Dat is oude koek. Als je het toch probeert, blijkt het publiek het prima te vinden. Omdat het echt is.'


Oscar voor rol als moordende prostituee

Charlize Theron (Zuid-Afrika, 7 augustus 1975) speelde zowel in grote Hollywoodfilms als in kleine, gewaagdere producties. Haar doorbraak kwam met Monster (Patty Jenkins, 2003), een film die ze ook produceerde en mede financierde. Theron won een Oscar voor haar rol als de prostituee Aileen Wuornos, die zeven mannen vermoordde en in 2002 ter dood werd gebracht. Om haar te kunnen spelen kwam ze kilo's aan en droeg ze verschillende protheses. Twee jaar later kreeg Theron een Oscarnominatie voor haar rol als strijdbare mijnwerkster in North Country (Niki Caro, 2005). Andere hoogtepunten in haar oeuvre zijn: The Yards (James Gray, 1999), The Life and Death of Peter Sellers (Stephen Hopkins, 2004), het politieke drama In the Valley of Elah (Paul Haggis, 2007), The Road (John Hillcoat, 2009), de cynische komedie Young Adult (Jason Reitman, 2011) en Prometheus (Ridley Scott, 2012).


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden