Knagen aan een weekblad Haagse Post De Tijd

Het opinieweekblad HP/De Tijd, in 1990 ontstaan uit de fusie van Haagse Post en De Tijd, voert een verbeten strijd om het voortbestaan....

Jean-Pierre Geelen

‘Feodaal, uit het pre-industriële tijdperk, hoe de directie met ons omgaat’, klinkt het op de redactie van het opinieweekblad HP/De Tijd. Het rommelt behoorlijk op de burelen van het eigenzinnige tijdschrift, in 1990 ontstaan uit een fusie tussen de weekbladen De Tijd en Haagse Post. Geluiden erover doken op in enkele media; het blad zelf schreef tot nog toe met geen woord over de crisis in eigen gelederen.

Een crisis is er: HP/De Tijd lijdt verlies. Salariskosten stijgen, maar de pijn zit hem voornamelijk in de gedaalde advertentieopbrengsten – een euvel waar meer media mee kampen, maar dat in de wat wankele wereld van opiniebladen zwaar aantikt. HP/De Tijd dook in enkele jaren van 3 miljoen naar 0,8 miljoen euro per jaar.

Voer voor doemdenkers die al jaren lang de dood van de opiniebladen voorspellen. Waar een blad als Vrij Nederland vijftien jaar geleden nog een oplage rond de 90.000 boekte, zakte dat het afgelopen jaar verder, tot 50.400. De Groene ligt al jaren rond het minieme 13.000; alleen Elsevier weet nog florissante cijfers te tonen met 143.000 exemplaren.

HP/De Tijd, voortgekomen uit twee bladen die het ook al niet zelfstandig redden, liet de afgelopen jaren een schommelend beeld zien: er waren uitschieters met de Margarita-affaire en een opleving met de koersverlegging naar het toen bloeiende Fortuyngevoel, maar afgelopen jaar daalde de oplage tot 35.000 exemplaren.

Hoofddirecteur Carel Bikkers van Audax, dat ook de bladen Weekend, Aktueel en Vriendin uitgeeft: ‘Opinie is niet aan het verdwijnen. Sterker: het is aan het toenemen. Kijk maar naar een tv-programma als Pauw & Witteman op tv. Het probleem van de bladen zit hem in de snelheid van de actualiteit: als je eens nieuws in je blad hebt, is dat na een kwartier weg gelekt via internet en andere media. Dat is voor adverteerders dus niet interessant. We verliezen op HP/De Tijd ongeveer een miljoen euro per jaar, en dat groeit alleen maar.’

Audax vroeg vorig jaar aan de hoofdredactie een plan van aanpak te bedenken, maar dat liep mis, volgens Bikkers. ‘De hoofdredactie had steeds maar tijd nodig om na te denken. Toen kwam er een stuk van hoofdredacteur Henk Steenhuis. Geen plan, maar wat idealistische epistels zonder enige financiële onderbouwing, met als enige oplossing het naar huis sturen van een aantal redacteuren. Dat was geen serieus plan; er werd ook te krampachtig vastgehouden aan het idee dat een opinieblad nu eenmaal altijd wekelijks zou moeten verschijnen – terwijl De Tijd vroeger een dagblad was, en toen een weekblad werd.’

Unicum

Unicum
Zelf ziet de directie de toekomst ongeveer zo: HP/De Tijd gaat van wekelijkse naar tweewekelijkse verschijning; de ongeveer 25-koppige redactie wordt met zo’n 30 procent ingekrompen; de website wordt uitgebouwd. En snel ook een beetje: het plan moet al rond 1 juli werkelijkheid worden.

Unicum
Het zou een unicum in de tijdschriftenwereld zijn: opinieweekbladen zijn altijd en overal ter wereld weekbladen geweest. Er bestaat geen onderzoek dat aantoont dat een tweewekelijkse verschijning logisch of succesvol is.

Unicum
‘Crossmediaal’ is het nieuwe toverwoord onder uitgevers. Carel Bikkers: ‘We praten over inhoudelijke samenwerking met de tv-zender Het Gesprek. Ik heb prettige gesprekken gevoerd met oprichters Ruud Hendriks en Frits Barend, en daar komt vast iets moois uit. Ook willen we de internetsite uitbouwen voor het nieuws, en misschien samenwerken met radio. Het papieren blad blijft er, als basis, ook voor achtergrondverhalen.’ Dat blad zou dan dikker worden dan nu het geval is, en specials maken in redactionele samenwerking met andere Audax-uitgaven, zoals een modeglossy (Audax is ook uitgever van Avantgarde).

Unicum
Maar de redactie voelt niets voor dit ‘sterfhuis’, zoals het gezien wordt, nadat eerder de hoofdredactie ook al had laten weten niets in de plannen te zien. Afgelopen donderdag liet de redactie de directie schriftelijk unaniem weten niet in te stemmen met het plan, en al hemaal niet zolang Audax dat niet weet te onderbouwen met cijfers en feiten. De hoofdredactie wenst niet te reageren.

Tegenhouden

Tegenhouden
‘We zullen tot aan de rechter proberen het plan tegen te houden’, zegt Yvonne Dankfort, secretaris van de journalistenvakbond NVJ stellig. ‘Het is maar zeer de vraag of abonnees van HP/De Tijd zitten te wachten op artikelen uit de Avantgarde.’ Ook tegen eventuele ontslagen verzet de bond zich. Dat overigens ook in het hoofdredactionele plan werd bezuinigd op de redactie, was even slikken voor de werknemers. Maar inmiddels zijn de rijen gesloten: redactie en hoofdredactie van het weekblad trekken weer gezamenlijk op tegen de directie.

Tegenhouden
Spannende weken dus, in het wijkgebouwachtige redactiekantoor aan de Lizzy Ansinghstraat, voor de makers van het Amsterdamse opinieblad, waar al meer dan één sollicitatiebrief van bezorgde redacteuren de deur is uitgegaan. Ja, het woord ‘staken’ is volgens NVJ-secretaris Dankfort intern al gevallen, maar voorlopig verkeert de strijd om het voortbestaan zich formeel nog in de gespreksfase.

Tegenhouden
Dat gevecht wordt hard gespeeld, zeggen betrokkenen. Een andere uitgever zoeken is onmogelijk zolang Audax de titel niet in de verkoop doet. Wel heeft de redactie onlangs geïnformeerd bij de nog altijd bestaande (maar slapende) stichting Haagse Post naar de rechten rond de oude titel Haagse Post, om eventueel onder die naam het oude blad voort te zetten. Ironisch genoeg, zegt bestuurder Daan Dijksman (oud-adjunct van de HP), verschillen de drie bestuursleden (die elkaar nog slechts in horecagelegenheden treffen) van mening over de afspraken die daarover zijn gemaakt bij de overname door Audax in 1993. Vermoed wordt dat Audax slim genoeg was om die titel destijds in de inboedel te houden, maar zeker is dat niet. Tekenend voor de modus operandi uit de ‘rare jaren’ waarin het blad toen verkeerde: ‘Het is nog niet gelukt de schoenendoos te vinden waarin enig papieren bewijs daarover ligt opgeslagen.’

Tegenhouden
In de recente loopgravenoorlog schuwde directeur Bikkers op zijn beurt niet om op een bijeenkomst met de redactie, waarbij de hoofdredacteuren Henk Steenhuis en Thieu Vaessen niet welkom waren, te dreigen met de totale opheffing van het blad, als de redactie niet meewerkt. Ook nu zegt hij: ‘Als de redactie of hoofdredactie het niet ziet zitten, dan zeg ik: het hoeft ook niet. Er zijn ook anderen die het kunnen en willen. En anders houdt het blad op te bestaan. Ik kan niemand verplichten.’

Tegenhouden
En: ‘Staken? Dan maar even een paar weken geen HP/De Tijd’.

Tegenhouden
Redacteur Ricci Scheldwacht, als lid van de redactieraad medeverantwoordelijk voor de afwijzende reactie aan de directie: ‘Audax is het misschien niet gewend, maar HP/De Tijd werkt op basis van een redactiestatuut. Daarin staat dat bij dit soort plannen een stevige onderbouwing moet komen. Zolang die er niet is, houden wij voet bij stuk.’

Op een luchtfiets

Op een luchtfiets
Bikkers over dat verwijt: ‘Natuurlijk kan ik niet aantonen dat het in het nieuwe model beter zal gaan met HP/De Tijd. Ik kan ook niets garanderen, maar mijn onderbouwing is simpel: tweewekelijks verschijnen kost minder salaris en minder papier. Dat is duidelijk. Wat nou meer onderbouwen? Rekenen op een luchtfiets is niet aan mij besteed.’

Op een luchtfiets
Om die reden ook is lezersonderzoek geen optie, zegt Bikkers. ‘Dat zegt alleen iets over het verleden, maar niet over een situatie die de lezer nog niet kent.’ Dat redacteuren bezwaren hebben, begrijpt de directeur best. ‘Veel mensen zijn bang voor veranderingen, en journalisten al helemaal.’

Op een luchtfiets
Daarom ook dat Jacques de Leeuw, ooit directeur-eigenaar van Audax en nog altijd grootaandeelhouder, in zijn rol van ‘pater familias’ heeft aangeboden de salarissen van alle redacteuren een jaar lang te garanderen, op voorwaarde dat ze instemmen met de plannen. Bikkers: ‘Dan kunnen ze wennen aan de nieuwe situatie, en zullen ze zien dat het in de praktijk allemaal best meevalt. En daarbij: of men het met ons eens is of niet, de uitgever bepaalt nog altijd de frequentie van een blad; wij betalen tenslotte ook alle rekeningen.’

Op een luchtfiets
Had de directie overigens nog een termijn in gedachten waarop het tij onder nieuwe omstandigheden gekeerd zou moeten zijn? Bikkers: ‘Na een jaar gaan we kijken hoe het gaat. Dan hoeft het blad niet onmiddellijk zwarte cijfers te tonen, maar er moet wel enig resultaat zichtbaar zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden