Factcheck parlementaire journalistiek

Klopt dit wel: politieke primeurs komen zelden uit Den Haag

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: het echte politieke nieuws komt doorgaans niet van de Haagse redacties.

Halbe Zijlstra bij de bekendmaking van zijn aftreden. Beeld anp

Van wie komt die claim?

Halbe Zijlstra die nooit bij Poetin in de datsja was, Henk Krol die pensioenpremies niet betaalde, Fred Teeven die als openbaar aanklager een crimineel royaal afkocht. Het zijn inmiddels beroemde journalistieke onthullingen met ingrijpende gevolgen voor de Haagse politiek, maar komen ze wel uit Den Haag? Welnee, beweerde journalist Nikki Sterkenburg van Follow the Money onlangs op Radio 1. ‘Echte journalistieke scoops over politiek komen van buiten de Haagse redacties. Die Haagse redacties zijn veel te druk met de goede verhoudingen bewaken.’

En, klopt het?

Sterkenburg deed haar uitspraak uit de losse pols, maar niettemin is hij de moeite van het controleren waard. Alleen: wat is nou een ‘echte journalistieke scoop’? Kant en klare overzichten daarvan bestaan niet.

Dus doken we zelf in de archieven. We beperkten ons tot de laatste tien jaar. We keken naar de genomineerden en winnaars van De Tegel, de belangrijkste journalistieke prijs van ons land: welke onthullingen over de Haagse politiek zaten daarbij? We keken naar alle afgetreden (Haagse) bewindslieden van de afgelopen tien jaar: was dat ten gevolge van een journalistieke onthulling? Tenslotte lazen we de overzichten van de afgelopen drie kabinetsperiodes op Wikipedia: hadden we onderweg nog heftige affaires gemist?

Zo kwamen we uit op een – uiteraard ietwat arbitraire – lijst van bij elkaar 21 journalistieke ‘echte scoops’ (zie onderaan dit stuk). Van de onthulling dat de voicemails van ministers makkelijk zijn af te luisteren tot de primeur dat CDA’er Jack de Vries een geheime affaire had. En van de reconstructie wat er precies was gebeurd tijdens de Catshuis-crisis tot de onthulling van de zelfverrijkende praktijken van VVD-voorzitter Henry Keizer.

Bij de onthullingen waren in totaal vijftien journalisten betrokken: een enkele primeur werd toegeschreven aan een hele redactie, en sommige journalisten hadden meerdere primeurs. Ook opvallend: de helft van de primeurs kwam van televisieprogramma’s, en één kwam van de radio.

Maar dan het hoge woord. Even googelen en navragen: van de vijftien betrokken journalisten waren er tijdens de primeur slechts vier onderdeel van een parlementaire redactie. En van de 21 primeurs waren er zestien afkomstig van buiten een Haagse redactie. Het is dat twintig primeurs zo weinig is, anders zou je gewichtig kunnen zeggen dat driekwart van de Haagse primeurs niet uit Den Haag zelf komt, maar van daarbuiten.

Alleen zegt dat niets. De meeste primeurs komen van onderzoeksjournalisten: verslaggevers, die door hun redactie zijn ‘vrijgemaakt’ om in alle rust langdurig onderzoek te doen naar een bepaalde kwestie. Zoals het haast epische werk van Bas Haan van Nieuwsuur, die met zijn uitzoekwerk rond de Teeven-deal drie bewindslieden omver duwde, en daarna nog eens onthulde dat Ivo Opstelten ‘sturing’ had gegeven aan het onafhankelijke onderzoeksorgaan WODC.

Bovendien is het onderscheid tussen Haagse redactie en de buitenwereld vaak niet te maken. Zo geven Haagse redacties tips vaak door aan hun centrale redactie, of de onderzoeksredactie. In andere gevallen is het maar net waar een tip binnenkomt: zo wordt de tiplijn van de Volkskrant beheerd in Amsterdam. ‘Ik heb deze week ook weer twee belangrijke tips gehad’, reageert chef Den Haag van de Volkskrant Raoul du Pré. ‘En vervolgens is het de vraag: wie gaat ermee aan de slag, wijzelf of iemand anders?’

Staat u mij toe dat ik mijn eigen krant even feliciteer: van de twintig superprimeurs zijn er vijf van de Volkskrant. de reconstructie van de Catshuis-crisis, de onthulling van Henk Krols gerommel met pensioenpremies, het inzicht dat Frans Weekers was gewaarschuwd door de uitkeringsfraude door Bulgaren, Kamervoorzitter Fred de Graaf die Geert Wilders weghield bij de koning tijdens diens inhuldiging, en de datsja-avonturen van Halbe Zijlstra.

Opvallend is die keer dat nota bene showprogramma RTL Boulevard met een splijtende primeur kwam: CDA’er Jack de Vries had een affaire en was zijn huis uitgezet, wist het programma als eerste te melden.

Maar ja, waar leg je de grens. Zo wijst Du Pré erop dat zijn favoriete recente primeur er niet tussenzit: de onthulling dat de Kamer zonder er zelf erg in te hebben 2,1 miljard uitgaf aan de ouderenzorg. ‘Een zeer onthullend inkijkje in hoe het Binnenhof functioneert’, vindt hij.

Natalie Righton, die een Tegel won voor haar onthulling over Halbe Zijlstra wijst op het nieuws dat zij en Jan Hoedeman in 2013 brachten vanuit Den Haag: dat Nederland aanvankelijk maar één adjudant op missie naar Mali stuurde. Dat maakte veel los – de militaire missie kwam alsnog op gang – maar duikt niet op in het lijstje met splijtende primeurs dat we voor deze gelegenheid opstelden.

Vervolgonderzoek is nodig, zoals dat dan heet.

Dus, klopt het?

Inderdaad komen de meeste journalistieke onthullingen over de Haagse politiek van buiten de parlementaire redacties. Maar een teken dat men in Den Haag vooral bezig is ‘de verhoudingen goed te houden’ zoals Sterkenburg beweert is dat niet; eerder een teken dat parlementaire journalistiek niet ophoudt bij de gemeentegrens van Den Haag.

De Ombudsman en Den Haag
Heeft de parlementaire redactie de zaak rond VVD-senator Anne-Wil Duthler te laks opgepakt? De Ombudsman boog zich ook over de rol van de parlementaire redactie. Bovenstaande factcheck was toen overigens al goeddeels voltooid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.