Column

Kloppen mijn herinneringen?

Soms als ik loop naar de supermarkt voor de dagelijkse boodschappen (het leven is een dagelijkse boodschap) word ik aangesproken door een mij onbekende, die waarderende woorden tegen me zegt. 'Troostlopen', noemt degene die ik liefheb dat. Ik verzet me een beetje tegen dat woord, omdat ik mezelf als zondagskind beschouw dat weinig troost nodig heeft. Pas maar op, hoogmoed komt voor de val.

In mijn werkkamer staan veel prullen, die me herinneren aan landen en steden waar ik me thuis voel en met verlangen aan terugdenk. Ik heb me erbij neergelegd dat ik er nooit meer zal komen (te ver, te vermoeiend). Mijn herinneringen zou je troostherinneringen kunnen noemen. Ik denk aan Parijs, Noord-Frankrijk, Indonesië, Antwerpen, straathoeken, heuvels en dalen, rijstvelden en pasars, de havencafés aan de Schelde.

In Hoe mooi alles, Mirjam van Hengels boeiende biografie van Leo en Tineke Vroman (Uitg. Querido, 2014) lees ik: 'Herinneringen kloppen niet, maar ze doen kennelijk wel iets anders: inzicht geven. Niet in feitelijkheden maar in de persoon die de herinnering heeft of deelt. Die selecteert, onthoudt fragmentarisch, licht de ene gebeurtenis uit en verdringt of verzwijgt de andere. (...)'

Zoals hij zelf (Leo Vroman) ooit zei: 'Je kunt nooit praten over hoe het was, je praat over hoe je herinneringen nu zijn.' In Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt laat Douwe Draaisma zien hoe vroege herinneringen bijna altijd reconstructies achteraf zijn. Vage beelden worden ingekleurd met taal, taal vormt mede het autobiografisch geheugen.

En kan vervolgens de herinnering zelfs overnemen: je herinnert je het verhaal dat je onlangs vertelde beter dan de gebeurtenis die eraan ten grondslag ligt. Zo wordt het een soort doorfluisterspelletje waarbij de oorspronkelijke zin (de gebeurtenis) verandert in een verrassend wonder van vormgeving (de herinnering).

In 2007 verscheen er bij De Bezige Bij een dichtbundel van me, getiteld Nieuwe Herinneringen. Ik gaf hem die titel, niet zozeer omdat de gedichten herinneringen bevatten, maar omdat ik besefte dat ieder gedicht, eenmaal opgeschreven, een herinnering wordt voor jezelf. Ook voor anderen, hoop je, met hun eigen herinneringen. Zonder herinneringen als voedsel kunnen we niet leven. De enige toekomst is het herinnerde leven.

De dood, die mij bezighoudt, zal hier een punt achter zetten. In de woorden zal ik nog even voortleven, zo hoopvol mag ik wel zijn. Maar ik ben het ook eens met Eugenio Montale die schreef in Poet in Our Time (Marion Boyars Publishers, 1976): 'Laten we de herinnering de tijd geven om zijn eerste en dringendste opdracht uit te voeren: te vergeten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.