Klootzak roepen is dikwijls een strafbare belediging

Minister Zalm een duitendief noemen, moet kunnen. Maar zijn voorganger Ruding vergelijken met een nazi als Eichmann, gaat te ver....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

GRONINGEN

Er hoeft maar weinig te gebeuren of iemand is bereid zijn middelste vinger op te steken en 'hufter', 'klootzak' of 'ss'er' te roepen naar een medemens wiens handelingen hem niet aanstaan. In feite worden hierdoor dagelijks duizenden delicten gepleegd wegens het publiekelijk miskennen van de waardigheid van en het respect voor mensen. Dit zegt A. Janssens, docent strafrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, die vandaag promoveert op deze materie.

Janssens: 'In de praktijk van alledag wordt ongelooflijk veel beledigd. Wat velen niet beseffen, is dat dit strafbaar is. De strafmaat varieert formeel van drie maanden tot twee jaar gevangenisstraf, of van vijf- tot vijfentwintigduizend gulden boete.'

Toch is het proefschrift geen pleidooi geworden voor een ruimere mate van strafbaarstelling van beledigingen.

Janssens: 'Het politie- en justitieapparaat zou in no time verstopt raken. Nog afgezien van de bewijsbaarheid, hebben ze de menskracht niet om de vele klachten te behandelen. We moeten ook niet te krampachtig doen. Zeker op het terrein van het beledigen van etnische minderheden wordt wel erg snel naar de rechter gestapt. En bovendien moet er in dit land ruimte zijn voor idiote opvattingen en krankzinnige historische onwaarheden.'

Wel roept Janssens de vraag op of de vage bepalingen over belediging in het Wetboek van Strafrecht niet zijn verouderd.

Belediging is het miskennen van de waardigheid van mensen. Onder het begrip vallen het uiten van scheldwoorden of minachtende gebaren, concrete beschuldigingen (smaad), beschuldigingen waarvan de dader weet dat het leugens zijn (laster) of het neerzetten van een groep mensen op basis van ras, godsdienst, levensovertuiging en seksuele geaardheid.

In de praktijk blijkt strafbare belediging in Nederland vaak op gespannen voet te staan met de vrijheid van expressie, zoals die is vastgelegd in artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Bovendien houdt de wet onvoldoende rekening met de nieuwe media. Zo kan pas van een smaadschrift worden gerept als er sprake is van een pluraliteit van exemplaren. Dat houdt onvoldoende rekening met Internet en Teletekst, die dezelfde impact kunnen hebben als verspreiding van smaad door middel van kranten, tijd- of vlugschriften.

Janssens: 'Wanneer Janmaat roept dat etnische Nederlanders profiteurs zijn, dan is er geen twijfel mogelijk dat zo'n uitspraak onder de noemer belediging valt. Maar wanneer de familie Goeree zegt dat de holocaust aan de joden zelf te wijten is vanwege hun historische gedragingen ten opzichte van Jezus Christus, dan ligt het al een stuk moeilijker.'

Het verschil zit volgens de promovendus in de context. De uitspraak over de holocaust kan wel stupide en onzin zijn, maar is gedaan in de context van een bijbel-exegese dat de joden worden gestraft voor hun rol bij de kruisiging van Jezus. Daardoor valt mogelijk het beledigende karakter aan het adres van de joden weg.

'Het Europees Verdrag laat veel ruimte voor uitlatingen die op zichzelf als beledigend kunnen worden opgevat. Daardoor heeft de Europese rechtspraak de werking van de Nederlandse beledigingsbepalingen danig ingeperkt. De vrijheid van meningsuiting, van expressie prevaleert boven het recht niet beledigd te worden.'

Actuele voorbeelden van die discrepantie zijn bijvoorbeeld de pennenstrijd over Het Bureau van Voskuil en de verontwaardiging over een toneelstuk waarin de suggestie van incestueuze relaties tussen leden van het koningshuis wordt gewekt. 'Smaad is moeilijk hard te maken wanneer de context een literaire of artistieke is. De suggestie van incest bij de Oranjes kan hooguit als smakeloos worden opgevat, maar ontspruit aan de fantasie van de toneelschrijver. Voskuil geeft in romanvorm zijn eigen visie op de werkelijkheid.'

Er zijn volgens Janssens echter grenzen aan de straffeloosheid van belediging. 'Janmaat zet met zijn uitlatingen over etnische profiteurs een ras neer als minderwaardige burgers. Dat is miskenning van de waardigheid van mensen. Roept hij ''eigen volk eerst'', dan ligt dat er weliswaar in besloten, maar hij zegt het niet met zoveel woorden. In dat geval twijfel ik aan de strafbaarheid.'

Mr. G.B.J. Hiltermann is in Janssens' ogen onlangs een stap te ver gegaan door te suggereren dat mensen van andere rassen hier alleen maar komen om van de economische voorspoed te profiteren. Politici daarentegen moeten tegen een stootje kunnen. Janssens: 'Minister Zalm een duitendief noemen vanwege zijn beleid, moet kunnen. Ruding, toen hij nog minister was, met Eichmann vergelijken, zoals Stoker jaren geleden in de Volkskrant deed, kan echter niet.'

De sport kent zijn eigen wetten. Janssens: 'Ik heb begrip voor de elleboogstoot van Kluivert in het duel met de Belgen. Hij is niet veroordeeld en rechtens derhalve geen verkrachter.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden