Klonen embryo's is niet nodig

Met het klonen van stamcellen van menselijke embryo's voor het ontwikkelen van medicijnen overschrijdt men een grens en het is onnodig....

BRITSE wetenschappers mogen sinds deze week stamcellen van menselijke embryo's voor medisch gebruik klonen. Groot-Brittannië is het eerste land dat hiervoor de mogelijkheid schept. Daarmee overschrijdt de regering-Blair een ethische grens. Weliswaar blijft het klonen van baby's verboden maar embryonale stamcellen mogen worden gebruikt voor therapeutische doelen. Een grens die we niet over moeten willen gaan, maar ook niet over hoeven gaan.

De vraag van wetenschappers om het gebruik van embryo's en foetaal weefsel voor klonen en medische experimenten toe te staan, stelde de politiek al jaren geleden voor een dilemma. Het gebruik van stamcellen uit embryo's om medicijnen te ontwikkelen, moet worden afgewogen tegen de vraag of het ethisch verantwoord is om embryo's te gebruiken voor experimenten.

De mening van de coalitiepartijen over de status van het beginnend menselijk leven werd zes jaar geleden bepaald: tot veertien dagen na de bevruchting mogen embryo's worden gebruikt voor medisch wetenschappelijk onderzoek. Dit uitgangspunt zou door minister Borst worden neergelegd in een wetsvoorstel. De praktijk is de norm gaan bepalen en er wordt zonder wettelijk kader met embryo's geëxperimenteerd.

Ik vind dat het verwekken van embryo's - alleen voor experimenten - het respect voor het menselijk leven aantast. Een embryo heeft in beginsel de mogelijkheid uit te groeien tot een mens en heeft daarom vanaf het begin recht op bescherming. Daarom verwerpt het CDA de grens van veertien dagen.

Dat wil niet zeggen dat er geen onderzoek gedaan zou moeten worden naar geneeswijzen voor erfelijke of zeldzame aandoeningen. Dat onderzoek kan ook op andere wijze; het gebruik van embryonaal weefsel hoeft niet nodig te zijn. De overheid moet een ethisch-normatief kader opstellen waarin duidelijk grenzen worden getrokken. Tevens is er een rol weggelegd voor de overheid in het stimuleren van alternatief onderzoek.

De discussie over het ethisch en moreel meest omstreden onderzoek met embryo's lijkt de aandacht voor alternatieven, die er wel degelijk zijn, in de weg te staan. Dit onderzoek zou zelfs het gebruik van embryo's overbodig kunnen maken. Daarbij valt te denken aan bijvoorbeeld het onderzoek naar het isoleren van stamcellen uit lichaamseigen weefsel en beenmerg. Dat is niet eenvoudig en onderzoek dat hierin vooruitgang kan brengen zou gestimuleerd moeten worden.

Ook is het kweken van lichaamseigen weefsel zoals bot- en orgaanweefsel, het zogeheten tissue engeneering, in een aantal centra in onderzoek. Een prachtige ontwikkeling die een mogelijk alternatief biedt voor transplantatie van kunstweefsel of xenotransplantatie. Dat dit soort onderzoek nog in een pril stadium is, mag geen reden zijn voor terughoudendheid. Hier liggen kansen die van grote betekenis voor veel patiënten kunnen zijn en tot actief beleid uitdagen.

Nederland loopt niet voorop bij fundamenteel onderzoek op het gebied van gen- en biotechnologie. Terughoudendheid ten aanzien van het gebruik van embryo's kan niet de oorzaak van zijn. Duitsland bijvoorbeeld, waar wel grenzen worden gesteld aan onderzoek, heeft desondanks in korte tijd naam en faam verworven. 'Nederland, kennisland' mag dan een leuze van dit kabinet zijn, maar de investeringen zijn gering.

Het doet vermoeden dat het kabinet geen idee heeft welke ontwikkelingen het zou willen stimuleren. Integendeel, door discussies over bio- en gentechnologie steeds op de lange baan te schuiven laat het kansen liggen en worden universiteiten steeds afhankelijker van commerciële investeringen. Waarmee de overheid nog minder greep en zicht op de ontwikkelingen krijgt.

Het wordt tijd dat onderzoeksinstellingen de garantie krijgen dat zij onafhankelijk onderzoek kunnen blijven doen met publiek geld en wel op een niveau dat internationaal meetelt. Die garantie zou bovendien jonge onderzoekers aantrekken en het problematische tekort aan aio's kunnen helpen tegengaan. Jong talent zou ook een flinke steun in de rug krijgen wanneer zij op ruimere schaal een eigen onderzoeksbuget voor vijf jaar zouden kunnen verwerven bij de overheid of stichtingen om hiermee studie en onderzoek te kunnen betalen.

De ontwikkelingen op het gebied van gen- en biotechnologie zijn voor iedereen van toenemend belang. Niet alleen het genezen, maar ook het voorspellen van ziekten is mogelijk door kennis van het erfelijk materiaal. Erfelijke eigenschappen van plant, mens en dier kunnen in laboratoria veranderd worden en gentechnologie zal ons leven op steeds meer terreinen gaan beïnvloeden. Wat betreft deze ontwikkelingen op het gebied van gen- en biotechnologie, zal de overheid zich op haar rol moeten bezinnen vanwege de brede maatschappelijke en ethische vraagstukken die hiermee verbonden zijn.

Ter bescherming van burgers en milieu zal duidelijkheid moeten worden verschaft over nut en noodzaak van onderzoek en productontwikkeling, maar ook over de risico's van toepassing.

Omdat Paars elke discussie over ingrijpende immateriële kwesties uit de weg gaat, lijkt er een situatie te ontstaan waarin wetenschap en markt autonoom de grenzen verkennen, gevolgd door een codificerende overheid. De discussie lijkt nu gedepolitiseerd te worden met het instellen van een commissie-Terlouw, zo lijkt het. Prima dat er een maatschappelijk debat wordt georganiseerd, maar de politiek kan zich niet veroorloven achterover te leunen.

Er zijn kansen te over voor Nederland om een eigen weg in te slaan op het gebied van de gen- en biotechnologie en het ontwikkelen van producten. Een helder normatief en ethisch overheidskader staat dat niet in de weg, integendeel. Het schept duidelijkheid over het draagvlak in de samenleving, over het onderzoeks- en investeringsklimaat en over verantwoordelijkheden van bedrijven, instellingen en overheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden