Klonen blijft omstreden zaak, ook voor goed doel Klonen

Ze zijn alle drie van God los, maar toch is er een groot verschil tussen de Rael-sekte, Americans for Cloning Elvis en dr....

Van onze wetenschapsredacteur

Rik Nijland

AMSTERDAM

Toch is de Rael-beweging al een paar stappen verder. De sekte heeft op de Bahama's het bedrijf Clonaid Ltd opgericht, dat naar eigen zeggen over een jaar of twee in staat zal zijn mensen te klonen (kosten: 400 duizend gulden) of waar je cellen van je kinderen in bewaring kunt geven (100 duizend gulden), om als hun iets overkomt, kopieën te laten vervaardigen.

Het buitenissige gedachtegoed van de sekte (de mens is van oorsprong een kloon van buitenaardse wezens) heeft weinig bijgedragen aan de geloofwaardigheid. Dat geldt evenzo voor een op Internet circulerende petitie voor het klonen van Elvis (volgens de organisatie zijn er een wrat en teennagel van the King als basismateriaal aanwezig). Tot nu toe hebben 1600 mensen getekend. En wat te denken van een groep die Jezus wil klonen vanaf de lijkwade van Turijn?

Maar heeft Seed zoveel meer bij te zetten? Van de gepensioneerde natuurkundige dr. David Seed (69) is weinig bekend, behalve dat hij platzak is, geprobeerd heeft een eigen voortplantingskliniek op te zetten en dat zijn omgeving hem, aldus Amerikaanse persbureaus, kenschetst als zelfingenomen en dol op aandacht.

In eerste instantie was het zijn broer die verklaarde dat Richard best in staat moest worden geacht mensen te klonen; later stond ook Harrith Hasson, baas van de afdeling verloskunde van het ziekenhuis van de universiteit van Chicago, borg voor de capaciteiten van Seed. Briljant, maar een beetje gek, zo kenschetste hij de initiatiefnemer.

Seed zelf heeft zich slechts in algemene bewoordingen uitgelaten over zijn plannen. Hij beweert vier kinderloze echtparen te kennen die dolgraag als proefkonijn willen optreden en een medisch team te kunnen samenstellen. Alleen zoekt hij nog een à twee miljoen gulden om een kliniek op te zetten.

In eerste instantie is het hem er waarschijnlijk vooral om te doen kinderloze stellen aan een 'eigen' kind te helpen. In het geval van een onvruchtbare of oudere vrouw zou Seed bijvoorbeeld gebruik kunnen maken van een eicel van een andere vrouw. Door daaruit het erfelijk materiaal te verwijderen en te vervangen door een kern van een lichaamscel van de onvruchtbare vrouw, wordt een kloon van haar geconstrueerd die vervolgens in haar eigen baarmoeder of die van een draagmoeder kan worden geplaatst.

Volgens Amerikaanse persbureaus schermt de initiatiefnemer met termen als het 'voltooien van Gods master plan', het 'verkrijgen van het eeuwige leven', het maken van een paar kopieën van zichzelf, en hij verhaalt over de teleurstelling dat hij moeder Teresa nooit heeft ontmoet om wat lichaamscellen van haar te verzamelen en vervolgens te klonen.

Dat alles klinkt weinig vertrouwenwekkend, en vooral het laatste komt dicht in de buurt van de horrorachtige, maar regelmatig opduikende wens om sporthelden, filmdiva's of desnoods Hitlers in veelvoud te produceren.

Seeds voornaamste 'verdienste' is waarschijnlijk dat hij zijn plan toevalligerwijs naar buiten heeft gebracht op een moment - een jaar na schaap Dolly - dat de discussie over klonen was ingedut en er behoefte bestond aan een nieuw kristallisatiepunt.

Wereldwijd kwamen woordvoerders, wetenschappers en regeringsleiders spoorslags in het geweer om Seeds voorstel van de hand te wijzen. Zo maakte president Clinton duidelijk dat hij hoopt dat het Amerikaanse Congres een vijfjarig verbod zal afkondigen op het klonen van mensen.

Seed counterde door te zeggen dat hij dan uitwijkt naar een mooi klimaat, bijvoorbeeld naar Mexico of de Kaaiman-eilanden.

Het is niet uitgesloten dat Seed inderdaad in staat is mensen te klonen, denken deskundigen. Zo ingewikkeld is de techniek niet. Toch zijn er nog wolven en beren op de weg. Uit 227 in het lab geproduceerde klonen werd uiteindelijk maar één Dolly geboren. Volgens dr. Harry Griffin, adjunct-directeur van het Roslin Institute bij Edinburgh, waar het schaap werd geconcipieerd, is het daarom op dit moment volkomen onverantwoord om de techniek bij de mens toe te passen.

Bovendien verliepen, zo is later ook bij andere experimenten gebleken, de zwangerschappen van de gekloonde lammeren moeizaam, kwamen er sommige dieren met rare afwijkingen ter wereld en stierven er veel lammeren aan het eind van de zwangerschap of kort daarna.

Het uitgangsmateriaal bij de procedure, het erfelijk materiaal van de ouder, is tweedehands, waardoor het natuurlijke slijtageproces van het DNA al een flink eind op weg is. Klonen, zo waarschuwen onderzoekers, verouderen daardoor misschien voortijdig of ontwikkelen al op jonge leeftijd kanker.

Deze zorgen en twijfels zijn algemeen bekend. Toch zagen onder meer Nederland en Groot-Brittannië af van de ondertekening afgelopen maandag van een Europees voorstel om het klonen van mensen te verbieden.

In Groot-Brittannië wordt gewacht op de bevindingen van een onderzoekscommissie; in Nederland heeft minister Borst een brede maatschappelijke discussie aangekondigd voordat tot wetgeving wordt overgegaan.

Er zijn volgens voorstanders namelijk ook positieve toepassingen denkbaar van de Dolly-techniek, bijvoorbeeld ten behoeve van het onderzoek naar kanker, veroudering of de voortplanting. Dit 'kindje' moet je volgens hen niet met het badwater weggooien. Het gaat dan om onderzoek aan heel prille gekloonde embryo's waarbij het nimmer de bedoeling is ze te laten uitgroeien tot volwaardige individuen.

Nieuw is dat niet. In 1993 kwam uit dat dr. Jeremy Hall van de George Washington University School of Medicine ten behoeve van zijn onderzoek aan reageerbuisbevruchting, in het lab menselijke klonen had gemaakt; overigens via een andere techniek dan bij Dolly werd toegepast.

Een storm van kritiek stak op en Hall kwam haastig op zijn schreden terug. Zelfs voor een goed doel, zo blijkt, blijft klonen voorlopig omstreden.

Misschien luwt de storm pas als iemand het plan opvat om Diana, de heilige van onze dagen, te klonen.

Zie ook pagina 11

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden