Nieuws

KLM stopt met vliegen over Belarus na oproep premier Rutte

KLM vliegt voorlopig niet over het luchtruim van Belarus. Eerder op maandag riep premier Rutte de luchtvaartmaatschappij op het luchtruim te mijden nadat het land een Ryanair-toestel dwong te landen om een kritische journalist te arresteren. Eerder had KLM nog laten weten de vluchten niet om te leiden.

Volgens KLM zitten er geen veiligheidsrisico’s aan vliegen boven Belarus, de maatschappij blijft gewoon gebruikmaken van het luchtruim. Beeld REUTERS
Volgens KLM zitten er geen veiligheidsrisico’s aan vliegen boven Belarus, de maatschappij blijft gewoon gebruikmaken van het luchtruim.Beeld REUTERS

‘Het is ons duidelijk dat de Wit-Russische autoriteiten zeer onbetrouwbaar zijn bij het beheer van het luchtruim’, zei Rutte. ‘Zeggen dat er een bom aan boord is om een toestel te laten landen is letterlijk levensgevaarlijk en gaat alle perken te buiten'. KLM liet eerder nog weten geen veiligheidsrisico’s te zien in vliegen boven Belarus, maar na de oproep van Rutte ging de maatschappij toch overstag.

Nederland wil ook een Europees vliegverbod voor de Belarussische vliegmaatschappij Belavia en andere Belarussische toestellen. ‘Maar dat is niet iets wat vanavond al kan worden geregeld.’

Zondag dwong Belarus een overvliegend passagiersvliegtuig van Ryanair tot landen in Minsk omdat er een bom aan boord zou zijn. Daar haalde de politie de 26-jarige Roman Pratasevitsj, een kritische journalist en prominent lid van de Belarussische oppositie, van boord. Ook zijn Russische vriendin werd gearresteerd. Pratasevitsj is bang dat hij mogelijk de doodstraf krijgt.

Verschillende vliegtuigmaatschappijen hebben inmiddels aangekondigd het Belarussische luchtruim te mijden. Zo vliegen het Duitse Lufthansa, de Letse maatschappij AirBaltic en de grote Oost-Europese prijsvechter Wizz Air voortaan om. Het Cypriotische Avia Solutions Group, dat voor het grootste gedeelte vanuit Litouwen opereert, laat zijn vliegtuigmaatschappijen niet langer over het land vliegen.

De leiders van de Baltische staten − Litouwen, Letland en Estland − willen dat het luchtruim van Belarus onveilig wordt verklaard voor alle EU-landen. De minister van Transport van Litouwen kondigde al aan dat alle vluchten van en naar Litouwen vanaf dinsdag niet meer boven het buurland mogen vliegen. Ook Polen pleit ervoor om alle vluchten tussen de EU en Belarus te staken. De VS onderzoeken momenteel of het Belarussische luchtruim nog veilig is voor Amerikaanse vliegtuigen.

Kennelijk uit ergernis over de Letse reactie besloot Belarus de complete diplomatieke staf van Letland het land uit te wijzen. Letland sloeg meteen terug door de Belarussische ambassadeur en de andere leden van de ambassade eruit te gooien.

De Europese Unie moet het vliegverkeer met Belarus stilleggen. De landingsrechten van Belarussische luchtvaartmaatschappijen op Europese luchthavens moeten worden ingetrokken en hun vliegtuigen zijn ook niet welkom in het Europese luchtruim. Europese maatschappijen wordt opgeroepen niet meer over Belarus te vliegen.

Dit staat in de concept-conclusies van de vergadering van de 27 regeringsleiders van de Europese Unie, die maandagavond in Brussel bij elkaar zijn. De definitieve uitkomst van de Europese top is nog niet bekend.

Groot-Brittannië heeft alle Britse toestellen opdracht gegeven het luchtruim van Belarus te mijden. Minister van Transport Grant Shapps besloot als straf ook de landingsrechter voor de Belarussische luchtvaartmaatschappij Belavia in te trekken. Belavia voerde iedere dag een vlucht uit vanaf Londen Gatwick via Parijs naar Minsk.

Kritiek op Ryanair

Ryanair, de maatschappij wier vliegtuig door een Belarussische straaljager naar Minsk werd gedirigeerd, verontschuldigde zich in een statement aan ‘alle getroffen passagiers’ voor de ‘spijtige vertraging’. Het statement kwam Ryanair op sociale media op veel kritiek te staan, onder meer van politici en journalisten, omdat er niets in stond over de arrestatie van een passagier.

Inmiddels heeft Ryanair-topman Michael O’Leary zich in sterkere bewoordingen uitgelaten op de Ierse radio. Hij sprak van een ‘staatsgesteunde kaping’ en zei dat Ryanair gelooft dat er enkele Belarussische geheime agenten aan boord waren. Dit zouden de vier of vijf passagiers zijn die het vliegtuig in Minsk zelf verlieten.

‘Weerzinwekkend’

Westerse landen hebben de gedwongen landing scherp veroordeeld en eisen de vrijlating van Roman Protasevitsj. Zo noemde de Amerikaanse ambassadeur in Belarus de actie ‘weerzinwekkend’. De leiders van Litouwen en Polen spraken zelfs over een ‘terroristische daad’.

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, schreef op Twitter dat het ‘schandelijke en illegale bedrag van het regime in Belarus’ consequenties zou hebben. Wat die consequenties zullen zijn, moet vanavond duidelijk worden. De Europese landen zijn van plan om dan, tijdens een eerder geplande EU-top, gezamenlijk maatregelen aan te kondigen.

Een woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken betichtte de westerse landen van hypocrisie. Ze verwees naar de gedwongen landing van een toestel met de toenmalige Boliviaans president Evo Morales aan boord. Dat gebeurde acht jaar geleden in Oostenrijk.

Het vliegtuig moest hier landen nadat Frankrijk en Portugal het toestel, dat onderweg was van Rusland naar Bolivia, niet toelieten in hun luchtruim. Klokkenluider Edward Snowden, die een maand eerder uit de VS was gevlucht, zou aan boord zijn. Dit bleek niet het geval. Frankrijk en Spanje boden hun excuses aan.

Politici van buitenlandcommissies uit de VS, het VK en verschillende Europese landen hebben intussen opgeroepen tot een onderzoek door de ICAO, de luchtvaartorganisatie van de Verenigde Naties. Die heeft laten weten dat Belarus mogelijk het luchtvaartverdrag van Chicago heeft geschonden. De autoriteiten van Belarus stellen zich aan de internationale regels te hebben gehouden.

Zo werd de vlucht van Ryanair tussen Athene en Vilnius omgeleid naar Minsk.  Beeld via REUTERS
Zo werd de vlucht van Ryanair tussen Athene en Vilnius omgeleid naar Minsk.Beeld via REUTERS

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden