Klinkt ergens nog de sound van Woodstock in de economie?

Een souvenirwinkel in de buurt van het festival in 2009. Beeld afp

Eind jaren zestig leek een grote omwenteling op til. Onder invloed van Woodstock en de hippies zou het ideaal van eerlijk delen en gemeenschappelijk bezit binnen handbereik komen. Een communistisch systeem maar dan naar westers model - zonder politieke gevangenen, censuur en onvrijheid - was heel cool. De multinationals moesten worden ontmanteld en de aandelenmarkt verboden.

Tegen deze tijdgeest in schreef econoom Milton Friedman in 1970, een jaar na Woodstock, een artikel in The New York Times over wat het doel was van een beursvennootschap en wat het management zou moeten doen. Zijn antwoord was 'dat een beursvennootschap zijn winst moest maximaliseren - of algemener gezegd - op lange termijn aandeelhouderswaarde moest creëren'. Managers moesten naar de pijpen van de aandeelhouders dansen. 'Een bedrijfsbestuurder is de werknemer van de eigenaar van het bedrijf en moet daar verantwoording aan afleggen', schreef Friedman. 'Die verantwoording houdt in: het bedrijf leiden naar hun wensen en zoveel mogelijk geld verdienen binnen de regels van de wet en ethiek.'

Het artikel zou - maar dat wist toen natuurlijk niemand - tien jaar later invloedrijk worden. Een nieuwe generatie politici, onder wie de Britse premier Thatcher en de Amerikaanse president Reagan, zag de zogenoemde Friedmanregel als richtlijn voor een nieuw neoliberaal beleid, nadat het naoorlogse gemengde economisch model was vastgelopen in stagflatie.

Door alle idealen van de sixties ging al een dikke streep voordat ze echt van de grond waren gekomen. Bedrijven werden geprivatiseerd, het kapitaalverkeer geliberaliseerd en beurzen gedereguleerd. Er ontstond een nieuw Wilde Westen, nu op de financiële markten.

Het leidde meteen tot uitwassen. De roemruchte bank Drexel Burnham Lambert kwam met de lbo (leverage buy-out), die vijandige overnamen mogelijk maakte met geleend geld. Junkbondkoning Michael Milken zou al in 1989 van zijn voetstuk vallen en worden veroordeeld tot tien jaar cel. Hij was na korte tijd vrij en staat nu opnieuw in de rijkenlijst Fortune 500. 'You get four years if you are Michael Milken but 10-15 if you rob the milk man', zong housegroep Deee-Lite.

Maar in de jaren negentig groeiden de bomen nog tot in de hemel en voelde niemand zich genoodzaakt een rem te zetten op de ontwikkeling. Zelfs de sociaaldemocratie sloot met haar Derde Weg Reaganomics in de armen. De crisis van 2007 had het tij moeten keren. Maar tien jaar later is aandeelhouderswaarde nog steeds heilig. TMG, Unilever en AkzoNobel zijn omsingeld door belagers. Banken sluizen geld weg naar belastingparadijzen, accountants gaan de fout in en het volk stemt op Rutte, Merkel en Trump.

Er zijn waakhonden die de excessen moeten tegengaan, maar die liggen aan de leiband van de overheid.

Woodstock is vervlogen, Friedman is de profeet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden