Klimaatverdrag van Parijs getekend, maar ijs blijft smelten

Vrijdag zetten 160 landen in New York hun handtekening onder het verdrag van Parijs. Daarmee treedt het nog niet in werking. Hoe nu verder?

Beeld The Asahi Shimbun

Parijs' komt naar New York, vrijdag, op de Dag van Moeder Aarde. Naar verwachting zeker 160 landen ondertekenen vandaag in het hoofdkantoor van de Verenigde Naties het in december in de Franse hoofdstad overeengekomen klimaatakkoord. Zo veel handtekeningen op één dag is een record, voor een internationaal VN-document. Het verdrag, bedoeld om de opwarming van de aarde onder de 2 graden Celsius te houden, krijgt daarmee een symbolische duw in de rug, na een paar maanden waarin het veranderende klimaat zich weer wereldwijd heeft laten gelden.

Met de handtekeningen van staatshoofden en ministers (EU-voorzitter Nederland stuurt staatssecretaris Dijksma) is het akkoord nog niet van kracht geworden. Na vandaag begint het echte werk voor de meeste landen: dan moeten zij zich formeel aansluiten bij het verdrag. Voor deze ratificatie heeft iedereen zijn eigen bestuurlijke recept. Soms is de handtekening van de president voldoende, soms is een meerderheid van het parlement nodig.

Het akkoord wordt geldig zodra 55 landen zich hebben aangesloten die samen verantwoordelijk zijn voor minimaal 55 procent van de broeikasgasuitstoot.

Europa heeft waarschijnlijk de meest complexe procedure. Niet alleen de Europese Commissie moet zich achter het akkoord scharen, maar ook de individuele lidstaten. Omdat dat naar verwachting wel een paar jaar gaat duren, speelt Europa, dat zich graag als grote trekker ziet van het klimaatbeleid, nu een bijrol in de achterhoede van het wereldwijde peloton.

Juist de Verenigde Staten en China, de twee grootste uitstoters van broeikasgassen (samen 38 procent) die jarenlang klimaatbeleid probeerden te dwarsbomen, hebben zich nu opgeworpen als grote aanjagers. De presidenten Obama en Xi zetten afgelopen najaar het vliegwiel van de onderhandelingen in werking toen zij samen hun gezamenlijke intenties bekendmaakten. Drie weken geleden beloofden zij 'Parijs' dit jaar al te ratificeren, en riepen ze de rest van de wereld op hetzelfde te doen.

Dat is een groot verschil met het Kyoto-protocol, het klimaatakkoord uit 1997, dat de Amerikanen wel tekenden maar nooit ratificeerden doordat het Congres dit tegenhield.

Obama's solistische optreden

Nu denkt Obama het slimmer te hebben gespeeld. Hij is zich in zijn tweede ambtsperiode als president steeds meer bewust geworden van het klimaatprobleem, en ziet het akkoord als een van zijn grote erfenissen. De overeenkomst van Parijs is zo geformuleerd dat Obama geen toestemming van het Congres nodig denkt te hebben. 'Doordat er geen reductieverplichtingen in staan en geen sancties, is het geen verdrag en hoeft het niet door de Senaat te worden goedgekeurd', zei minister John Kerry van Buitenlandse Zaken vorig jaar.

Een hoge functionaris van het ministerie bevestigt dat. Hij wijst op het verdag van Rio de Janeiro uit 1992, dat al door de Amerikaanse volksvertegenwoordigers is goedgekeurd. Daarin staat dat Amerika 'maatregelen moet nemen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen'. Het klimaatakkoord van Parijs vloeit daar volgens het ministerie uit voort. Daarmee zou een handtekening volstaan.

Toch is dat de vraag. Obama's solistische optreden als president wordt al op alle mogelijke manieren aangevochten. Zijn beleid om de uitstoot van CO2 door kolencentrales terug te dringen, wordt al aangevochten door tientallen staten; het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft dat beleid bevroren, in afwachting van een rechterlijke uitspraak. Ook 'Parijs' kan tot de hoogste rechters worden aangevochten.

Hoe dan ook: vandaag worden die handtekeningen gezet. Zwitserland, Fiji, de Marshalleilanden en de Malediven, die hun binnenlandse goedkeuring al binnen hebben, ratificeren daarmee het verdrag als eerste. Voor een ander bedreigd eilandenrijk, Tuvalu, geldt de ceremonie zelf als ratificatie. Het is niet voor niets dat deze landen de pioniers zijn: zij voelen de gevolgen als eerste, met een stijgende zeespiegel en smeltende gletsjers.

Maart 2016 was de elfde maand op rij die wereldwijde warmterecords brak. Hoewel dat deels te wijten is aan het weerfenomeen El Niño, was het beduidend warmer dan de laatste keer dat 'het kerstkind' zich liet zien. Op de Noordpool is de temperatuur zo hoog dat de omvang van het zeeijs een stuk kleiner is dan normaal, en de ijskap van Groenland op veel plekken met een laagje water is bedekt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.