Klimaatverandering? Niet in Groenland

Klimaatverandering is een ramp voor de wereld. Maar in Groenland pakt de opwarming gunstig uit.

Op zee in Groenland. Beeld Mike Roelofs

Het geraas is bij het verlaten van het vliegveld van Narsarsuaq, Zuid-Groenland, niet meteen thuis te brengen, al waren de smeltmeren op de ijskap vanuit het vliegtuigraam een weggever. Maar de grasmaaier maakt ineens duidelijk dat het klimaat in het Arctisch gebied verandert. Sneller dan waar ook ter wereld.

Om te zien hoe snel, moet je naar een van de vele gletsjers die vanaf de ijskap naar zee stromen. Zoals de Twin Glaciers aan een zijarm van de Bredefjord, bij Narsaq. Midden in de fjord wijst de kapitein op de kaart. Het water waarop we varen is volgens Google Earth een tientallen meters dik ijspakket. Maar de gletsjerwand ligt honderden meters verderop.

Klimaatspecial: hoe gaan mensen om met klimaatverandering?

De Volkskrant reist met een cameradrone de wereld rond om erachter te komen hoe mensen met klimaatverandering omgaan. En presenteert de harde feiten. In de aanloop naar de cruciale VN Klimaatconferentie, vanaf 30 november in Parijs. Bekijk en lees hier de klimaatspecial over Groenland, inclusief dronevideo's en data.

'Zomers zee-ijs verdwijnt'

'Klimaatverandering zien wij hier in Groenland elke dag om ons heen', zegt marien bioloog Thomas Juul-Pedersen, die vanuit het Greenland Climate Research Centrum uitkijkt over de fjord van Nuuk. 'Het zomerse zee-ijs verdwijnt. En de ijskap smelt steeds sneller, zeker tweemaal zo snel als dertig jaar geleden. Maar we weten er nog veel te weinig van.'

Het verdwijnen van het zomerijs heeft grote gevolgen voor de ijsberen en voor de Inuit, die beide vanaf het ijs op zeehonden jagen. De ijsberen moeten op zoek naar andere prooi, zoals vogeleieren. De Inuit kunnen in veel gebieden door het onbetrouwbare ijs de zee niet meer op. Er zijn steeds minder jagers en ook het aantal sledehonden neemt af. De traditionele Inuitcultuur is in gevaar.

Landbouwadviseur Aqqalooraq Frederiksen: 'Commerciële landbouw in Groenland is lastig. Het groei­seizoen wordt langer, maar het weer blijft de onzekere factor. De zomers worden ook steeds droger. We hebben straks misschien irrigatie nodig.' Beeld Mike Roelofs

Kans vs. bedreiging

Natuurlijk leidt de klimaatverandering tot problemen, zeg minister van Milieu Mala Høy Kúko in zijn kantoor in Nuuk, een narwaltand in de hoek. 'Wij zien het echter niet alleen als bedreiging, maar ook als kans. Bijvoorbeeld voor de visserij. We kunnen hier tegenwoordig al commercieel vissen op zuidelijke soorten als makreel.' De opwarming pakt volgens Kúko ook gunstig uit voor de ontwikkeling van waterkracht, het transport, de mijnbouw en de landbouw.

Landbouw? Ja, landbouw. Het lijkt een grap, maar is het niet. Er wordt in Groenland al bijna een eeuw aan schapenteelt gedaan. Op kleine schaal worden aardappelen geteeld. Sterker, duizend jaar terug stichtten Vikingen hier al bloeiende nederzettingen waar vee werd gehouden en gewassen werden verbouwd. Zuid-Groenland met zijn ijskap ligt dan ook niet noordelijker dan Zuid-Noorwegen.

Een leerlingboer maait het gras bij het landbouwkundig proefstation Upernaviarsuk in Qaqortoq. Beeld Mike Roelofs

Te weinig hooi

In de buurt van Qaqortoq, het centrum van de Groenlandse landbouw, zijn jonge Inuit onder een strakblauwe lucht met zeisen aan het hooien. Het zijn leerlingen van de landbouwschool, annex agrarisch proefstation, in Upernaviarsuk. Ze klagen al helemaal als echte boeren over het weer, want de warme zomer is ook erg droog en daardoor is er te weinig gras en dus te weinig hooi. Een ramp voor de enkele tientallen veehouders in dit gebied, die zullen voor hun dieren duur wintervoer moeten importeren.

Baas van het proefstation is Efa Poulsen. Deze zoon van een robbenjager beheert de idyllische moestuinen en kassen achter de school en experimenteert er met sla, kool, tomaten en aardbeien. 'Ik bestel mijn zaaigoed in Noorwegen en probeer gewoon uit wat het hier goed doet', zegt hij, terwijl hij een bijzonder goed gelukte Chinese kool showt.

Poulsen, die al eens groenten leverde aan toprestaurant Noma in Kopenhagen (bakermat van de Nordic Cuisine), droomt ervan commercieel te produceren, liefst het jaar rond, met kassen. Groenlanders eten tegenwoordig groente en fruit uit de supermarkt, maar die worden duur uit Denemarken ingevoerd. Volgens landbouwadviseur Kenneth Høegh kan de helft in eigen land worden geteeld.

Efa Poulsen: 'In de zomermaanden werk ik in de moestuin en de kassen, maar de winters zijn hier lang. Dan doe ik mijn administratie.' Beeld Mike Roelofs

Rampzalige verbindingen

Aan de overkant van de baai vol statige ijsbergen ligt de boerderij van Otto Nielsen, een van de succesvolste boerenbedrijven in de streek. De Nielsens hebben een groot stuk land, waarop ze schapen houden en groenten telen. Ze willen graag uitbreiden, vertellen ze boven een lunch met Groenlandse slow food-producten, maar ze zitten te ver van alles af. 'Door het isolement van Zuid-Groenland zijn onze verbindingen rampzalig.'

Voor Jørgen Waever Johansen, de op een Amerikaanse universiteit geschoolde burgemeester van Kujalleq (de fusiegemeente waartoe Qaqortoq behoort), is duidelijk dat er iets moet gebeuren, want de woonkernen in zijn gemeente raken ontvolkt. 'Voor jongeren is hier geen toekomst. Er zijn geen banen. Wil Zuid-Groenland vitaal blijven, dan moeten we de economie opkrikken.'

Van de kansen profiteren

De klimaatverandering biedt daarvoor kansen, zegt Johansen. Maar om daarvan te kunnen profiteren moet Kujalleq, een gemeente zo groot als Zwitserland, uit zijn isolement. 'Daarom leggen we een weg en een vliegveld aan.' De weg moet Qaqortoq met het vliegveld en (via een veer) met Narsaq verbinden. Als het zover is zullen voor het eerst in Groenland twee plaatsen overland verbonden zijn.

'De milieu-activisten in Europa willen het liefste dat alles hier in Groenland bij hetzelfde blijft, als een soort openluchtmuseum. Maar dat is cultureel imperialisme', zegt Johansen, zelf Inuit. 'Dit is ons land, wij leven hier en wij hebben er het volste recht op ons te ontwikkelen.'

Een ertsmonster uit de beoogde mijnlocatie Kvanefjeld onder een uv-lamp, met fluorescerende uranium- en thorium­sporen. Beeld Mike Roelofs

Johansens grootste troef ligt enkele tientallen kilometers noordelijker bij Narsaq, een stadje van kleurige huisjes aan een fjord vol ijsbergen. Daar verrijst de berg Kvanefjeld, net buiten de stad.

Geologen vonden er in de jaren vijftig uranium, dat nooit werd ontgonnen - er gold tot 2013 een moratorium op het winnen van uranium in Groenland. Recentelijk is ontdekt dat de berg ook vol zeldzame aarden zit, strategische mineralen die onmisbaar zijn voor elektronica. De berg is honderden miljoenen waard.

Radioactiviteit

Het Australische Greenland Minerals & Energy (GME) wil de schat winnen. Het probleem met het uranium, een bijproduct, is opgelost doordat de regering het verbod heeft opgeheven. De berg zal worden afgegraven, het erts gekraakt en naar China afgevoerd voor raffinage. Het project levert structureel zevenhonderd banen op. Narsaq zal boomen, aldus GME.

De concessie ziet er, hangende de mijnvergunning, nog desolaat uit. Het spoor tegen de berg op eindigt bij een stalen deur, wit uitgeslagen door veldspaat. We zijn hier al een paar jaar aan het duimdraaien, zegt opzichter Pavia Rohde. 'We mogen alleen de meetapparatuur voor de milieu-effectrapportage bijhouden.'

Over het erts van Kvanefjeld wordt in Narsaq allerlei onzin verkocht, aldus Rohde. 'Dat hier straks kinderen met twee hoofden geboren worden enzo. Niks van waar.' Hij houdt als bewijs twee fluorescerende stenen in zijn hand.

Al die stralingsverhalen zijn kletskoek, zegt ook GME-manager Hans Jensen op het hoofdkantoor in Nuuk. 'Die radioactiviteit zit daar van nature in de bodem. En die blijft ver onder de limieten voor uraniumerts. De mensen in Narsaq moesten eens weten hoeveel radongas er in hun huizen zit, da's pas gevaarlijk.'

Kans op kanker

GME zal de zaken keurig regelen, aldus Jensen. 'We gaan met water sproeien tegen het stof en we slaan het mijnafval op in een meer. Vergeet niet dat onze mensen straks ook in Narsaq moeten leven. Denk je dat ik er zelf ga wonen als de kans bestaat dat ik er kanker van krijg?'

Tegenstanders vrezen dat de mijn door weglekkend radioactief stof en water toch tot grote milieu- en gezondheidsschade zal leiden. Onze stad wordt van ons afgepakt, zegt Mariane Paviasen van Urani Naamik (Uranium Nee bedankt). 'Als die mijn er komt wil ik hier niet meer wonen. Maar waar moet ik heen?'

Minister Kúko in Nuuk houdt de kaarten nog even tegen de borst. 'We hebben onafhankelijke experts ingehuurd en wachten op het rapport (komt eind dit jaar, red.). Dan nemen we een besluit.'

Smeltende ijskap op land van de Vikingen

985
na christus is waarschijnlijk het jaar dat Vikingen onder leiding van Erik de Rode vanuit IJsland Groenland ontdekten. Eeuwenlang bloeiden er boerennederzettingen, dankzij een relatief warme klimatologische periode. Eind 14de eeuw verdwenen de kolonies, mogelijk ten gevolge van het intreden van de zogenoemde Kleine IJstijd.

600
miljoen euro is het bedrag dat het sinds 2009 autonome Groenland jaarlijks ontvangt van moederland Denemarken - ruim de helft van de begroting. 'Wil Groenland op eigen benen staan, dan heeft het eigen inkomstenbronnen nodig', zegt minister van Milieu Mala Høy Kúko.

1,7
miljoen vierkante kilometer groot is de Groenlandse ijskap, de grootste op Antarctica na. En gemiddeld 2 kilometer dik. De ijskap smelt door de opwarming van het klimaat steeds sneller, de laatste jaren met zo'n 200 kubieke kilometer per jaar, al begrijpen wetenschappers nog lang niet alles van dat proces. Als de hele ijskap smelt, stijgt de zeespiegel ruim 6 meter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden