Nieuws

Klimaatverandering kan rol hebben gespeeld bij dodelijke vloedgolf in Indiase Himalaya

Reddingswerkers zoeken al drie dagen naar overlevenden van de vloedgolf in de bergen van Noord-India, waarbij zondag zeker 28 doden vielen. Bijna 200 mensen worden vermist. Experts vragen zich af of de ramp te maken heeft met de klimaatcrisis.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Het is een race tegen de klok. Honderden reddingswerkers zoeken in de Noord-Indiase Himalaya met speurhonden, verrekijkers, thermische sensoren en drones naar slachtoffers en mogelijke overlevenden van de ramp van zondag. Toen kwam een enorme stortvloed van water, rotsen en puin door twee smalle bergdalen omlaag gedonderd. Tot nu toe zijn 28 doden geborgen. Bijna 200 mensen worden vermist.

De meeste slachtoffers en vermisten zijn lokale werknemers van twee waterkrachtcentrales, de Rishiganga-stuwdam in de Alaknanda-rivier en de Tapuvan Vishnugad-dam in aanbouw in de Dhauliganga-rivier.

De stortvloed verwoestte ook diverse bruggen, wegen en huizen. Dertien dorpen zijn van de buitenwereld afgesneden en worden vanuit de lucht bevoorraad.

Reddingsacties

De reddingsacties draaien vooral om 35 werknemers van het Tapuvan Vishnugad-waterkrachtproject, die vastzitten in een 2,5 kilometer lange tunnel die is volgelopen met water, slib en puin.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Militairen proberen de ingang van de tunnel met bulldozers vrij te maken. Ze zijn tot 150 meter in de tunnel doorgedrongen, maar er is nog geen contact met de vermisten geweest en de hoop op overlevenden neemt snel af. Uit een andere, kleine tunnel konden zondag nog twaalf mensen worden gered.

Oorzaken

Terwijl alle aandacht in de Indiase media uitgaat naar de reddingsacties, proberen wetenschappers te achterhalen wat er precies is gebeurd in de bergdalen van de Dhauliganga en de Alaknanda. Dit zijn twee zijrivieren van de Ganges, gelegen in de schaduw van de Nanda Devi, de op een na hoogste berg van India.

Zeker is dat zondag een stortvloed van water, rotsen, puin en slib naar beneden kwam, vermoedelijk veroorzaakt door een incident nabij de Nanda Devi-gletsjer. Over de oorzaken bestaat veel minder zekerheid.

Aanvankelijk speculeerden Indiase media dat de vloedgolf veroorzaakt was door een omlaag gevallen brokstuk van de gletsjer of een doorgebroken gletsjermeer, een meer dat ontstaat doordat smeltwater zich verzamelt bij de eindmorene onderaan een gletsjer. Zo’n Glacial Lake Outburst Flood (GLOF) wordt vaak gelinkt aan klimaatverandering.

Maar volgens Mohd Farooq Azam, een expert van het Indian Institute of Technology in Indore die maandag over de plek des onheils vloog, is op satellietbeelden nergens in het gebied een gletsjermeer te zien. ‘Er kan wel een water pocket zijn geweest, een meer in een gletsjer dat is opengebroken.’

null Beeld AFP
Beeld AFP

Gescheurde bergwand

Volgens diezelfde satellietbeelden was er wel iets heel anders aan de hand. 25 kilometer stroomopwaarts van de rampplek lijkt een steile bergwand te zijn gescheurd en tot een enorme aardverschuiving te hebben geleid.

Dit kan de stortvloed in gang hebben gezet, zegt Walter Immerzeel, hoogleraar mountain hydrology aan Universiteit Utrecht en Himalaya-expert. ‘Raadselachtig is alleen waar al die massa water vandaan kwam.‘ Wellicht heeft de aardverschuiving tijdelijk de rivier geblokkeerd, tot het water doorbrak. ‘Maar een GLOF was het vrijwel zeker niet. Dan zou ergens een groot meer moeten zijn doorgebroken, en dat was hier niet.’

Klimaatverandering

Kan de vloedgolframp via die aardverschuiving indirect toch door klimaatverandering zijn veroorzaakt? ‘Dat is in een specifiek geval nooit met zekerheid te zeggen’, zegt Immerzeel, ‘maar het past wel in het beeld.’

Het smelten van gletsjers kan aardverschuivingen en lawines verergeren en smeltmeren doen overstromen. En berghellingen van rotsen en vergletsjerd ijs kunnen door steeds heviger cycli van bevriezen en dooien instabiel worden. Indiase onderzoekers opperden woensdag dat dit de aardverschuiving kan hebben getriggerd.

Zeker is dat de ramp laat zien hoe kwetsbaar de opwarmende Himalaya is. De duizenden gletsjers in het gebied smelten sinds 2000 tweemaal zo snel als ervoor. Een derde van de Himalaya-gletsjers zal deze eeuw helemaal verdwijnen, zelfs als normen van het klimaatakkoord van Parijs worden gehaald.

Gewaarschuwd

Om die reden waarschuwde een overheidscommissie die de invloed van klimaatverandering op waterkrachtprojecten in kaart bracht, de Indiase overheid recent dat het bouwen van stuwdammen in deze fragiele omgeving gevaarlijk is. Ook Uma Bharti, een oud-minister van waterzaken, zei deze week vaak gewaarschuwd te hebben voor de aanleg van dammen in het stroomgebied van de Ganges.

De deelstaat Uttarakhand en de centrale regering in Delhi zetten echter grootscheeps in op de bouw van dammen om de stroomvoorziening en economische ontwikkeling van afgelegen bergregio’s te verbeteren.

Milieugroepen riepen deze week meteen om herziening van alle waterkrachtprojecten in de Indiase Himalaya. Ze wezen op eerdere natuurrampen, zoals de overstromingen in 2013 na extreem zware moessonregens waarbij zeker 6000 doden vielen, en de vele aardverschuivingen in de regio.

Volgens Himanshu Thakkar van het South Asia Network of Dams, Rivers and People, worden de aardverschuivingen vaak verergerd door bouwprojecten waarbij met explosieven wordt gewerkt. Ook al mag dat niet van de overheid. ‘De regels worden vaak geschonden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden