Opinie

'Klimaatverandering is geen experiment dat simpelweg uitproberen toelaat'

Voor de aanpak van klimaatverandering hebben we wel de middelen maar nauwelijks nog tijd, stelt milieuethicus en econoom Marc Davidson. 'Dat geeft het topprioriteit.'

Een groep sneeuwpoppen van Milieudefensie demonstreert in 2007 op Het Plein in Den Haag.Beeld anp

Het klimaat laat zich helaas minder makkelijk voorspellen dan de argumenten waarmee Bjørn Lomborg, directeur van het Copenhagen Consensus Center, de ernst van de klimaatproblematiek bagatelliseert. Op de site van de Volkskrant was het weer raak. Volgens Lomborg zijn er ernstigere mondiale problemen, zoals armoede en voedseltekort. Zijn bewijsvoering is echter flinterdun.

Allereerst stelt Lomborg dat de bevolking geen prioriteit aan klimaatverandering geeft. Dat kan zijn, maar dat gegeven is irrelevant voor de vraag of klimaatverandering prioriteit verdient. De ernst van een probleem wordt niet door de publieke aandacht bepaald.

Ten tweede stelt Lomborg dat er in de wereld veel geld wordt verkwist aan hernieuwbare energie. Daarin zit zeker een kern van waarheid, maar ook dat is geen argument tegen de topprioriteit van klimaatbeleid. Er zijn werelden te winnen met andere opties zoals energiebesparing en verandering van consumptie, opties die vaak zelfs geld opleveren. De ernst van een probleem wordt echter niet ondergraven door de huidige inefficiënte aanpak.

Het enige gerichte argument dat Lomborg geeft, is dat volgens het VN-klimaatpanel de totale kosten van klimaatverandering tegen 2070 lager zouden liggen dan 2 procent van het globale BBP. Dat zou inderdaad niet het einde van de wereld zijn. Maar deze voorstelling van zaken is een behoorlijke verdraaiing van de woorden van het VN-klimaatpanel. Want wat zegt het VN-klimaatpanel werkelijk?

Ten eerste dat catastrofale veranderingen, omslagpunten en vele andere factoren die tot een veel hogere schade zouden kunnen leiden nauwelijks in die schatting zijn meegenomen. Het panel voegt daarom meteen toe dat de schade waarschijnlijk groter zal zijn.

Lomborg zet de feiten naar zijn hand
Ten tweede dat de schatting enkel geldt voor een temperatuurstijging van twee graden. Laat dat nu net de temperatuurstijging zijn die de meeste wetenschappers nog als redelijk veilig zien. Mede daarom heeft de Europese Unie als lange termijn doel gesteld om de temperatuurstijging juist tot twee graden te beperken. Maar volgens datzelfde VN-klimaatpanel kan de temperatuurstijging zonder klimaatbeleid veel hoger uitvallen, vooral na 2070. Volgens het klimaatpanel neemt de schade snel toe bij hogere temperatuurstijging, maar ontbreekt het haar aan voldoende kwantitatieve schattingen voor temperatuurstijgingen voorbij drie graden. Lomborg zet de feiten dus naar zijn hand.

Natuurlijk roert Lomborg belangrijke problemen aan. Kan het klimaatbeleid beter? Zeker. Zijn er ook nog andere ernstige mondiale problemen? Zeker.

Risico's van klimaatverandering
Toch zijn er een aantal redenen om klimaatverandering topprioriteit te geven. De belangrijkste is dat de risico's van streng klimaatbeleid niet opwegen tegen de risico's van klimaatverandering. We kunnen de risico's van substantiële uitgaven aan woningisolatie en zuinigere auto's inschatten, en we kennen de risico's en ellende ten gevolge van de huidige mondiale armoede, gebrek aan schoon water en voedseltekorten. Hoe cru het ook klinkt, deze problemen zijn beheersbaar en vormen geen onoverzienbare bedreiging voor het menselijk project. We hebben met die dreigingen al sinds mensenheugenis ervaring. Maar klimaatverandering, hoewel onzeker, bedreigt het menselijk project wel degelijk.

We weten dat de mens sinds de industriële revolutie de concentratie van kooldioxide in de atmosfeer met de helft heeft verhoogd, vooral door het verbranden van de fossiele voorraden aan olie, kolen en gas.

Daarover bestaat geen wetenschappelijke discussie. Evenmin over het feit dat de uitstoot van kooldioxide door de mens het natuurlijke broeikaseffect versterkt doordat kooldioxide warmtestraling van de aarde absorbeert en terugkaatst. Dat weten we inmiddels al ruim een eeuw. Schattingen van de precieze gevolgen lopen wel uiteen. We hebben geen enkel idee wat de kans is op catastrofale veranderingen of het passeren van kritische omslagpunten in het aardse ecosysteem.

Klimaatverandering is echter geen experiment dat simpelweg uitproberen toelaat: trial and error. Ten eerste hebben we maar één aarde. We kunnen het experiment niet herhalen. Ten tweede reageert het klimaatsysteem te traag om het klimaatexperiment bijtijds stop te zetten als het misgaat. Eenmaal uitgestoten kooldioxide blijft millennia in de atmosfeer zitten. We zijn daarom genoodzaakt om het roer al om te gooien voordat we volledige wetenschappelijke zekerheid hebben over de precieze effecten. Natuurlijk kost dat veel geld. Maar die kosten staan in geen enkele verhouding tot wat we anders in de waagschaal leggen.

We hebben de tijd en de middelen om Lomborgs lijstje met belangrijke mondiale problemen aan te pakken. Met voldoende politieke wil kunnen we ze zelfs tegelijkertijd oplossen. Het is niet het één of het ander. Maar voor de aanpak van klimaatverandering hebben we wel de middelen maar nauwelijks nog tijd. Dat geeft het topprioriteit.

Marc Davidson werkt als milieuethicus en econoom aan de Universiteit van Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden