Terugblik

‘Klimaattoppen maken nooit sprongen voorwaarts’

Klimaattopveteranen Diederik Samsom (PvdA) en Bas Eickhout (GroenLinks) waren er weer bij in Glasgow de afgelopen twee weken. Hoe kijken zij terug op de onderhandelingen en de uitkomst?

Marc Peeperkorn
De Amerikaanse klimaatafgezant John Kerry op de top in Glasgow in gesprek met EU-onderhandelaar Frans Timmermans en zijn rechterhand Diederik Samson. Beeld AP
De Amerikaanse klimaatafgezant John Kerry op de top in Glasgow in gesprek met EU-onderhandelaar Frans Timmermans en zijn rechterhand Diederik Samson.Beeld AP

Samsom, kabinetschef en rechterhand van EU-onderhandelaar Timmermans, volgt de VN-klimaattoppen al sinds de start in 1995. Europarlementariër Eickhout is erbij sinds 2000. De Volkskrant interviewde hen na de mislukte top in Kopenhagen (2009) en doet dat nu opnieuw.

Is dit het resultaat waarvoor u naar Glasgow bent gekomen?

Samsom: ‘Als je uitgaat van middelmatige verwachtingen: ja. Je hoopt natuurlijk altijd op meer. Maar dan moet alles meezitten en de ervaring op klimaattoppen leert dat dat meestal niet het geval is. Internationale diplomatie leidt zelden tot grote sprongen voorwaarts. De klimaattop in Parijs was een uitzondering, die van Kopenhagen zat duidelijk aan de onderkant. De uitkomst van klimaattoppen kun je in drie categorieën indelen: laag, midden en hoog. Je moet voorkomen dat je in laag terechtkomt, want we hebben steeds meer behoefte aan hoge scenario’s. Dat is in Glasgow niet gelukt.’

Eickhout: ‘Nee, maar de uitkomst is wel positiever dan Kopenhagen. Toen was er een hele korte aandachtspiek voor klimaat. Alle groten der aarde kwamen, hadden het erover en daarna werd het zo snel als mogelijk weer gedumpt. Dat is niet meer zo. Klimaat staat bovenaan op de politieke agenda, politici komen er niet meer mee weg om bij thuiskomst klimaatverandering te negeren. Glasgow bracht niet de grote doorbraak die nodig was maar heeft wel druk opgebouwd voor de klimaattop in Egypte volgend jaar.’

Was een andere uitkomst mogelijk geweest?

Eickhout: ‘Dat denk ik wel. Glasgow werd toch weer de klassieke strijd tussen rijke en arme landen. En dan gaat het mis bij klimaattoppen. Parijs was een succes omdat Europa een coalitie vormde met de minder ontwikkelde landen, een coalitie waar de Verenigde Staten en China zich uiteindelijk bij aansloten. Dat is afgelopen twee weken niet gebeurd. Dat gaf China de kans om de ambities laag te houden. Europa stond alleen en dan win je de strijd nooit.

‘Het debat ging te veel over klimaatneutraliteit in 2050, 2060 en 2070. Terwijl we weten dat de komende jaren actie is vereist om de temperatuurstijging te beperken tot 1,5 graad. Die klimaatambitie in dit cruciale decennium is met een jaar doorgeschoven. De optimist zal zeggen: we erkennen toch maar mooi dat die actie nodig is. Klopt, maar er gaat weer een jaar verloren. En op de nog resterende acht jaar dit decennium is dat best veel.’

Samsom: ‘Zoals ik al zei: alleen als alles had meegezeten, als vóór de klimaattop een aantal grote CO2-uitstoters hun nieuwe reductieplannen op tafel had gelegd, waren we in Glasgow verder richting die 1,5 graad gekomen. Dan gaat het om China, India, Indonesië, Mexico, Saoedi-Arabië, hun plannen zijn niet specifiek genoeg. Het goede is dat we hebben afgesproken dat ze dat volgend jaar moeten doen en dat die plannen vervolgens jaarlijks worden gemonitord. Dat is cruciale vooruitgang.’

Wie trapte het hardst op de rem?

Samsom: ‘De grote uitstoters en de opkomende economieën. Dus Brazilië, Zuid-Afrika, India, China. In 1992 is afgesproken dat deze landen minder ambitieuze klimaatplannen hoeven te leveren en niet aan de klimaatsteun voor de armste landen meebetalen. Daardoor zitten China en Malawi in dezelfde categorie. Dat gaat steeds meer wringen, de wereld zag er in 1992 echt anders uit. Die achterhaalde tweedeling maakt dat rijke landen niet fors over de brug komen, ze zeggen: wij willen niet alles betalen. Als China honderden miljarden dollars investeert over de hele wereld om invloed te verwerven, kan het ook bijdragen aan de klimaatfinanciering in Afrika.’

Eickhout: ‘China. Maar ook Saoedi-Arabië, andere olieproducerende landen, Brazilië en India trapten op de rem. Het meeste effect had de onwil van China. Dat heeft de klimaattop heel moeilijk gemaakt.’

Had de EU meer moeten doen in Glasgow?

Eickhout: ‘We zijn te veel bezig geweest met Amerika. Het is allemaal leuk en aardig dat de VS na Trump terug is, maar Washington zal bij klimaat altijd een onbetrouwbare partij zijn. Dus houd op met die obsessie voor de VS een maak coalities met de minst ontwikkelde landen. Die lijden onder de klimaatverandering waar ze zelf nauwelijks aan bijdragen. Europa had die onrechtvaardigheid in de klimaatstrijd in haar strategie moeten opnemen. Dat betekent meer geld voor die landen maar ook technologische hulp, het weggeven van patenten. Als Europa dat doet, krijgt het bondgenoten waardoor China niet langer de armste landen voor zijn ambitieloze klimaatkarretje kan spannen.’

Samsom: ‘Je kunt altijd meer doen, dat is een open deur, maar loop er maar doorheen. Europa heeft met afstand de meest ambitieuze klimaatdoelstelling. Ook veruit de meest gedetailleerde en onderbouwde. Qua financiële hulp draagt de EU boven haar aandeel bij, ook na 2025. En EU-onderhandelaar Timmermans speelde een cruciale rol bij het opstellen van het slotakkoord in Glasgow. Als je dat aan de VS en China overlaat, eindig je nergens of op een heel laag niveau.’

En hoe nu verder?

Samsom: ‘De volgend klimaattop in Egypte. Het succes van een top kan op twee manieren worden gemeten: wat is er bereikt en hoe hard zijn de afspraken over wat nog bereikt moet worden. Voor Glasgow is het eerste deel middelmatig. Maar het tweede is best goed met de conclusies over aanvullende CO2-plannen en financiering. De bal ligt op de stip voor de COP27.’

Eickhout: ‘Egypte zal als voorzitter van de volgende klimaattop de agenda van de Afrikaanse Unie volgen: meer gericht op geld en rechtvaardigheid dan op strengere CO2-reductie. Terwijl Europa dat laatste belangrijk vindt. Daarom doet de EU er goed aan wat minder te investeren in relaties met de groten der aarde en meer in kleine Afrikaanse landen. Biden zit volgend jaar toch met zijn hoofd bij de tussentijdse verkiezingen in Amerika.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden