reportage klimaattop

Klimaattop Katowice stelt ambitie uit om opwarming aarde tegen te gaan: ‘Zeer onbevredigend’

De klimaattop in het Poolse Katowice is door internationale verdeeldheid niet het ambitieuze antwoord op de klimaatcrisis geworden waarop velen hadden gehoopt. Wel hebben de bijna 200 deelnemende landen zaterdag na twee weken onderhandelen richtlijnen afgesproken waarmee het akkoord van Parijs in 2020 in werking kan treden.

Witte stoomwolken komen uit een schoorsteen in een fabriek in Kawasaki, Japan. Beeld EPA

Een dag later dan gepland bereikten de delegaties in Katowice zaterdagavond te elfder ure een deal over de hoofdtaak van COP24, de afronding van de richtlijnen van het zogeheten ‘Paris Rulebook’. Daarin is vastgelegd hoe landen het doel van het klimaatakkoord van Parijs uit 2015 gaan bereiken: beperking van de opwarming van de aarde tot een (relatief veilige) 2 graden, en liefst 1,5 graad, in 2100.

‘Met dit resultaat heeft u duizend kleine stapjes vooruit gezet’, zei Michael Kurtyka, de Poolse diplomaat die de onderhandelingen voorzat, bij de presentatie van de overeenkomst. Volgens hem zijn in het compromis de belangen van alle partijen meegewogen. ‘Het is altijd een kwestie van geven en nemen.’

Ronduit mislukt is de top echter qua ‘ambitie’, COP-jargon voor het formuleren van een krachtig antwoord op de klimaatcrisis. Dat hield in een volmondige erkenning van de alarmerende conclusie van een speciaal rapport van VN-klimaatpanel IPCC, dat de wereld de 1,5 graad-limiet alleen nog in zicht houdt als olie, kolen en gas binnen twaalf jaar drastisch worden uitgefaseerd. Concreet betekent dit dat landen nog vóór het van kracht worden van ‘Parijs’ in 2020 hun huidige klimaatplannen fors moeten bijstellen.

Onbevredigend resultaat

De hele week deden groepen landen en ngo’s verwoede pogingen die IPCC-waarschuwing zo krachtig mogelijk in de slottekst opgenomen te krijgen, maar vier grote olielanden (Verenigde Staten, Rusland, Saoedi-Arabië en Koeweit) blokkeerden dit. Dat leidde uiteindelijk tot een compromis: een obligate vermelding van het rapport en de noodzaak klimaatplannen verder op te schroeven, met de afspraak dat de landen die plannen september 2019 gaan indienen op een extra VN-klimaattop in New York.

Zeer onbevredigend, zei klimaatexpert Bas Eickhout, Europarlementariër van GroenLinks en ‘Spitzenkandidat’ van de Europese Groenen bij de komende EU-verkiezingen. ‘We hebben hier in Katowice nu de regels vastgesteld, maar stellen de ambitie negen maanden uit, tot in New York. Daar heeft de opstelling van de EU helaas ook een rol in gespeeld. Europa is politiek te verdeeld.’

Steeds luider klonken deze weken in Katowice de teleurstelling en frustratie over de trage voortgang en het gebrek aan ambitie, vooral bij ontwikkelingslanden en kleine eilandstaten die de gevolgen van klimaatverandering, zoals extreme droogte, overstromingen en zeespiegelstijging, nu al ondervinden. Het was lang de vraag of de uitkomsten van de zogenaamde Talanoa-dialoog over ambitie  en urgentie wel in de eindtekst zouden belanden. VN-secretaris-generaal António Guterres kwam woensdag zelfs speciaal terug naar Katowice om de onderhandelaars te waarschuwen dat mislukking geen optie was.

Waarnemers betoonden zich dit weekend wel relatief tevreden over het geaccordeerde Rulebook. Er liggen nu in elk geval universele, transparante richtlijnen vast voor de manier waarop landen moeten rapporteren over hun uitstoot van broeikasgassen, en voor de beoordeling van hun pogingen (via hun vrijwillige klimaatplannen) om die uitstoot zo snel mogelijk terug te dringen naar vrijwel nul in 2050. Hoewel die regels voor alle landen hetzelfde zijn, krijgen ontwikkelingslanden wel meer tijd om eraan te voldoen.

Afgesproken is ook hoe de klimaatplannen van landen (‘Nationally Determined Contributions’ of NDC’s in jargon) voortaan elke vijf jaar worden beoordeeld en opgekrikt naar een hoger ambitieniveau, lees verdergaande reducties van broeikasgassen. Onbevredigend is echter dat deze beoordeling gebeurt op basis van een ‘collectieve vooruitgang’, in plaats van toegespitst op elk land afzonderlijk.

Kawasaki, Japan. Beeld EPA

Financiële compensatie

Zoals bij elke klimaattop werd in Katowice strijd geleverd over de financiële en technologische steun die rijke landen ontwikkelingslanden moeten geven bij het opstellen en uitvoeren van hun klimaatplannen en bij de aanpassing aan de gevolgen van de opwarming. Die geldstromen worden voorspelbaarder. Rijke landen hebben ook beloofd hun bijdragen aan het VN-klimaatfonds (Green Climate Fund) sneller op te hogen. Dat fonds moet in 2020 minstens 100 miljard dollar per jaar omvatten, maar is nog half leeg.

Geen echte overeenstemming werd bereikt over het lastige thema van ‘loss and damage’, de financiële compensatie die ontwikkelingslanden en kleine eilandstaten eisen voor de snel oplopende schade die ze nu al lijden door de gevolgen van de (grotendeels door de ontwikkelde wereld veroorzaakte) klimaatverandering. Rijke landen vrezen dat het principe een erkenning van juridische aansprakelijkheid is. Het thema werd wel uit de voetnoot gehaald waarin het was beland.

Een groot struikelblok vormden afspraken over hoe toekomstige internationale CO2-markten eruit moeten gaan zien, een instrument voor het inzetten van het bedrijfsleven bij het uitbannen van olie, kolen en gas. Brazilië wilde oude, dubieuze ‘zombie credits’ onder het Kyoto-protocol van 1997 kunnen inzetten bij zijn nieuwe klimaatplan. Andere landen waren daar fel op tegen, vanwege de kans op gemarchandeer en fraude. Uiteindelijk werd besloten dit thema uit te stellen tot de volgende klimaattop, COP25 in Chili. 

COP24-voorzitter Michal Kurtyka springt van tafel na afloop van de klimaattop in Katowice in Polen Beeld AFP

Het is een halfbakken resultaat van de belangrijkste klimaattop sinds Parijs. Analisten wijzen erop dat het maken van multilaterale afspraken steeds lastiger wordt in een wereld die in de ban is van nationalisme en economisch eigenbelang. Vooral de ‘pro-coal’ opstelling van de VS werd gehekeld. President Trump wil de VS zoals bekend terugtrekken uit ‘Parijs’. China stelde zich daarentegen coöperatief op.  

Vertegenwoordigers van ngo’s in Katowice reageerden dit weekend teleurgesteld op de weinig ambitieuze uitkomst. ‘De COP incorporeert het IPCC-rapport en erkent dat huidige klimaatplannen voor 2020 moeten worden bijgesteld, maar faalt om landen hier en nu echt te committeren aan het intensiveren van hun klimaatacties’, aldus Jennifer Morgan van Greenpeace International.

Velen wijzen beschuldigend naar het Poolse voorzitterschap, dat zich vooral op het technische Rulebook en minder op een duidelijk politiek signaal zou hebben gericht. Ook was er kritiek op de botte manier waarop de Poolse autoriteiten vorige week tientallen klimaatactivisten hadden opgepakt en uitgezet. Volgens sommigen omdat het land nog steeds een toekomst voor zich ziet met steenkool.

Relativering komt van Laurence Tubiana, baas van de European Climate Foundation en een van de architecten van ‘Parijs’. ‘Het is begrijpelijk dat mensen hier een big political splash verwachtten’, zei ze vrijdag, ‘maar daar is deze COP de plek niet voor. Hier gebeurt serieus werk, de implementatie van Parijs. Die politieke splash komt volgend jaar wel, in New York.’ 

Dit is hoeveel het klimaat ons kost

Nederland heeft afgesproken om in 2030 49 procent minder CO₂ uit te stoten dan in 1990. Maar hoe duur is dat eigenlijk? Bekijk de opties en wat die ons land gaan kosten. 

Een vermindering van 49 procent CO₂, per inwoner komt dat neer op zo’n 5.000 kilogram per jaar – het gewicht van een olifant. Klik hier jouw bijdrage bij elkaar. 

Deze maatregelen zijn nodig om de temperatuur op aarde niet meer dan 2 graden te laten stijgen. Zie hier hoe het zit met deze beruchte grens. 

Lees meer over de klimaattop

De klimaattop in het Poolse Katowice is een vuurproef voor de internationale gemeenschap. Wint nationalistisch eigenbelang? Of formuleert de wereld een geloofwaardig antwoord op de klimaatcrisis?

Bossen zijn bijna even cruciaal voor het halen van de klimaatdoelen van Parijs als het terugdringen van uitstoot. Op de klimaattop in Katowice leven daarom grote zorgen over het plan van de nieuwe Braziliaanse president Bolsonaro om de bescherming van de Amazone op te heffen. ‘Maar we geven niet op.’

De spanning rond het klimaatakkoord loopt op. Milieuclubs dreigen weg te lopen, de industrie verzet zich tegen heffingen, op het Binnenhof sluimert de angst voor een kiezersopstand en de vier coalitiepartijen drukken tegelijkertijd het rem- en gaspedaal in. Iedereen weet: het klimaatbeleid kan dit kabinet maken of breken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden