De Maakbare Wereld

Klimaatslee

Waar zijn de winters van weleer toch gebleven? Ernst Arbouw fabriceert een klimaatbestendige slee en peinst in de tussentijd over statistiek, ijzerzaagjes en de draagkracht van versgevallen sneeuw.

Beeld Bier en Brood

Vroeger, ja, vroeger had je echte winters. Winters met kachelzwart schaatsijs en tot de dakgoot opgewaaide sneeuwduinen. Toegegeven: de afgelopen jaren hebben we een paar fraaie winters gehad, maar je hoeft geen statisticus te zijn om te weten dat Nederland lijdt aan een klimaatprobleem: kwakkelwinters. Van die winters waarin hooguit een centimeter sneeuw valt. In november. In de avondspits.

Alles is relatief, maar als je wacht op een vertraagde trein, of als je in een file van Amsterdam tot Hengelo staat, is een centimeter sneeuw erg veel. Als je wilt sleetjerijden met je kinderen, is een centimeter helemaal niet zoveel. En wat iedere jonge ouder weet: je gaat toch. En voor je het weet sta je, tegen beter weten in, een slee over de stoeptegels te trekken. Dat kan beter. De slee is toe aan een klimaatbestendige update.

Het probleem is, bij gebrek aan een beter woord, het drijfvermogen. De standaard oud-Hollandse kinderslee heeft twee smalle ijzeren glijders van een centimeter of zestig lang. Die ijzers gaan, afgaand op de slijtage, over een breedte van ongeveer 1,5 centimeter door de sneeuw. Dat betekent dat het totale gewicht van kind plus slee wordt verdeeld over 60 x 1,5 x 2 = 180 vierkante centimeter. Als kind plus slee samen 25 kilo wegen, is dat 138,9 gram per cm2.

In De Maakbare Wereld bouwen vier handige knutselaars elke week een apparaat dat het leven veraangenaamt. Met huis-, tuin- en keukenspulletjes, en een stap voor stap uitleg. Deze week: Ernst Arbouw, huis-, tuin- en keukengeek. Volgende week: de elektronische zonnewijzer van Cor van Essen.

Wat nou als je die ijzers vervangt door een stel afgedankte ski's? Een ski is al snel acht centimeter breed, en als je de glijders iets langer maakt, kom je al gauw 70 x 8 x 2 = 1120 vierkante centimeter, ofwel 22,3 gram per cm2.

Voor een slee en een paar afgedankte ski's moet je naar de tweedehandswinkel of naar zolder. Verder heb je vier roestvrijstalen moeren en bouten nodig en een paar schroevendraaiers, een decoupeerzaag, een boormal en een verzinkboor.

De constructie van de klimaatbestendige slee is op het eerste gezicht een eenvoudig stappenplan: glijders van de slee schroeven, bindingen van de ski's halen, zagen, boren, schroeven en je bent in business. Al bij de eerste stap blijkt het allemaal niet zo eenvoudig. Meer dan de helft van de schroeven op de testslee is zo verroest of zo ver afgesleten dat ze niet meer uit te draaien zijn. Voeg toe aan de gereedschapslijst: slijptol en veiligheidsbril.

Dit is direct een mooi moment om twee belangrijke constateringen te doen:

1) Een ski is niet zomaar een rechte plank.

2) Ski's zijn niet homogeen van samenstelling.

Alpineski's zijn getailleerd. Dat wil zeggen dat ze in het midden, bij de schoen, smaller zijn dan bij de tip en het uiteinde. Die taillering maakt het makkelijker om bochtjes te draaien op de piste, maar het is niet handig als je een ski mooi recht in tweeën wilt zagen.

Het tweede probleem is de samenstelling. De meeste ski's bestaan uit dwars tegen elkaar gelijmde strookjes hout gesandwiched tussen een paar lagen kunsthars met, cruciaal, stevige stalen zijkanten. De combinatie staal-kunsthars-hout maakt het zagen van ski's lastiger dan je op het eerste gezicht zou zeggen. Het kost kracht en vooral tijd om door het staal te komen, terwijl de wrijving van de zaag in de tussentijd zoveel warmte veroorzaakt dat het kunststof bovendek smelt en de houten kern begint te smeulen.

Volgende stap, volgende uitdaging: gaten boren. Zet de slee op de ski's en bepaal zo nauwkeurig mogelijk waar je de gaten wilt hebben. Neem vervolgens de ski's en zoek op de plek waar de gaten moeten komen het midden van de ski. Dat is lastig vanwege de schuine kanten.

Gebruik een boormal om, vanaf de onderkant, rechte gaten in de ski's te boren. Boor dan, opnieuw met de boormal, aan beide kanten van de slee het achterste gat. Bevestig de ski's met een bout in het achterste gat, lijn ze zo netjes mogelijk uit en gebruik het voorste gat in de ski als mal voor het voorste gat in de slee.

Met een verzinkboor kun je de gaten iets wijder maken, zodat de kop van de bout net iets onder het glijvlak van de ski ligt. Als je het helemaal mooi wilt doen, kun je de kop daarna wegwerken in de ski met epoxy of tweecomponentenlijm. Als je toch bezig bent, kun je dat ook gebruiken om de schroefgaatjes van de skibindingen en de glij-ijzers dicht te maken.

Beeld anp

Is dat genoeg voor een centimeter Nederlandse kwakkelsneeuw? Dat kun je uitrekenen. In theorie. Het probleem is dat de draagkracht van het sneeuwdek wordt beïnvloed door heel veel factoren. Temperatuur en temperatuurswisselingen, zonnestraling en luchtvochtigheid en zelfs de windsnelheid. Tegen de tijd dat je de juiste formules hebt afgeleid en alles hebt uitgerekend, is het waarschijnlijk alweer voorjaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden