Een potje voetbal met op de achtergrond een kolencentrale in Rugeley, Engeland.

Onderzoeksrapport Wereldklimaatpanel

Klimaatdoel Parijs wordt vrijwel zeker niet gehaald, is de pijnlijke boodschap van het IPCC

Een potje voetbal met op de achtergrond een kolencentrale in Rugeley, Engeland. Beeld afp

De kans dat de aarde maximaal 1,5 graad opwarmt – de inzet van het Parijse klimaatakkoord uit 2015 –  is klein, schrijft het wereldklimaatpanel in een nieuw tussenrapport. ‘Het wordt heel, heel lastig.’

Het is zo goed als uitgesloten dat de opwarming van de aarde beperkt blijft tot de anderhalve graad die de wereldleiders zich in Parijs hebben voorgenomen. Alleen ‘snelle, verreikende en ongekende veranderingen in alle onderdelen van de samenleving’ zouden de opwarming – nu al ongeveer één graad – nog enigszins binnen de perken kunnen houden.

Dat is de hoofdboodschap van een langverwacht tussenrapport waarover het wereldklimaatpanel het IPCC het vrijdagnacht na dagen onderhandelen eens is geworden. Bij wijze van knieval aan de politiek wordt de hete aardappel opgediend op een bedje van verzachtende taal. In een uitgelekte vroege ontwerpversie heette het nog onomwonden dat er ‘zeer hoog risico’ is dat de wereld meer dan anderhalve graad opwarmt; inmiddels staat er dat de ‘paden die de ambities van het klimaatakkoord van Parijs weerspiegelen de wereldopwarming niet beperken tot 1,5 graad Celsius’.

Minder duidelijk is de boodschap er niet om. De opwarming beperken tot anderhalve graad ten opzichte van het pre-industriële tijdperk ‘is mogelijk binnen de wetten van de natuurkunde en de scheikunde’, houdt IPCC-werkgroepvoorzitter Jim Skea de moed erin, ‘maar zou ook ongekende wereldwijde veranderingen vergen.’

Drie jaar geleden is het nu dat 195 landen in Parijs afspraken de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 2 graden. En liefst tot anderhalve graad, voegde men onverwachts toe. Omdat er over die anderhalve graad nog weinig bekend was, werd het IPCC aan het werk gezet: maak de wetenschappelijke stand van zaken op.

800 miljard investeringen

Dat zullen de wereldregeringen weten. Om de 1,5 graad te halen, zijn er zo ongeveer wonderen nodig, noteert het IPCC. Zo moet de werelduitstoot van broeikasgassen in 2030 al 45 procent lager zijn dan nu, en mag er rond 2050 zelfs helemaal geen netto uitstoot meer zijn. Daartoe moet, het IPCC noemt een paar dwarsstraten, een oppervlak zo groot als India worden volgeplant met biobrandstofgewassen en bos, moeten nagenoeg alle kolencentrales ter wereld dicht, en is er jaarlijks een goede 800 miljard euro nodig aan investeringen in duurzame energie.

Voorlopig is de werkelijkheid dat de opwarming van de aarde op koers ligt voor 3 graden opwarming in plaats van 2 graden, tekent het panel aan – laat staan 1,5 graad. De reden is dat de landen van ‘Parijs’ nog veel te weinig toezeggingen hebben gedaan om hun uitstoot van broeikasgassen te beperken. Jaarlijks stoot de wereld momenteel zo’n 42 miljard ton CO2 uit. Nog een jaar of vijftien in het huidige tempo, en 1,5 graad opwarming is een feit.

Ken uw klimaat

Hoe loopt de temperatuur op, en hoe zit het met dat CO2? Ontdek het zelf met onze interactieve CO2-volger.

Ook bij 1,5 graad zal de opwarming goed zijn te merken, noteert het IPCC in zijn stand-van-zakenrapport. Met gevolgen die in het verlengde liggen van wat wetenschappers nu al in de statistieken beginnen te zien: meer hittegolven, droogtes en extreme neerslag; meer klappen voor gevoelige ecosystemen zoals koraalriffen en poolgebieden; en meer overstromingen en watersnoden door noodweer en de gestaag stijgende zeespiegel.

Gevolgen

Maar, zegt het IPCC erbij: bij 2 graden slaan al die zaken nog veel heftiger toe. Zo zal de zeespiegel tien centimeter meer stijgen dan bij 1,5 graad, zullen twee tot drie keer meer diersoorten in de knel komen en krijgen honderden miljoenen mensen méér te maken met de gevolgen van de opwarming.

Het IPCC (Intergouvernementele Panel voor Klimaatverandering) houdt voor de VN bij wat de laatste wetenschappelijke inzichten zijn over klimaatverandering. Het nieuwe tussenrapport vat meer dan zesduizend recente onderzoeken samen, en dient als grondstof voor de klimaattop die over twee maanden plaatsvindt in Polen. Daar moeten de politieke ondertekenaars van ‘Parijs’ hun afspraken verder invullen.

De wereldregeringen kunnen hun borst nat maken, vindt ook Detlef van Vuuren, senioronderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving en een van de wetenschappers op wiens werk het IPCC voortbouwt. ‘Het halen van stringente klimaatdoelen is gewoon een enorme maatschappelijke opgave. Van nu naar nul uitstoot in 2050 is wereldwijd een enorme optater.’

1,5 graad ‘heel lastig’

Anderhalve graad wordt ‘heel, heel lastig’, maar niet onmogelijk, denkt hij niettemin. ‘Ik heb ook wel overtuigende publicaties gezien die het scenario denkbaarder maken.’ Veel zal afhangen van hoe snel niet-westerse landen duurzame technieken zoals zonnecellen en elektrisch vervoer omarmen, hoe snel het westen verduurzaamt en of we een beetje geluk hebben. ‘Ook wetenschappers kunnen uiteindelijk niet in de toekomst kijken. Technologische ontwikkelingen kunnen sneller gaan dan verwacht. En de politieke ontwikkelingen gaan soms anders dan je verwacht.’

Het wordt spannend, voorziet ook de Zuid-Afrikaanse planologe Debra Roberts, voorzitter van een van de IPCC-werkgroepen. ‘De komende paar jaar zijn waarschijnlijk de belangrijkste in onze geschiedenis.’

Wat maakt een halve graad extra opwarming eigenlijk uit? Heel veel, volgens het IPCC

Een halve graad opwarming meer of minder, wat maakt dat nou voor verschil? Behoorlijk wat. Een overzicht in zes punten.

2 graden is eigenlijk al te veel 

De aarde mag niet meer dan 2 graden opwarmen, stelt de politiek. Maar de wetenschap waarop dat getal is gebaseerd, is allang weer achterhaald, ontdekte de Volkskrant.

Klik een olifant bij elkaar en red de wereld

Nederland heeft afgesproken om in 2030 49% minder CO2 uit te stoten dan in 1990. Per inwoner komt dat neer op een vermindering van zo'n 5.000 kilogram per jaar, het gewicht van een olifant. Klik hier jouw bijdrage bij elkaar.

Bergtoppen bedekt met zonnepanelen in het zuidoosten van de provincie Fujian in China. Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.