Analyse Klimaat

Klimaatcompensatie van je vakantievlucht, het is een janboel. Wat werkt er echt?

Nederlanders pakken deze zomer zo’n vier miljoen keer het vliegtuig naar hun vakantiebestemming. Meer dan ooit. Het klimaat lijdt eronder. Maar CO2-compensatie voor de vlucht is nog altijd onduidelijk geregeld.

Beeld Volkskrant

Het kost alleen wat muisklikken en een een paar tientjes. Met CO2-compensatie betaalt de vliegende toerist mee aan projecten als de aanplant van bomen die de CO2 van de vakantievlucht moeten opnemen, de aanleg van duurzame energiebronnen of het uitdelen van efficiëntere houtovens. Het idee klinkt aanlokkelijk eenvoudig: de vervuiler haalt zijn rommel elders netjes uit de lucht of draagt bij aan beperking van de uitstoot daarvan. Maar de praktijk is weerbarstig.

Luchtvaartmaatschappijen bieden de compensatieknop vaak zelf aan bij het boeken van een ticket. Mocht u de knop vergeten aan te klikken, of liever zelf een project uitzoeken om te steunen, dan kunt u bij legio andere instanties terecht. Van Greentripper tot Atmosfair en van Climatecare tot Greenseat. Dan slaat de verwarring toe. De uitstoot van een retourtje Bangkok, economy class, varieert van 1,3 tot meer dan 5 ton CO2. De bijbehorende compensatiekosten gaan van een tientje naar meer dan honderd euro. Doen al die organisaties soms maar wat?

In wat voor vliegtuig zit u?

Dat niet. De verschillen ontstaan al bij de keuzen die bureaus maken bij hun CO2-berekeningen. Van welk vliegtuigtype gaan ze uit? Voeren ze het exacte kilometeraantal in of werken ze met grovere schattingen? Maar vooral: hoe nemen ze de invloed van onder meer stikstofoxides, roet en waterdamp mee in de berekening van de totale klimaatimpact van de vlucht? Daarover is geen consensus en dus variëren schattingen enorm. Greentripper vermenigvuldigt de CO2-uitstoot met twee, Atmosfair weer met drie, KLM neemt andere broeikasgassen dan COhelemaal niet mee.

Als de vervuilende kilo’s CO2 eenmaal zijn vastgesteld, kan de prijs van compensatie ook nog eens flink verschillen. Het ene project is simpelweg duurder dan het andere. Neem het bedrijf My­climate, dat diverse projecten aanbiedt. Compenseren via Zwitserse besparingsacties, zoals investeringen in zuinige douchekoppen en elektrische auto’s, is er meer dan drie keer zo duur als het steunen van herbebossing in Nicaragua.

Ook zijn projecten met een keurmerk vaak duurder dan hun keurmerkloze concurrenten, zegt Mariken Stolk van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Die controleren immers of er daadwerkelijk CO2 wordt bespaard, en dat kost ook geld.

Alleen: hoe weet je of het geld uiteindelijk ook echt genoeg CO2 helpt besparen? En wat nou als mensen met zo’n nieuw efficiënt houtoventje meer gaan koken? Lastige vragen waar ook de Europese Commissie mee zat. Brussel liet het Duitse Öko-Instituut meer dan 5.500 compensatieprojecten onderzoeken. De uitkomst: in slechts 2 procent van de gevallen was het volgens de onderzoekers ‘waarschijnlijk’ dat projecten hun impact goed inschatten. Dat betekent onder meer dat ze geen broeikassen bespaarden die zonder compensatiegeld net zo goed zouden worden bespaard. In 85 procent van de gevallen was dit ‘onwaarschijnlijk’.

Wat werkt wel?

Geen fraai beeld, vindt ook toerisme-onderzoeker Paul Peeters van NHTV Breda. Aantonen hoeveel een compensatie-euro bijdraagt, is volgens hem haast onmogelijk. En het planten van bomen? Fijn voor de plaatselijke natuur, maar wanneer ze doodgaan belandt de opgevangen CO2 gewoon weer in de atmosfeer.

Zelf ziet hij meer in het opkopen en vernietigen van (Europese) emissierechten, die bedrijven nodig hebben om CO2 te mogen uitstoten. Momenteel kan dit via Carbonkiller.org, van de Nederlandse milieuorganisatie WISE. De verwachting is dat het grootschalig vernietigen van emissierechten de prijs van ervan opdrijft, waardoor CO2-uitstoot steeds duurder en bedrijven de uitstoot zullen willen verminderen.

Stel dat je voor je eerdergenoemde retourtje Bangkok 5 ton CO2 wilt vernietigen. Dat kost bij Carbonkiller zo’n 50 euro. Bedenk wel dat Europa een groot overschot aan CO2-rechten kent. Het is dus niet zo de vernietiging van 5 ton aan rechten direct leidt tot 5 ton minder uitstoot. Het precieze effect van rechtenvernietiging op de prijs laat zich volgens een woordvoerder van WISE nog moeilijk inschatten.

De slotsom: wie het klimaat niet wil belasten, kan beter geen vliegtuig pakken. Wie dit toch doet, kan beter compenseren dan niets doen. Let in dat geval op gerespecteerde compensatiekeurmerken als Gold Standard en VCS. Een lijst daarvan is te vinden op Keurmerkenwijzer.nl. Dan kunt u ervan op aan dat uw euro’s op zijn minst enig verschil maken.

We vliegen meer en verder

De CO2-uitstoot door vakanties van Nederlanders was vorig jaar 10 procent hoger dan het jaar ervoor. Voornaamste oorzaak: meer en verdere vliegvakanties. 

Klik een olifant bij elkaar en red de wereld
Nederland heeft afgesproken om in 2030 49% minder CO2 uit te stoten dan in 1990. Per inwoner komt dat neer op een vermindering van zo'n 5.000 kilogram per jaar, het gewicht van een olifant. Klik in het huis hieronder jouw bijdrage bij elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.