Analyse Moeizame onderhandelingen

Klimaatakkoord wordt feest op kosten van de schatkist

Het kabinet heeft de polder opdracht gegeven onderling tot een Klimaatakkoord te komen. Een beter klimaat is immers goed voor iedereen. Maar wat blijkt, zo ziet Yvonne Hofs, niemand wil betalen.

In het Thaise afhaalrestaurant Mathulada in Oud-Beijerland laait het vuur flink op. Bij et wokken wordt het gerecht kort flink verhit, dat kost even wat gas. Beeld Arie Kievit

Politiek en polderoverleg hebben veel weg van hypocriete kerkgangers. Vroom zitten ze op de eerste rijte knikken als de pastoor vraagt iets bij te dragen aan de goede zaak, maar ze geven niet thuis als de collecteschaal passeert. Het geloof in de klimaatdoelen wordt tot nu toe vooral met de mond beleden. Bedrijven, burgers, maatschappelijke organisaties en de overheid: bijna allemaal onderschrijven ze de noodzaak van het terugdringen van de Nederlandse broeikasgasuitstoot. Zolang de ander maar betaalt.

Het verlagen van de schadelijke broeikasgasemissies met 49 procent kost volgens het Planbureau voor de Leefomgeving 2- tot 3 miljard euro per jaar. De klimaatonderhandelaars in Den Haag proberen die rekening als een hete aardappel naar elkaar door te schuiven. Klimaatminister Eric Wiebes heeft elke tafel betrokken bij het Klimaatakkoord (Industrie, Elektriciteit, Gebouwde Omgeving, Mobiliteit en Landbouw) opgedragen een x-aantal megatonnen broeikasgas te elimineren. De onderhandelingen moeten uitmonden in een akkoord met een groot maatschappelijk draagvlak.

Om zich van die brede steun te verzekeren laten de voorzitters van de klimaattafels zo veel mogelijk partijen meepraten. Elke deelnemer neemt een wensenlijstje mee. Aan de klimaattafel Vervoer besloegen die verlanglijstjes twee weken geleden nog 189 A4’tjes in het knieperige lettertype 8.

Klimaattafel Industrie

Bijna al die wensen kosten geld. Aan de klimaattafel Industrie is de sfeer inmiddels om te snijden. De milieuorganisaties zijn witheet, omdat de grote industriële vervuilers van CO2 geen millimeter bewegen. De twaalf grootste CO2-producenten van Nederland hebben zich afgezonderd aan een eigen zijtafel en eisen (heel veel) subsidie, voordat ze in actie willen komen.

Aan de klimaattafel Vervoer is het gezelliger (voorzitter Annemieke Nijhof koos voor kringgesprekken om het ijs te breken), maar ook daar vlot het niet. Een groot deel van de beoogde CO2-reductie moet van elektrisch rijden komen. Voor de meeste particulieren is de aanschafprijs van elektrische auto’s (nog) te hoog om afscheid te nemen van de benzineauto. Voor dat probleem zijn een aantal oplossingen (zoals aan aanschafssubsidie op e-auto’s); maar die zijn niet gratis. Over rekeningrijden voor benzinerijders heeft dit kabinet (met daarin vrrroempartij VVD) een veto uitgesproken. De transportbranche accepteert rekeningrijden voor vrachtwagens, mits de volledige opbrengst als subsidie aan de sector wordt teruggegeven.

Ook aan de klimaattafel van Diederik Samsom stijgt de temperatuur als het gaat over de kostenverdeling. CV-ketelbezitters sputteren in de media over de hoge aardgasbelasting die de ‘klimaatmaffia’ van Samson hun wil opleggen. De milieuorganisaties, de linkse oppositiepartijen en de ChristenUnie vinden ook dat het bedrijfsleven wel erg weinig meebetaalt. Het bedrijfsleven, dat ook aan tafel zit, ziet dat uiteraard anders.

De klimaattafel van Samsom wil de energiebelasting op aardgas fors verhogen en die op elektriciteit flink verlagen om zo veel mogelijk woningen van het gas af te krijgen. Particuliere huiseigenaren kunnen de kosten van een warmtepomp en isolatie zo geleidelijk terugverdienen met de besparingen op hun energierekening. Alleen moeten ze die kosten (gemiddeld 18.500 euro) eerst wel zelf ophoesten. Niet alle huiseigenaren kunnen dat. Voor hen wil de klimaattafel een Transitiefonds oprichten dat financiële bijstand kan verstrekken. Subsidie dus, waarmee de vraag weer op tafel ligt wie dat gaat betalen.

De woningcorporaties moeten de kar trekken bij de verduurzaming van de Nederlandse woningvoorraad. Zij bezitten complete woonblokken en kunnen dus echt meters maken. Maar hun belangenvereniging Aedes vraagt zich af hoe het met de kosten zit.

‘Vrekkenimago’

De Landbouwtafel, ten slotte, had bij voorbaat al een ‘vrekkenreputatie’. Bij de andere sectoren heerst wrevel omdat het kabinet de boeren ontziet. De landbouw hoeft veel minder bij te dragen aan de CO2-reductie dan hun aandeel in de landelijke emissies zou rechtvaardigen. Voorzitter Pieter van Geel liet onlangs doorschemeren dat zelfs dat best veel gevraagd is. Tenzij: subsidie.

Het kabinet heeft de polder op pad gestuurd met de expliciete opdracht het onderling op te lossen, volgens het principe ‘de verbruiker betaalt’. Nu wordt een groot deel van de rekening toch op het bordje van de belastingbetalers gelegd. En dat zijn vooral burgers. Deze uitkomst willen milieuorganisaties en linkse politieke partijen koste wat het kost vermijden. Zij hebben er altijd voor gepleit dat de kosten van de energietransitie eerlijk verdeeld zouden worden tussen hoge en lage inkomens, tussen burgers en bedrijven.

Minister Wiebes zit volgens enkele onderhandelaars als een bok op de haverkist om te voorkomen dat het Klimaatakkoord één groot feest op kosten van de schatkist wordt. Hij heeft de voorzitters gemaand op de kosten te letten, maar meningsverschillen in de polder kunnen vaak alleen met geld worden overbrugd. Anders gebeurt er weinig tot niets.

Het kabinet zal dus extra boter bij de duurzame vis moeten doen. De vraag is in hoeverre het daartoe bereid is. Deze week lekte ook uit dat VVD en CDA de Klimaatwet-in-wording hebben afgezwakt, tot verdriet van de opstellers ervan: GroenLinks en PvdA. De in eerste instantie harde doelstelling van 49 procent broeikasgasreductie voor 2030 is verwaterd tot een juridisch niet afdwingbaar ‘tussendoel’ of ‘streven’. Het kabinet schept zo ruimte om dure, dus impopulaire, milieumaatregelen op de lange baan te schuiven. In 2050 moet de Nederlandse CO2-uitstoot maar liefst 95procent lager zijn, maar dan zijn we wel een paar kabinetten verder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.