Column

Kleur en kleurverschil hebben de neiging alle feiten te vertroebelen

A: Een Airbnb-huurster in Amsterdam wordt 8 juli jongstleden door de eigenaar van de trap geduwd. De huurster zou (ruim?) na de officiële check out-tijd, ondanks aandringen, niet zijn vertrokken. Blanke uitbater pakt haar spullen, en geeft haar een flinke douw, zodat zij van de trap valt. Interne bloedingen, korte ziekenhuisopname. De zwarte, Zuid-Afrikaanse vrouw blijkt een medewerker en vriendin van de Zuid-Afrikaanse fotografe Zanele Muholi, van wie op dit moment een tentoonstelling te zien is in het Amsterdamse Stedelijk Museum. Muholi's foto's 'analyseren stigmatiserende representaties van de zwarte, lesbische vrouw.'

Nadat de vriendin gewond is afgevoerd, spreekt Muholi van 'racisme' en 'genderbased violence': dominante blanke man overheerst zwarte vrouw.

Daar is ze maar al te bekend mee vanuit Zuid-Afrika.

B: De eerste keer dat ik mijn schoonmoeder zou ontmoeten, was ik er niet gerust op. Nee, opnieuw. De eerste keer dat ik de vrouw zou ontmoeten die later mijn schoonmoeder zou worden,...etc. Zij was over vanuit Suriname en mijn geliefde, die ik toen nog betrekkelijk kort kende, is haar zoon - al heel lang. Hij haalde zijn moeder af van Schiphol; ik ging voor de zekerheid niet mee. Onderweg naar Amsterdam vroeg hij haar of ze het bezwaarlijk vond zijn nieuwe vriend te ontmoeten. Ze moet niet hebben gekrijst. Ondertussen zat ik thuis niet gerust te wezen, want ik wist niet hoe grappig een Surinaamse moeder het vindt, wanneer haar zoon het met een man houdt. De zoon die ze lang niet heeft gezien. De zoon met wie ze nooit het 'homo gesprek' heeft gevoerd.

Deur zwaait open, daar is de moeder. Stralende glimlach. Ze kijkt naar me, niet langer dan twee seconden en geeft me prompt een brasa, een omhelzing.

In die oneindig korte en toch ook lange eeuwigheid heb ik ook iets gezien: ze lijkt een beetje op me, haar huidskleur. Later, wanneer ik haar bij haar voornaam noem en de hele familie leer kennen, ontdek ik nog iets. Ik had een familielid van haar kunnen zijn. Het type. Dat raciaal samengestelde. Overigens: schoonmoeder noemt zichzelf zonder voorbehoud een 'Surinaams creoolse vrouw'.

We vinden elkaar oprecht aardig, maar ik weet zeker dat we, toen we dat nog niet konden weten, toch al iets herkenden. Het was niet doorslaggevend, maar het hielp wel.

Nu ga ik met mijn schoonmoeder, weer over uit Paramaribo, naar een tentoonstelling van de Amerikaanse fotograaf en filmer Gordon Parks. Zwarte man of 'neger' heette hij toen hij werd geboren (1912), een Afro Amerikaan toen hij stierf (2006). Vanaf 1942 heeft hij het zwarte Amerikaanse leven, ook dat van vóór de burgerrechtenbeweging vastgelegd. Daaronder foto's, die meer gaan schrijnen hoe langer je kijkt. Deze bijvoorbeeld: een mooie zwarte vrouw, ragfijn gekleed in een lichtblauwe jurk, die nu alleen voor ballroomdancing wordt gebruikt, kijkt even in haar witte enveloppetas, die weer past bij haar witte pumps. Naast haar haar dochtertje, in wit kant, witte sokken in zwarte lakschoentjes. Allebei: plaatjes. Totdat je even beter kijkt en boven hun hoofden het neonbord ziet, met de pijl: 'Colored Entrance'. Mobile, Alabama, 1956. Nog volop segregatie, aparte ingangen en waterfonteintjes voor blank en zwart.

Schoonmoeder woont haar leven lang in Suriname. Heeft ze dat ook meegemaakt?

Tentoonstelling van Gordon Parks. Foto anp

Van die bordjes en aparte ingangen kan ze zich niets herinneren. Wel: toen zij jong was, hadden de lichtgekleurden over het algemeen een streepje voor. Zij moet dat onzin hebben gevonden, en bewees dat op de meest overtuigende manier. Zij trouwde een man die donkerder was. Mijn latere schoonvader.

A: Was de zwarte vriendin en medewerkster van Muholi een 'paar minuten' te laat, of toch ruim 'anderhalf uur', zoals omwonenden beweren. Is er sprake van racisme, van even redeloos als kleurloos geweld, van allebei?

Hier botst de gepantserde onschuld van de blanke Airbnb-eigenaar met de al even gepantserde visie van een zwarte Zuid-Afrikaanse. Was ik in Zuid-Afrika opgegroeid, ik had ook 'racisme' geschreeuwd. Voor de betrokkenen moet het 'volstrekt helder' zijn wat er is gebeurd.

Maar kleur en kleurverschil hebben de neiging alle feiten te vertroebelen.

Je ontdekt dan uitsluitend wat je toch al wist.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.