Kleinste planeet krijgt aards bezoek

Amsterdam -De planeet Mercurius heeft sinds vannacht een kunstmaan. Tenminste, als de hoofdmotor van de Amerikaanse ruimtesonde Messenger om 01.45 uur Nederlandse tijd volgens plan gedurende 14 minuten en 38 seconden is ontbrand. Het komende jaar wordt de kleinste planeet van het zonnestelsel minutieus doorgelicht en opgemeten.


Belangrijkste vraag: hoe komt Mercurius aan zo'n bespottelijk grote kern, en waaraan heeft hij zijn magneetveld te danken?


Mercurius is een planeet van records. Hij is met een middellijn van 4.880 kilometer niet alleen de kleinste, maar heeft ook de kleinste afstand tot de zon (gemiddeld 58 miljoen kilometer), de meest excentrische baan, de hoogste soortelijke dichtheid en de grootste temperatuurvariaties aan het oppervlak - van 450 graden tot 185 graden onder nul.


Gek genoeg heeft de planeet slechts één keer eerder bezoek gekregen van een ruimtesonde: de Amerikaanse Mariner 10 vloog in 1974 en 1975 drie keer op kleine afstand langs Mercurius, waarbij ongeveer de helft van het zwaar bekraterde oppervlak in kaart werd gebracht. De reden: het valt niet mee om gevoelige apparatuur te ontwerpen die bestand is tegen de intense zonnestraling, en bovendien moet een aards ruimtescheepje ingewikkelde manoeuvres uitvoeren om in een baan rond Mercurius terecht te komen. Messenger heeft dan ook een lange omweg van zesenhalf jaar achter de rug (zie illustratie), waarbij de snelheid van de ruimtesonde sterk werd beïnvloed door scheervluchten langs de aarde, Venus en Mercurius zelf.


Messenger is een kleine ruimtesonde - niet veel groter dan een koelkast - met een gewicht van nog geen 500 kilogram. Een vijf vierkante meter groot schild moet de gevoelige camera's en meetinstrumenten continu beschermen tegen de hitte van de zon: aan de buitenkant loopt de temperatuur op tot 370 graden, maar achter het schild is het niet veel warmer dan 20 graden.


Tijdens de laatste scheervlucht langs Mercurius ontdekte Messenger vulkanische vlaktes die veel jonger waren dan verwacht. Dat doet vermoeden dat er tot 'slechts' een paar miljard jaar geleden actief vulkanisme op dit kleine planeetje was. Mogelijk is de metaalkern van Mercurius nog steeds gedeeltelijk gesmolten, wat ook de herkomst van het zwakke magneetveld zou kunnen verklaren.


Overigens is die kern in verhouding enorm groot. Misschien was Mercurius zelf kort na het ontstaan ook veel groter, en is zijn dikke gesteentenmantel grotendeels weggeslagen bij een catastrofale botsing met een ander hemellichaam.


Europa en Japan lanceren in juli 2014 hun eigen Mercurius-missie, BepiColombo geheten. Twee kunstmanen zullen vanuit een lagere baan gedetailleerdere metingen verrichten, aldus projectmanager Jan van Casteren van het Europese ruimtetechnologiecentrum ESTEC in Noordwijk. Het hitteschild van BepiColombo is eerder dit jaar uitgebreid getest; andere onderdelen volgen later dit jaar.


'Op wetenschappelijk gebied werken we nauw samen met het Messenger-team', zegt Van Casteren. 'Ongetwijfeld gaat Messenger interessante ontdekkingen doen waarop BepiColombo kan inspringen. We zijn ook benieuwd hoe snel de Amerikaanse ruimtesonde slijt onder invloed van de zon. Als hij het langer uithoudt dan verwacht, is dat voor ons goed nieuws - we gebruiken grotendeels dezelfde soort materialen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden