Kleine landen geven Europa stuwkracht

Het Franse 'nee' tegen de Europese Grondwet werd mede ingegeven door angst voor de bloeiende kleine landen en regio's die vernieuwend, flexibel en vooral invloedrijk zijn, betoogt Boris van der Ham....

JA

Dat een groot land als Frankrijk 'nee' heeft gezegd tegen het grondwettelijk verdrag, is voor ons een goede reden 'ja' te stemmen. De toekomst is immers aan de kleine lidstaten en de regio's.

De regio's en de kleinere landen beleven in Europa een nieuwe bloeitijd. Een aardige illustratie hiervan kreeg ik toen ik enige tijd geleden in Barcelona een enorme manifestatie bijwoonde voor meer zelfstandigheid van de regio Catalonië in Spanje.

Verschillende politieke en maatschappelijke organisaties, van links tot rechts (en allemaal voor een zelfstandiger Catalonië) kwamen bijeen op een enorm plein. Een dame besteeg een spreekgestoelte en sprak met ironie, maar ook met overtuiging: 'Eerst werd Portugal onafhankelijk van Spanje, toen Nederland en straks ook Catalonië!'

Een opmerkelijke rol was weggelegd voor de Europese vlag, die telkens een prominente plaats kreeg naast de Catalaanse vlag. De Europese Unie werd gezien als welkome vervanging van de macht van Madrid dat hun jarenlang hun identiteit ontzegde. De vreedzame wijze waarop deze regio – en andere – steeds meer een eigen positie krijgt, is opmerkelijk.

Een verklaring voor deze ontwikkeling kan worden gevonden in het boek The Size of Nations van Alberto Alesina en Enrico Soplaore. De auteurs stellen dat er door de ontwikkeling van het internationaal recht en de wereldwijde vrijhandel steeds minder druk is om grote politieke unies aan te gaan, zoals aan het begin van de vorige eeuw wel het geval was. Wie deze analyse doorredeneert naar de schaal van de Europese Unie, vindt de verklaring voor de vreedzame verzelfstandiging van de Europese regio's.

Ook veel van de nationale staten waaruit Europa bestaat, zijn de afgelopen eeuwen immers begonnen als noodzakelijke maar vaak ook geforceerde politieke unies. Landen als Duitsland, Spanje maar ook Groot-Brittanië zijn eerder samengeraapte constructies van verschillende regio's dan echte nationale eenheden. Ze ontstonden omdat er dwingend samengewerkt moest worden om oorlog te voeren en een afzetmarkt te vormen voor de eigen industrie. Onder die druk werden de regionale identiteiten veelal weggedrukt. Door de Europese samenwerking is deze kramp en kunstmatige insnoering in (met name de grote landen) losser gemaakt, waardoor regio's en kleine landen steeds meer ruimte hebben gekregen zichzelf te zijn.

De voorwaarden voor primaire behoeften als vrijheid, vrede en welvaart zijn door de Europese samenwerking immers verzekerd. De gevolgen van deze ontspanning zie je in Duitsland, waar de deelstaten een grote beleidsruimte hebben. Binnen Groot-Brittannië heeft Schotland sinds enkele jaren, na lang aandringen, een eigen parlement en ook Wales heeft hier uitzicht op. In Frankrijk heeft Bretagne een groeiende eigen positie. België (een 'geconstrueerd' land bij uitstek) heeft door Europa eindelijk een vreedzame splitsing tussen Vlaanderen en Wallonië kunnen vormgeven. De sterkere regio's en de bestaande kleine en middelgrote landen zullen, juist ook door de Grondwet, een steeds belangrijker rol vervullen in Europa. Bijvoorbeeld door elkaars steun te zoeken.

Door de steeds zelfstandiger wordende regio's binnen de grote landen zullen ook daarmee coalities worden gesloten. Een aantal regionale en lokale overheden in Duitsland en Frankrijk, bijvoorbeeld, omarmt nu al delen van ons softdrugsbeleid .

De Benelux was in het verleden de initiatiefnemer in Europa en de stuwende kracht achter de Europese opbouw. Die rol moet zij hervinden. Nog steeds zijn er enorm veel contacten tussen de Benelux en andere regio's, zoals de Baltische Staten, de Scandinavische landen (De Noordse Raad) en de Visegrad-landen (Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije).

Europese regio's hebben vaak gemeenschappelijke thema's die ze belangrijk vinden en waarop ze initiatief nemen. Zo hielden de Benelux, de Noordse Raad en de Baltische Staten in 2004 nog een conferentie over duurzaam energiegebruik .

Kleine landen en regio's zullen steeds vaker kopgroepen vormen om beleid te versnellen en bijvoorbeeld meer te doen aan een gemeenschappelijk milieubeleid. Kleinere landen zijn vaak slagvaardiger en sneller in staat zich te verhouden tot nieuwe omstandigheden.

De flexibiliteit en innovatieve kracht van kleinere landen en regio's voelt voor een log, groot land als Frankrijk echter als een bedreiging. Het feit dat kleine landen via de Europese Grondwet de veertig miljard kostende landbouwsubsidies onder democratische controle willen brengen, werd door invloedrijke conservatieve boerenlobby's gezien als een van de voornaamste redenen om in Frankrijk tegen de Grondwet te pleiten. In plaats van de innovatieve kracht te leren van kleine landen, kozen deze lobby's voor kortzichtige behoudzucht. Reden te meer voor het eigenwijze Nederland zich vandaag tegen het conservatisme uit te spreken en voor het grondwettelijk verdrag te stemmen.

Kleine landen en regio's worden door de Europese samenwerking en de Grondwet juist versterkt. Dat biedt grote kansen voor Nederland als golfopwekker van verandering .

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden