Kleine gemeenten vrezen fusies

Het nieuwe kabinet beëindigt jarenlange discussies over een aantal heikele punten. Zo wordt afscheid genomen van de wietpas, zorgt het Kinderpardon voor een feestje bij jonge asielzoekers en moeten kleine gemeenten samengaan.

DEN HAAG/UTRECHT - Veel kleinere plaatsen zien er geen heil in dat gemeenten op termijn minstens 100.000 inwoners moeten hebben. Zij waarschuwen dat het bestuur zich van de burgers vervreemdt en zien er geen voordelen tegenover staan. Dat blijkt uit een rondgang van de Volkskrant.


Nu hebben slechts 25 van de 415 gemeenten 100.000 inwoners of meer. VVD en PvdA stellen dat kleinere gemeenten het groeiend aantal taken organisatorisch niet aankunnen. Het gaat onder meer om de jeugdzorg, de uitvoering van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ), de bijstand en het werkloosheidsbeleid.


'Het overbrengen van een groot aantal taken van het Rijk naar gemeenten maakt meer maatwerk mogelijk en vergroot de betrokkenheid van burgers', stelt het regeerakkoord. Maar tal van lokale bestuurders vrezen juist het omgekeerde. Ze zeggen ook zonder fusies al prima met elkaar samen te werken.


'De burger gaat er op achteruit bij deze schaalvergroting', meent VVD-burgemeester Jan Hendrik Klein Molekamp van Rozendaal (Gelderland), met 1.500 inwoners de kleinste gemeente van het land.


Kapvergunning

Alle 'grote' taken als de jeugdzorg voert Rozendaal uit met buurgemeenten. Maar een kapvergunning wordt er in één dag behandeld 'omdat we weten over welke boom het gaat', zegt Klein Molekamp. 'Het grote voordeel van een kleine gemeente is dat er minder afstand is tot het bestuur. Hierdoor voelen mensen zich meer betrokken.'


In Renswoude (provincie Utrecht, 4.862 inwoners) ging vorig jaar nog de vlag uit toen de Tweede Kamer besloot dat de gemeente zelfstandig mocht blijven. 'Mensen zitten niet te wachten op schaalvergroting', zegt wethouder Didi Dorrestijn (CDA).


'Eerst zegt het Rijk dat het bestuur dichter bij de burgers moet staan, nu willen ze de gemeenten weer vergroten.' Dorrestijn denkt overigens dat het in de prakijk zo'n vaart niet zal lopen: 'Er zijn al vaker plannen gelanceerd over grote herindelingen die nooit zijn uitgevoerd.' De Vereniging Nederlandse Gemeenten benadrukte maandag in een reactie op het regeerakkoord dat schaalvergroting 'niet leidend is bij de oplossing van maatschappelijke vraagstukken'. Lokale besturen moeten 'zelf kiezen', aldus de VNG: 'Meer en intensievere samenwerking en/of samenvoeging.'


Ook betwijfelen kleinere gemeenten of fusies leiden tot lagere kosten. 'Dat blijkt niet uit onderzoek. Zo moet je weer extra loketten openen in de wijken', zegt burgemeester Aucke van der Werff (CDA) van Noordoostpolder. 'Schaalvergroting leidt tot vervreemding en onthechting.'


Noordoostpolder (45.800 inwoners) is met 460 vierkante kilometer qua oppervlakte de grootste gemeente. Om aan 100.000 inwoners te komen, is een fusie nodig met een even groot gebied, aldus Van der Werff. VVD en PvdA stellen wel dat de norm is aan te passen 'aan de bevolkingsdichtheid in delen van het land'.


Koudwatervrees

De norm van 100.000 inwoners kan voor Zeeland (381.000 inwoners) betekenen dat drie van de dertien gemeenten overblijven. Volgens de Zeeuwse SP-fractieleider Ger van Unen wordt de 'menselijke maat' uit het oog verloren. 'Die drie fusiegemeenten worden elk even groot als de provincie Utrecht', zegt ze. 'Den Haag heeft geen benul hoeveel kilometers aan wegen de huidige Zeeuwse gemeenten sneeuwvrij moeten houden.'


Anderzijds bepleit D66-Statenlid Alex Hijgenaar al langer voor een verregaande fusie: Zeeuws-Vlaanderen (Sluis, Terneuzen, Hulst), Walcheren (Middelburg, Veere, Vlissingen) en de 'Oosterschelderegio'. 'Lastig te realiseren en de bevolking reageert emotioneel, maar dat is koudwatervrees. Het kan veel efficiënter.'


Voor D66 is zelfs één gemeente Zeeland denkbaar. 'Die valt dan onder een nieuw landsdeel Zuid met de huidige provincies Brabant en Limburg, of onder een zuidwestelijke provincie met Zuid-Holland en een stukje Brabant.'


VVD en PvdA willen 'op termijn' uitkomen op vijf landsdelen. Noord-Holland, Utrecht en Flevoland moeten fuseren, 'Met de andere provincies bespreken we initiatieven gericht op vergroting van de provinciale schaal.' Ook het kabinet-Rutte I wilde de 'bestuurlijke obesitas' aanpakken en kondigde in oktober 2011 de vorming aan van een superprovincie in de noordelijke Randstad. Dat leidde tot weinig enthousiasme. In maart dit jaar werden de ambities afgezwakt: de drie provincies moesten zelf zoeken naar vormen van 'niet-vrijblijvende samenwerking'.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden