Analyse

'Kleine, dunne feitjes' werden Verheijen fataal

Gemor in de eigen gelederen over sjoemelende partijgenoten dreigde de VVD-verkiezingscampagne te verstoren. Exit Mark Verheijen. Hoe fout en uitzonderlijk handelde hij?

Journalisten stellen vragen aan Verheijen in het Tweede Kamergebouw. Beeld ANP / Martijn Beekman

Mark Verheijen (38) is vrijdag teruggetreden als VVD-Tweede Kamerlid. Wat door premier Mark Rutte en fractieleider Halbe Zijlstra tot nu toe werd afgedaan als een 'opgeblazen' zaak met 'kleine, dunne feitjes', is Verheijen uiteindelijk fataal geworden. Hij heeft met zijn declaratiegedrag als gedeputeerde in Limburg gehandeld 'in strijd met het integriteitskader van de VVD'.

De partij koos vrijdag voor deemoed, in een ultieme poging de zaak achter zich te laten voor de statenverkiezingen van 18 maart. VVD-voorzitter Henry Keizer maakte het aftreden bekend. Aan het besluit ligt het Rapport van bevindingen van een interne commissie ten grondslag, die aan de slag ging na een publicatie in NRC Handelsblad op 11 februari.

Het rapport van die Permanente Commissie Integriteit, die de VVD in het voorjaar van 2013 instelde na een reeks schandalen rond liberale politici, is ook een correctie van de houding die de VVD-top tot nu toe aannam. De commissie, onder voorzitterschap van staatsraad Jan Kees Wiebenga, wijst de partijleiding terecht die de zaak eerst klein probeerde te houden: 'In kwantitatief opzicht wellicht geringe kwesties hebben in integriteitsopzicht soms een grote - symbolische - betekenis. Ook de schijn van ongewenst handelen is dikwijls een graadmeter bij de integriteitsbeoordeling.'

Aantoonbaar in de fout

De commissie heeft drie gevallen vastgesteld waarbij Verheijen aantoonbaar in de fout is gegaan (met reiskosten en dinerkosten), en een geval waarin hij op zijn minst de schijn tegen heeft. Verheijens verweer dat van 'verzuim' sprake is geweest maar niet van opzet, doet de commissie af als niet ter zake. 'Op naïviteit in dit domein kan een bestuurder zich niet beroepen.' Ze stelt met nadruk 'dat men een en ander moet beschouwen vanuit de burger/de kiezer. Een politicus wordt geacht dit als geen ander te beseffen'.

Premier Rutte trok op zijn wekelijkse persconferentie het boetekleed aan. 'Ik had me moeten onthouden van commentaar.' Hij zei dat hij als VVD-leider voor Verheijen - met wie hij een goede band heeft - was gaan staan, omdat vooral het begin van het eerste artikel in NRC Handelsblad was geschreven 'in een sfeer die mij irriteerde'. Het beschreef een etentje bij een luxe Chinees restaurant in Amsterdam met wijn van 119 en 127 euro per fles. Verheijen declareerde een kwart van de rekening (657,75 euro) bij de provincie Limburg.

Ook fractieleider Zijlstra bleek vrijdag tot inkeer gekomen. 'Voor Mark Verheijen is dit een persoonlijk drama, maar op grond van het rapport van de integriteitscommissie en de publicaties van de laatste weken is dit een logisch besluit.'

Schade

Verheijen liet weten 'met pijn in het hart' te vertrekken. De conclusie van de commissie 'laat mij geen andere keuze dan mijn functie neer te leggen', zei hij. Hij erkende dat hij zijn partij schade heeft berokkend. 'De verschillende publicaties van de afgelopen weken, in combinatie met een aangifte in mijn richting bij het Openbaar Ministerie, zorgden voor veel onrust.'

De reeks negatieve berichten over Verheijen kwam de VVD in de aanloop naar de provincialestatenverkiezingen slecht uit. De partij begint vandaag haar campagne en hoopt de kwestie nu uit de wereld te hebben. Op de publicatie in de NRC volgde een aangifte tegen Verheijen 'wegens omkoping en corruptie'. In EenVandaag lichtte ondernemer Wout Heijmans donderdag toe waarom: hoewel Heijmans al een vergunning had om in Venlo een bioscoop te bouwen, ging projectontwikkelaar Piet van Pol met de klus aan de haal. Over Van Pol berichtte Elsevier in november dat hij 10.750 euro in de campagnekas van (toen nog wethouder) Verheijen had gestopt.

Rutte erkende vrijdag nog een fout. Pas na twee dagen schakelde de partijtop de integriteitscommissie in - twee dagen waarin het gemor in de achterban aanzwol over sjoemelende partijgenoten. 'Het was beter geweest als de commissie sneller was gaan werken', aldus een deemoedige Rutte.

Verheijens opvolger in de Tweede Kamer wordt naar verwachting Chantal Nijkerken-de Haan, uit Limburg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden