Kleine belegger voorzichtig en optimistisch

De AEX-index hangt op het laagste punt van het jaar. Van beursherstel kunnen beleggers voorlopig slechts dromen. Veel nieuw-komers op de beurs hebben het bijltje er weer bij neergegooid....

Het bekende spreekwoord over de zwaluw en de zomer geldt evenzeer voor de AEX: telkens als experts het er na een lichtpuntje over eens lijken dat er nu toch echt sprake is van blijvend herstel, duikelt de index weer even hard naar eerdere diepterecords. Met een stand ver onder de 500, nadert de AEX zelfs gevaarlijk dicht het dieptepunt van vorig jaar.

Met de AEX als 'stemmingsmeter' van de beursvloer, zal het niemand verbazen dat het aantal particuliere beleggers na weer een jaar kwakkelen verder is gedaald. Vooral de nieuwkomers, die op basis van de succesverhalen van familie en vrienden ook even snel een slag dachten te kunnen slaan, hebben de beursvloer na twee jaren van dikke verliezen onthutst de rug toegekeerd. Volgens een onderzoek van het Centrum voor Marketing Analyse (CMA) daalde het aantal beleggende huishoudens in 2002 voor het tweede achtereenvolgende jaar met zeven procent tot 1,67 miljoen.

'Op alle fronten gaat de rem erop', zegt CMA-directeur Peter Zegwaart. Niet alleen de uitstroom, maar vooral ook het zo goed als droogvallen van de instroom van nieuwe beleggers baart Zegwaart zorgen. In het topjaar 1998 was maar liefst 16 procent van de toenmalige beleggers minder dan een jaar actief, nu in 2002 geldt dat voor maar 3 procent.

Zwartkijker

De blijvers beleggen weliswaar voorzichtiger in bijvoorbeeld obligaties en beleggingsfondsen, maar zijn tegelijkertijd ongekend optimistisch. Tegenover iedere zwartkijker staan maar liefst tien beleggers die dit jaar een stijging van de beurskoersen verwachten. De hoogste score sinds het eerste onderzoek in 1997. Vorig jaar was die verhouding slechts een op drie.

Een fikse stijging, al moet daarbij wel worden opgemerkt dat de groep beleggers altijd door positief gestemden wordt overheerst: zij die er niet meer in geloven, hebben hun geld immers al op een spaarrekening gezet. 'De mensen die er nu nog in zitten, verwachten dat het niet veel erger kan', denkt Zegwaart. Ook het feit dat de AEX-index zich ten tijde van het onderzoek (maart-april) voor het eerst in lange tijd weer boven de 500 punten-grens leek te nestelen, zal een rol hebben gespeeld.

Wishful thinking of een vooruitziende blik? Theo Kraan van ING-dochter C & E bankiers durft er zijn geld niet op te zetten: 'Een positief sentiment wil nog wel eens een contra-indicatie geven. Als 90 procent positief is, kun je meestal beter verkopen, omdat die positieve verwachting al in de koers is verwerkt.' De regel dat de raakste klappen altijd in de hoek van de kleine, onervaren beleggers vallen, lijkt in ieder geval nog steeds op te gaan. Juist zij die een paar jaar geleden op de piek zijn ingestapt en inmiddels fiks hebben verloren, maken nu dat ze wegkomen en zullen dus ook niet van een eventuele opleving profiteren.

Ook Niek Molenaar, directeur van Robeco Direct, ziet een patroon: 'De echte diehards, het oude geld, zitten al aan het begin van een beurshausse in aandelen.' De vorige hausse begon - met onderbrekingen - in 1991 en naarmate die stijging bleef doorzetten, stapten steeds meer mensen in. 'Ook de meest ongelovigen gaan na verloop van tijd overstag. Helaas soms ook diegenen die het geld niet kunnen missen en dus beter helemaal niet hadden kunnen gaan beleggen. Je moet er het geduld, maar vooral ook de psyche voor hebben', aldus Molenaar. De laatkomers waren al sceptisch en hebben zich volgens Molenaar vaak door mooie verhaaltjes laten leiden. 'Die hebben het deksel nu extra hard op de neus gekregen.'

Tweedeling

Tussen particuliere beleggers die het bijltje er niet bij willen neergooien, doet zich een merkwaardige tweedeling voor. Waar de grotere beleggers met een belegd vermogen van meer dan 100 duizend euro veel minder zijn gaan handelen - 21 aan- en verkopen tegen 32 in 2001 -, is het aantal transacties van de allerkleinsten met een belegd vermogen van minder dan 10 duizend euro juist verdubbeld. Paniekvoetbal? Aan de andere kant van het spectrum bevindt zich een groep die naar de andere kant doorslaat en helemaal niet meer handelt. Met minder dan één transactie per jaar wacht maar liefst dertig procent van de beleggers, als in de koplampen van een aanstormende auto gevangen konijnen, betere tijden af.

Bij beleggingsclub BC 2000 in Uithoorn hebben ze ook lang over de te volgen strategie zitten dubben. 'We hebben het er nog over gehad om te gaan daghandelen, om de schade nog enigszins beperken, maar hoe wil je dat doen als je maar een keer in de maand bij elkaar komt', vraagt penningmeester Frans van Zelst zich af.

De vijftien leden van BC 2000 hebben sinds de oprichting in maart 2000 niet veel plezier gehad van hun initiële investering van destijds duizend gulden per persoon. Veertig procent hebben ze inmiddels verloren aan fondsen als CMG en KPN. 'Verkopen levert toch bijna niks op, dus we wachten af en steken al vier maanden geen cent contributie meer in aandelen', zegt Van Zelst. Bij gebrek aan investeringsbeslissingen worden de bijeenkomsten gevuld met lezingen over optiestrategieën en nieuwe beleggingssoftware.

Wantrouwen

Wat er precies moet gebeuren voordat de Uithoornse club de beursvloer weer zal betreden, weet Van Zelst ook nog niet. 'We wachten in ieder geval tot na de zomer: go in May and remember to come back in September.' Of was het november? Op advies van derden zal de club in ieder geval niet blind meer varen: 'Banken promoten toch vooral hun eigen beleggingsfondsen. We wantrouwen nu iedereen', verklaart Van Zelst.

Daarin is Van Zelst volgens het CMA-onderzoek een uitzondering. Zegwaart constateert bij de ondervraagde huishoudens juist een grotere behoefte aan deskundig advies, al kijken ze kritischer naar bij wie ze te rade gaan. Naar de borrelpraatjes van familieleden en vrienden wordt niet meer geluisterd, maar ook de assurantietussenpersoon heeft afgedaan: 'De ondervraagden veronderstellen dat die minder deskundig en objectief zijn.' De bank is bij beleggers veruit favoriet, al hebben ook zij door de talloze rellen rond hun analisten en adviseurs aanzienlijk aan geloofwaardigheid ingeboet.

Zolang de onzekerheid op de beurs blijft overheersen, voorziet Zegwaart een gouden toekomst voor de zogenaamde garantieproducten die bijna iedere bank inmiddels heeft gelanceerd. 'Met het risico dat ze op de beurs geen winst maken, kunnen de door ons ondervraagde beleggers nog wel leven, maar dat ze er ook evengoed een complete erfenis blijken te kunnen verliezen, dat vinden ze ronduit verschrikkelijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden