Klein van stuk doch 'grande dame de culture'

Eind oktober overleed na een tumultueus leven op 101-jarige leeftijd Lili Jampoller, de eerste werknemer van het Van Gogh Museum.

Beeld Lili Jampoller, foto Neel Korteweg 2010

Lili Jampoller was de eerste werknemer van het Van Gogh Museum - ver voordat het in 1973 zou worden geopend. Ze was betrokken bij de heroprichting van het huidige Persmuseum in Amsterdam vlak na de oorlog. En ze was een bijzonder erudiete voorvechtster van de cultuur. Een kleine vrouw doch une grande dame de culture. 'Tot vlak voor haar dood was ze bijzonder helder en sprak ze nog altijd vloeiend vier talen', zegt haar vriendin Neel Korteweg.

Na een tumultueus leven overleed Lili Couvée-Jampoller 25 oktober op 101-jarige leeftijd in Amsterdam. 'Haar hart was te zwak geworden', aldus haar zoon Peter Couvée, jarenlang hoofd fotografie en vormgeving van het Gemeentemuseum Den Haag.

Ze werd in 1915 geboren als dochter van een welgestelde Oekraiens-joodse vader die directeur was van twee filialen van een Zwitserse exportfirma en via Antwerpen naar Rotterdam was gevlucht. Toen ze 9 was overleed haar vader en verhuisde ze met haar Weens-joodse moeder naar Berlijn. Bij haar familie daar werden spirituele seances gehouden. Daarover schreef ze: 'Tijdens deze zittingen mocht ik onze kamer niet uitkomen, want volgens mijn oudtante kwamen er geen geesten als ik in de buurt was.'

Er volgden nog vele verhuizingen. Via Den Haag kwam ze uiteindelijk in Amsterdam terecht. Ze wilde medicijnen studeren, maar dat vond haar moeder ongeschikt voor een meisje. Ze ging werken in het antiquariaat van Magdalena Sottman. Hier maakte ze de oorlog mee. In de documentaire 'De staat van ontkenning' uit 2009 vertelde ze tot de zeldzame joden te hebben behoord die zich niet als joods lieten registreren omdat ze vermoedden dat daar ontzettend foute dingen mee konden gebeuren. Hierdoor konden ze niet alleen aan vervolging ontkomen maar konden ze zelf onderduikers in huis nemen. In het antiquariaat ontmoette ze ook Dick Couvée, met wie ze trouwde en twee kinderen kreeg: Erik in 1944 en Peter in 1946.

Conservateur emeritée

Na de oorlog werd ze assistent van professor Kurt Baschwitz - gespecialiseerd in heksenvervolging en massacommunicatie - die er met haar hulp in slaagde het Persmuseum opnieuw op te richten. Ze werkte daarna als secretaresse bij De Bijenkorf en bij de afdeling germanistiek van de Universiteit van Amsterdam voordat directeur Emile Meyer haar vroeg bibliothecaresse te worden bij het in oprichting zijnde Van Gogh Museum. Ze voelde zich hier als een vis in het water en zou er tot haar pensioen werken. Haar fascinatie lag bij de jonge jaren van Van Gogh in Londen en Parijs.

Van bibliothecaresse werd ze onderzoekster of, zoals het in een Franse publicatie werd genoemd: conservateur emeritée. Haar man, van wie ze later zou scheiden, beheerde in die tijd de historische collectie van het Rijksmuseum en zou later directeur worden van het Frans Hals Museum.

Na haar pensioen publiceerde ze artikelen zoals 'Van Gogh en Japanse prenten' en 'Theo van Gogh en Camille Pissarro' op basis van door haar ontdekte brieven. Maar ze was ook geïnteresseerd in minder bekende tijdgenoten als de impressionist Pierre Prins, over wie ze een monografie schreef. Haar leven zou in 2008 mede de inspiratie vormen voor het toneelstuk 'The Hidden Trees' van Betsy Torenbosch. Nog in augustus 2015 maakte ze samen met haar kleindochter Djuna een performance over haar leven in Berlijn voor festival de Parade.

Ze was actief lid van de AICA, de Association International de Critique d'Art, en de Société Européenne de la Culture, die zich sinds 1950 sterk maakt voor Europa. 'Ze was meer dan een eeuw Europa', zegt Peter Couvée.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.