Klein leven, groots drama

Fraai scenario, frisse manier van filmen en goed acteerwerk. Met Levenslied en A'dam - E.V.A. beleeft het Nederlandse tv-drama een hoogtepunt.

Daar liep hij dan met zijn koffers, de kamer uit, het huis uit, de straat uit. En ook een beetje het leven uit: Antonie Kamerling als Nicolai in de televisieserie Levenslied. Het huis uitgezet door zijn vrouw Elske die schoon genoeg had van zijn chagrijn, zijn zelfmedelijden, zijn losse handjes. Een wrang moment omdat we al een aantal weken meeleven met de onmogelijke situatie van Elske en Nicolai: zij een hardwerkende jonge moeder, hij een onbegrepen musicus. Die scène afgelopen week was des te treuriger omdat de rol van Nicolai tevens de laatste is van Antonie Kamerling, die vorig jaar zelfmoord pleegde.


Rol en persoon vallen hier ongelukkigerwijs naadloos samen: twee getalenteerde mannen die zich onbegrepen voelen en te hoog willen reiken. Hoe het met Nicolai afloopt, weten we niet, maar Antonie nam tenslotte de finale en fatale beslissing. Extra wrang ook omdat hij in Levenslied een van zijn beste rollen speelt, waarin hij stug en overhoop liggend met zichzelf inzicht verschaft in een hardnekkige depressie.


Caro Lenssen speelt Elske al even zo mooi timide en eindeloos verdrietig, ingekapseld in haar benauwde vesting met skailederen bank, te veel kinderspeelgoed en te weinig levensruim. Haar enige lichtpuntje is het koor waar ze wekelijks een avondje zingen mag. Dan tovert ze zowaar een glimlach om haar bleke lippen, dan gaan haar zachte ogen stralen.


Dat amateur-zangkoor in Haarlem is het uitgangspunt van Levenslied, waarmee de drama-afdeling van NCRV dit seizoen eer inlegt. Een knap scenario, goed gemaakt, met een mooi ritme van langere, rustige scènes en soms ultrakorte. Over gewone mensen in een gewone stad die relatieproblemen hebben. Of overhoop liggen met hun ouders. Of met hun onwillige kinderen. Of ontslagen worden. Of verliefd.


Mozaïekvertelling

Dat geldt ook voor die andere verrassing in dit tv-seizoen, de serie A'dam -E.V.A. van NTR-VARA-VPRO die eveneens is opgebouwd volgens het stramien van de zogeheten mozaïekvertelling. Vanuit een centraal punt - in Levenslied dus het zangkoor, in A'dam-E.V.A. de stad Amsterdam - leeft de kijker wekelijks mee met het wel en wee van zo maar wat stadsbewoners. Hun herkenbare sores zijn net even aangezet en uitvergroot, want zonder enige overdrijving of subtiel absurdisme geen drama.


Tv-series over het alledaagse bestaan vallen doorgaans in de categorie soap (Goede Tijden Slechte Tijden) of edel-soap (Bloedverwanten). Zogeheten kwaliteitsdrama gaat toch vaak over bekende personen: Prins Bernhard, Juliana en met hen het hele Oranjehuis tot aan Willem I aan toe, de schilder Rembrandt, de schrijfster Annie MG. Of ze spelen zich af in ziekenhuizen, advocatenkantoren en politiebureaus.


Met Levenslied en A'dam -E.V.A. is het dagelijks leven eindelijk uitgangspunt geworden voor hoogstaand drama. A'dam - E.V.A. is romantischer dan Levenslied omdat het stadse meisje Eva al na drie afleveringen valt voor de Zeeuwse jongen Adam. Poëtischer ook: in de aflevering van afgelopen zondag kwamen vlinders uit de lucht vallen omdat het zomer werd. Filmisch is deze serie fris en flitsend gemaakt, met de stad in de hoofdrol. Feestvieren op koninginnedag, zonnebaden in het Vondelpark en tragisch aan je eind komen in de Bijlmer - het zit er allemaal in.


Levenslied is minder vluchtig en traditioneler van opzet en uitwerking. Tegenover de tragikomische vuilnisman in A'dam-E.V.A. die een seksoperatie wil, staat de zakenman in Levenslied die van het balkon springt omdat hij is ontslagen.


Scenario, regie en technische afwerking zijn in beide gevallen uitstekend, maar meest verrassend is het niveau van acteren. Eva van de Wijdeven en Teun Luijkx vormen een jaloersmakend jong stel, en Anna Drijver is als dirigent al net zo akelig perfect.


Opvallend zijn de al wat oudere acteurs in de kleinere rollen. Met in Levenslied veel oude bekenden van het befaamde Werktheater van weleer: Shireen Strooker, Olga Zuiderhoek, Peter Faber en Marja Kok. Erg leuk is Petra Laseur als een kakkineuze moeder en schitterend vooral Hans Daglet als de bankdirecteur die via het koor in contact wil komen met zijn zoon. Het is een rol die herinneringen oproept aan die van Eric van der Donk als bankdirecteur in Oud Geld, Maria Goos' veel geroemde AVRO-serie uit 1998.


Met Oud Geld is destijds een standaard gezet die nauwelijks te evenaren lijkt. Levenslied komt daar enigszins bij in de buurt, vooral door de soms schurende zinnetjes en de licht vervreemdende dialogen. Net als in A'dam - E.V.A. zijn het lang niet altijd gewone gesprekken die worden gevoerd, maar ze worden wel gewoon gespeeld. Daarin zit de kracht.


De laatste aflevering van Levenslied wordt vanavond uitgezonden op Ned.1; op 1 april verschijnt de dvd van de serie. A'dam - E.V.A. is wekelijks te zien op zondagavond, Ned.2


Pollo de Pimentel (1959), mede-bedenker en regisseur van Levenslied.


Regisseerde eerder series als Meiden van de Wit, Baantjer, De Co-assistent en Van Speijk. Debuteerde in 2002 als speelfilmregisseur met Oesters van Nam Kee.


'Om in een tv-serie verhalen te kunnen vertellen, moet je een kapstok bedenken. Meestal is dat een politiekantoor of ziekenhuis, maar wij kozen voor het zangkoor als uitgangspunt om wekelijks verschillende levens te kunnen volgen. Met natuurlijk de film As it is in Heaven als inspiratiebron. Vervolgens hebben wij daar karakters en verhaallijnen bij bedacht. Zo volgt de kijker acht personages in het dagelijks leven die allemaal een keer week bij elkaar komen om te zingen. Die mensen hebben ook los van het koor soms met elkaar te maken, maar we hebben niet alle lijnen rondgebreid. Iedere aflevering eindigt met een lied, gezamenlijk zingen biedt ook troost na alles wat ze die week hebben meegemaakt. En zingen doet het goed op televisie.


'We hebben voor Haarlem gekozen om het wat gewoner te maken en niet weer in Amsterdam te zitten. Nederland is meer dan Amsterdam alleen. A'dam - E.V.A. vind ik qua vorm wel leuk, het is weer eens iets anders.. Dat het niet zo diep gaat en heel terloops is, kun je zien als een kwaliteit. Wat ik nog wel wil zeggen is dat wij Levenslied in korte tijd hebben moeten maken. Het is bijna niet meer te doen het niveau van Oud Geld te halen, daar is het geld en de tijd niet meer voor.'


Robert Alberdingk Thijm, scenarioschrijver van A'dam -E.V.A.


Schreef eerder scenario's voor de jeugdserie De Daltons en Dunya & Desie. Maakte in 2007 samen met zijn partner Norbert ter Hall (regie) de serie Waltz over de teloorgang van een circusfamilie.


'Het eerste idee voor A'dam - E.V.A. ontstond in 2006 toen het Mediafonds een wedstrijd voor scenaristen uitschreef. Normaal doe ik daar niet graag aan mee, omdat het kiezen uit al die inzendingen vaak een tombola is. Nu dacht ik: ik moet het doen anders komt het er nooit van. Eerst heette de serie 'Amsterdam' en het uitgangspunt was een mozaïekvertelling over het leven in de grote stad aan de hand van de relatie tussen een stads meisje en een jongen uit de provincie. Voor mij stond meteen vast dat die jongen bij een uitvaartcentrum moest werken, want dat is een mooi dramatisch gegeven - dood, afscheid nemen.


'Toen ik de serie kon gaan schrijven, ben ik de stad in gegaan, op zoek naar de verhalen die ik wilde vertellen. Op zoek naar de Amsterdamse gein, in een stad vol ego's die denken dat alles om hen draait, maar daar ook om kunnen lachen. Het gaat mij om de leefbaarheid en menselijkheid - de stad als een groot appartementencomplex. De losheid van de scènes vind ik belangrijk, omdat je dan het toeval toe kunt laten. En je hoeft ook niet alles uit te leggen of alle verhalen keurig af te ronden. In de loop van de serie zullen de verhaallijnen wel wat zwaarder worden, we zoeken ook de donkere kanten op - de gevangenis, het politiebureau. Maar de toon blijft wel: we houden de moed erin.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden