Klein eiwit valt virussen en Alzheimer aan

Wetenschappers hebben een klein eiwit ontwikkeld dat de potentie heeft om zowel virussen en bacteriën als ziektes als Alzheimer en Huntington te lijf te gaan.

UTRECHT - Het kleine eiwit, dat vanwege zijn geringe grootte eigenlijk een peptide heet, laat het afvalverwerkingsprogramma van de cel harder werken. Muizen die het peptide kregen toegediend, hadden een grotere kans om infecties met gevaarlijke virussen en bacteriën te overleven.


Lichaamscellen hebben twee manieren om van afval af te komen, zegt Bernd Helms, hoogleraar veterinaire biochemie aan de Universiteit Utrecht en een van de auteurs van het artikel in Nature. 'Een hele specifieke, dat molecuul voor molecuul afbreekt, en een die rücksichtslos al het restafval verwijdert.' Dat laatste proces heet autofagie en vindt plaats in zogenoemde lysosomen, celonderdelen die niks meer zijn dan baden vol zuur waarin alles afbreekt. 'Meestal wordt autofagie ingezet om het eigen afval van een cel te verwerken, maar soms gebruikt het lichaam het ook om van virussen en bacteriën af te komen die de cel binnendringen."


Allerlei eiwitten werken samen om het proces van autofagie in goede banen te leiden. Een van die eiwitten is GAPR-1, dat het afvalverwerkingsproces afremt. GAPR-1 doet dat door te binden aan het eiwit beclin-1, dat cruciaal is om autofagie in gang te zetten. Om het autofagieproces te versterken, ontwikkelden de onderzoekers een peptide dat de binding van GAPR-1 aan beclin-1 nabootste. Eenmaal toegediend aan de cel bindt het peptide aan GAPR-1, waardoor GAPR-1 niet meer aan beclin-1 kan binden. Dat kan daardoor zijn gang gaan, met meer autofagie en dus meer afvalverwerking tot gevolg.


De onderzoekers infecteerden menselijke cellen en muizen met virussen waarvan bekend is dat autofagie een rol speelt bij bestrijding ervan, zoals hiv en het West-Nijlvirus. Het bleek dat het peptide inderdaad het aantal virusdeeltjes verlaagde en bijdroeg aan een verhoogde overlevingskans. Ook een infectie met de voedselvergiftigingsbacterie listeria werd door het peptide aangepakt. In een petrischaal bleek het peptide bovendien de cel aan te zetten tot het beter opruimen van ongewenste lichaamseigen eiwitten. Dat biedt mogelijkheden voor de behandeling van aandoeningen zoals Alzheimer en Huntington, die veroorzaakt worden door eiwitoverschotten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden