Klein design

De designbiënnale van Istanbul mikt niet op de grote labels of sterontwerpers. Ze wil een laboratorium zijn voor bij vlagen utopisch design.

Een 14-jarige jongen in Chili heeft op zijn zolderkamer een aardbevingsmelder in elkaar gezet. Via internet bestelde de jongen een eenvoudige seismograaf, die oogt als een thermostaatkastje. Die koppelde hij met een simpel schakelbord uit een wekkerradio aan een internetmodem (kleine foto). Als het apparaat een aardbeving registreert, zendt het automatisch een tweet. Inmiddels telt zijn account 350 duizend volgers. Duizenden levens kunnen worden gespaard dankzij een onderzoekende puber in Chili.


Het apparaat is een van de voorwerpen op Adhocracy, de hoofdtentoonstelling van de Istanbul Design Biënnale, die is samengesteld door Joseph Grima, hoofdredacteur van het gezaghebbende designtijdschrift Domus. Istanbul is letterlijk en figuurlijk het decor van de expositie. 'In een stad waar planning en overheidsingrijpen traag en log zijn, zijn acties van kleine groepen of individuen de snelste en meest succesvolle manier voor sociale verbetering', aldus de Italiaanse curator. 'Dit fenomeen van adhocracy is het tegenovergestelde van bureaucratie.'


Neem het probleem van de voortdurende verkeersopstoppingen in Istanbul, die ook de goederendistributie verlamt. De oplossing komt van de Belgische ontwerpstudio Unfold met Kiosk 2.0, dat feitelijk niets meer is dan een bakfiets met een 3D-printer, een internetaansluiting en een gereedschapkist. Met een mobiele productie-unit kunnen op elke straathoek alle producten worden gekocht waarvan de digitale ontwerptekening op internet is te vinden. Meer dan vijftig van deze kleinschalige initiatieven selecteerde Grima voor de overweldigende expositie, die aangeeft dat deze nieuwe designbiënnale niet mikt op de laatste collecties van Italiaanse designlabels of kosmopolitische sterdesigners, maar een laboratorium wil zijn voor innovatief, bij vlagen utopisch design.


Elders op de designbiënnale, op de architectuurexpositie Musibet in het Istanbul Museum of Modern Art, komt een Nederlands project aan bod dat je onder de noemer adhocracy zou kunnen scharen. Het project Making City, dat eerder dit jaar te zien was op de Architectuurbiënnale van Rotterdam, maakt een vergelijk tussen stedenbouwkundige plannen in Rotterdam, Istanbul en de Braziliaanse metropool Sao Paulo. Het Rotterdamse architectenbureau ZUS betrok via inspraak en crowdfunding de Rotterdamse bevolking bij de realisatie van een houten loopbrug die samenhang brengt in het versplinterde stadscentrum van Rotterdam.


Inspraak

'Stedenplanning in Istanbul is van bovenaf gedicteerd door grote ontwikkelaars. Naar de bevolking wordt niet geluisterd. Een bottom-up initiatief zoals in Rotterdam kan een alternatief zijn', zegt Christian Korevaar, landschapsarchitect bij ZUS en een van de curatoren van Making City. Of de toekomst van Istanbul als leefbare stad hiermee veilig is gesteld, is nog de vraag. Een vrije pers en een coöperatieve overheid zijn onmisbaar voor deze vorm van burgerparticipatie.


Een praktischer manier van het benutten van de informele economie van Istanbul verkentSalon, een Nederlands platform voor mode, kunst en design. Tien jonge Nederlandse ontwerpers werden door Salon gekoppeld aan lokale ambachtslieden en kleine werkplaatsen. 'Nederlandse ontwerpers kunnen in deze workshops kennismaken met handwerktechnieken die in Nederland niet meer bestaan. De Turkse ambachtslieden worden uitgedaagd om te innoveren met nieuwe producten', zegt Gijs Stork, met Manon Schaap de initiatiefnemer van Salon.


Ook toont Salon bestaand werk van Nederlandse en Turkse ontwerpers. Bij de selectie is rekening gehouden met de Turkse context. Voor het project Jongh Geleerd, Oud Gedaan inventariseerden de zusjes Anne en Meis de Jongh de traditionele handwerktechnieken van Turkse en ook Marokkaanse vrouwen in Amsterdam-West. 'Het kantwerk diende als inspiratie voor een sieradencollectie.' Soms was de link met Istanbul afwezig, zoals bij de hysterische mode van Bas Kosters of de minimalistische waterkruiken van ontwerper Aldo Bakker. 'De Turken moeten natuurlijk ook kunnen kennismaken met Dutch Design.'


Opvallend is dat mode en design worden getoond op alledaagse locaties. Dus prijken er zomaar prachtige modefoto's van Viviane Sassen aan de betegelde muren van een eethuisje of hangt een jurk van Marga Weimans onder het harde tl-licht in een rommelige timmerwerkplaats. 'De kleur en de structuur van de jurk deden ons denken aan het hout', verklaart Stork de curieuze locatie. 'We willen mode en design niet op een voetstuk plaatsen maar juist bereikbaar maken voor mensen die er anders niet mee in aanraking komen. Daarbij kijk je heel anders naar een paar schoenen van Iris van Herpen als die in de etalage van een Turks reisbureau staan.'


Extra: VERRASSEND NEDERLANDS

Niet alleen vindingen als de aardbevingsmelder met twitteraccount van een 14-jarige Chileense puber, ook Nederlands architectuur en design zijn goed vertegenwoordigd op de première van de Istanbul Design Biënnale, die een sterk visitekaartje heeft afgegeven voor de komende jaren. Meer dan dertig Nederlandse (mode)ontwerpers zijn te zien op Salon, een expositie op verrassende locaties. In het Museum for Modern Art is de expositie Making City te zien. In de slipstream reisde een handelsdelegatie mee met de burgemeesters van Amsterdam en Rotterdam. De designbiënnale duurt nog tot 12 december 2012.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden