Gezegd&Gezwegen

Klavertjes vier

Vreemde toestand eigenlijk. Het kabinet deed wat het beloofde: de langdurige zorg wordt goedkoper, de woningmarkt is vertimmerd, er zijn stappen gezet op het gebied van arbeid en energie. Dat alles binnen de in het regeerakkoord afgesproken tijd van twee jaar. En wat is de beloning voor die plichtsgetrouwheid? Onrust en oplopende spanning.

Beeld Illustratie Censuur

CDA en D66 zeggen het eensgezind: de regering moet ambitie tonen. Er dienen nieuwe plannen gesmeed. 'Aangezien je nooit soldaten met lege handen moet laten zitten', herinnert zich schrijver en ex-minister André Malraux in zijn gesprekken met Charles de Gaulle, 'hadden de toekomstige strijders van de pantservoertuigen die niets deden, als instructie klavertjes vier te gaan zoeken'. Klavertjes vier zoeken, dat is ook de opdracht voor de regering de komende tijd. Alles beter dan ledigheid.

Hebben bewindspersonen niks om handen, dan gaan ze zich allicht afvragen wat hen in vredesnaam bezielt samen te werken met lieden die er zulke merkwaardige opvattingen op na houden - dat is tenminste wat insiders ons willen doen geloven. Een crisis is dan niet ver meer uit de buurt.

Het tekent de vliegende vaart die bezit heeft genomen van het Binnenhof. Omdat geen van de vijf voorgaande regeringen de rit uitzat, is Rutte II als een speer vertrokken. Alles waarover VVD en PvdA het eens konden worden, is inmiddels afgehandeld: alleen de pijnpunten resteren nog. Die worden extra gevoelig als er geen nieuwe successen tegenover staan.

Ga maar eens het belastingstelsel aanpakken, is de dwingende suggestie van de oppositiepartijen en andere stuurlui aan wal. Dat is immers zo ingewikkeld geworden dat ook de Belastingdienst er niet meer uitkomt. Zo'n suggestie is een kus des doods. De twee coalitiepartijen denken dermate verschillend over de verdeling van welvaart dat een voorzichtige potloodschets in de miljoenennota al heel wat is.

Kabinet, goed ingewerkt en niet van kwaliteit gespeend, zoekt nieuwe missie - dat is de onuitgesproken noodkreet die uit de Troonrede opstijgt. Lang hoeven ze niet te zoeken: die missie is de afgelopen maanden op een presenteerblaadje aangedragen. De Troonrede van vorig jaar leek in veel opzichten op een kruidenierslijst: 125 miljoen euro voor toegang tot kredieten; aftrek voor de eigen woning in 28 stappen verlagen; een onderwijsakkoord met 3.000 banen. Pas 5 minuten voor Gods zegen bleek de wereld groter dan een landje dat kampt met de naweeën van een crisis. De buitenwereld dient zich aan. 'Onveiligheid en instabiliteit in kwetsbare regio's beïnvloeden onze vrijheid, veiligheid en welvaart', stond er. Meteen daarna keerde de handelsgeest alweer terug.

Dat heeft het buitenland niet op zich laten zitten. Deze zomer klopte het luidruchtig op onze deuren, via oost-Oekraïne, via noord-Irak en de Gazastrook. Ineens bleek dat ene zinnetje te midden van een zee van cijfers het cruciale element in de hele tekst. Een element dat niet meer dan een dode letter bleek: op defensie en veiligheidsdiensten werd bezuinigd en het actieplan tegen jihadgangers is een rammelend vehikel dat verdachten met veroordeelden verwart.

Politiek is een kwestie van dagkoersen. Dus kan het zomaar gebeuren dat we in de verse Troonrede een grootse terugkeer van het buitenland beleven. Niet als land van beloften of bron van inspiratie, amper als afzetgebied en stimulans voor de economie, maar des te meer als bedreiging. De crisis wierp Nederland al terug op zichzelf, de onrust over de grenzen doet ons nog meer in de schulp kruipen.

Precies daar schuilt de nieuwe ambitie. Want wat is eigenlijk onze schulp? Is dat Nederland achter de dijken, dat zich weer even veilig waant door eerdere bezuinigingen op leger en veiligheidsdienst ongedaan te maken? Of is dat Nederland in Europa, dat zijn onafhankelijkheid veiligstelt door defensie, energiebeleid en voedselvoorziening gezamenlijk op orde te brengen?

De keuze zou niet moeilijk moeten zijn. De onrust in de wereld moet de dagkoersen van Europa doen oplopen. Toch blijft het in de Troonrede bij een verplichte riedel over interne markt en begrotingsdiscipline. Europa is meer dan een dans om de eurocommissariaten. Het is een klavertje vier dat smeekt om geplukt te worden.

Ariejan Korteweg is politiek redacteur van de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.