Klaver is niet overtuigd, Turkijedeal kent te veel haken en ogen

Groenlinks vindt juridische werkelijkheid anders dan praktische

Informateur Tjeenk Willink haalde er een diplomaat bij om Jesse Klaver gerust te stellen dat de tekst over migratie deugde. Even leek hij ook echt overtuigd.

Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Weer lijkt de formatiemagie van de ervaren rot Herman Tjeenk Willink te werken. Om de patstelling over migratie tussen de onderhandelende partijen VVD, CDA, D66 en GroenLinks te doorbreken, schakelt hij donderdag topdiplomaat Jan-Willem Beaujean in. Beaujean is nu plaatsvervangend directeur-generaal Internationale Migratie op Veiligheid en Justitie, en was nauw betrokken bij de 'Turkije-deal' van Mark Rutte en Diederik Samsom uit maart 2016.

In de Tweede Kamer is GroenLinks altijd tegenstander geweest van deze deal, die illegale immigratie vanuit Griekenland tegengaat. Turkije neemt met financiële steun van de EU asielzoekers terug en diegenen (vooral Syriërs) die aanspraak kunnen maken op de vluchtelingenstatus worden over Europa verdeeld. GroenLinks wil niet tornen aan het individuele recht op asiel, dat in elk Europees land aan te vragen moet zijn, en vindt het een slecht plan naar het model van de Turkije-deal afspraken met landen in Noord-Afrika te maken.

Dat is wat VVD en CDA graag willen. Het is het onderwerp waar de eerste ronde van besprekingen, onder leiding van informateur Edith Schippers, op stuk is gelopen. Het is waarop het nu weer vastzit. Maar Beaujean legt mondeling en in vier kantjes A4 uit dat de afspraak tussen de EU en Turkije binnen de grenzen van het internationaal recht blijft. Ook aan het asielrecht wordt niet getornd, door de 'voorprocedure' in Griekenland. En de EU houdt toezicht op de uitvoering. Dus vergelijkbare afspraken met Afrikaanse landen, als bijvoorbeeld Tunesië, moeten mogelijk zijn.

Klaver is die avond in het Catshuis schijnbaar overtuigd, maar komt vrijdag in bilateraal overleg in het Kamergebouw met de VVD met de eis dat Nederland na het sluiten van eventuele deals jaarlijks 5- tot maximaal 25 duizend vluchtelingen toelaat. Dat valt verkeerd bij VVD, CDA en D66. Om de informateur bij te praten wordt vrijdagmiddag om vijf uur een sessie op het Catshuis belegd. Die is na ruim een uur voorbij.

Tjeenk Willink gaat die avond enigszins bedrukt naar de stadsschouwburg in Amsterdam, waar hij op uitnodiging van prinses Beatrix een dansuitvoering in het Holland Festival bijwoont. Het is de streetdancevoorstelling Flexn, waarbij de dansers als slangenmensen over het podium gaan. Tjeenk Willink dacht zich lenig uit de migratieknoop te hebben ontworsteld, maar beseft dat hij in het weekend nog een keer zijn ledematen moet strekken.

Jesse Klaver eist dat Nederland na het sluiten van eventuele deals jaarlijks 5- tot maximaal 25 duizend vluchtelingen toelaat Foto anp

De tekst van twee alinea's die hij maandag voorlegt aan de vier partijen vindt geen genade bij GroenLinks. Alle geruststellingen die Beaujean donderdag te berde had gebracht staan erin, maar het onderhandelingsteam van GroenLinks is toch niet overtuigd. De juridische werkelijkheid is een andere dan de praktische, vindt de partij. De Turkijedeal kent in haar optiek in de uitvoering te veel haken en ogen en daar wil zij niet aan meewerken. Tjeenk Willink moet een andere alliantie smeden.


Letterlijke tekst van de informateur

De afspraak tussen de EU en Turkije beweegt zich binnen de grenzen van het recht zoals dat in volkenrechtelijke verdragen, waaronder het Vluchtelingenverdrag, met het individuele recht op asiel is opgenomen. Ook materieel wordt aan die verdragen voldaan door de combinatie van de voorprocedure in Griekenland en waarborgen voor bescherming in Turkije zoals de inachtneming van het beginsel van non-refoulement, een veilige opvang, adequate voorzieningen en de verlening van een status die effectieve bescherming biedt. Bij de uitvoering kan het toezicht verder worden versterkt.

Vergelijkbare afspraken zijn mogelijk tussen de EU en landen in Noord-Afrika. Doel is ook daar te bereiken dat alle migranten worden beschermd in overeenstemming met de relevante internationale standaarden en met respect voor het beginsel van non-refoulement. Daarbij worden de opgedane ervaringen bij de uitvoering van de afspraken met Turkije, eventuele rechterlijke uitspraken die daarop betrekking hebben en in de praktijk ontwikkelde bestuurlijke methoden, zoals bijvoorbeeld in Griekenland met assistentie vanuit lidstaten van de EU, betrokken. Ook de UNHCR heeft hierbij een rol. Over de nieuwe afspraken kan juridisch advies worden gevraagd. Belangrijk blijft verder de aanpak van grondoorzaken van de migratie.

Reacties op de tekst van de informateur

Mark Rutte (VVD, minister-president): 'Dit is fatsoenlijk, dit voldoet aan alle Europese standaarden.

Mark Rutte (VVD, minister-president) Foto ANP

Meindert Fennema (emeritus hoogleraar politicologie en Groenlinks-lid) : 'Ik zie twee pijnpunten. De materiële voorwaarden van de opvang in Turkije, en dus ook mogelijk straks in Afrika, zijn onvoldoende. En Tjeenk Willink noemt de UNHCR. Maar de vluchtelingen van de Hoge Commissaris moeten niet onder deze regeling vallen. Dat is een principiële ondergrens.'

Leo Lucassen (Directeur onderzoek van het Internationale Instituut voor Sociale Geschiedenis): 'Deze tekst is boterzacht. Je hoeft geen aanhanger van GroenLinks te zijn om te snappen dat die partij zegt: hier kunnen we niet mee verder. Van 'adequate voorzieningen' is absoluut geen sprake. De Turkije-deal is een humanitaire ramp. Zo'n deal wil je dan herhalen met landen in Noord-Afrika, waar de situatie nog veel ingewikkelder is dan in Turkije?'

Gert-Jan Segers leider ChristenUnie: 'Het is voor mij prematuur hierop te reageren. Het is een tekst van anderen die nog veel vragen oproept.'

Gert-Jan Segers (leider ChristenUnie) Foto ANP

Jasper van Dijk (SP-kamerlid): 'Dit is papier en daarover is het moeilijk oordelen. Ik was er niet bij. Wij zijn bereid hierover te onderhandelen met alle centrum-linkse partijen.'

Sharon Dijksma (PvdA-kamerlid): 'Ik heb ook exegese gedaan. Alle waarborgen voor de internationale verdragen zitten in deze tekst.'

Kees van der Staaij (SGP-leider): 'Politiek-inhoudelijk een prima tekst. Langs deze lijnen kun je afspraken maken met Afrikaanse landen.'

Sharon Dijksma (PvdA Kamerlid) Foto ANP