klassiek

*****..

Roland de Beer

NAAMLOZE SCHOONHEID
Josquin Desprez, Missa sine nomine e.a. Tallis Scholars. Gimell/Codaex.

NAAMLOZE SCHOONHEID
Als de Europeïsering van het werknemersverkeer ergens is begonnen, dan was het niet bij de profvoetballers maar bij 15de-eeuwse koorzangers en componisten uit de lage landen. Neem de lumineuze loopbaan van Joost van der Weide, beter bekend als Josquin Desprez.

NAAMLOZE SCHOONHEID
Rond 1440 geboren in Vermandois en opgegroeid bij Picardische Boys, werd ‘Joosken’ als jeugdtalent al weggeplukt door AC Milan (het koor van de Milanese Dom). Daar kaapte het concurrerende Inter hem weg (hertog Sforza). Een transfer naar AS Roma (het Vaticaan van Innocentius III) bood nog meer prestige. Van der Weide wilde zijn nadagen glans geven bij Paris St-Germain (het hof van Lodewijk XII), maar toen meldde zich toch weer een club uit de Serie A, ditmaal het rijke Ferrara (hertog Ercole). Moe gespeeld, aanvaardde de grote Joosken tenslotte een positie als erelid (officieel: kanunnik) van Condé-sur-l’Escaut.

NAAMLOZE SCHOONHEID
De muziekgeschiedenis kent onbetwiste genieën van wie je toch maar zelden iets verneemt. Tot hen hoort de in 1521 overleden Josquin. Dat hij weer even tevoorschijn treedt, is te danken aan de Brit Peter Phillips en zijn vocaal ensemble The Tallis Scholars. Zij hebben twee miscomposities van Josquin op cd gezet.

NAAMLOZE SCHOONHEID
De ene, een Missa ad fugam, is een vroeg werk en draagt alle kenmerken van een meesterproef in canontechniek. Nog knapper gemaakt, en veel lucider en aangrijpender, is de eveneens canonische Missa sine nomine die Josquin componeerde in een late fase van zijn loopbaan.

NAAMLOZE SCHOONHEID
In die vierstemmige ‘Mis zonder naam’ hoor je Josquins noord-zuidtraject als het ware in klank terugkeren. Het contrapuntisch meesterschap dat Josquin uit de lage landen meenam naar Italië, kreeg daar een muzikaal zonnebad. Het manifesteert zich in vocale kleurenrijkdom, tonaal-emotionele spanning en transparantie in het klankbeeld. Exemplarisch is het Gloria. Het bestaat uit drie secties die elk wat academisch beginnen, gaandeweg harmonische spanning opbouwen, waarna uitdunning volgt en het slot alleen nog over wonderschone, doorschijnende samenklank gaat.

BRILJANTE POLYFONIE
*****

BRILJANTE POLYFONIE
Brumel. Hilliard Ensemble. CORO/Codaex.

BRILJANTE POLYFONIE
Antoine Brumel, een door tijdgenoten uitbundig geprezen collega van Josquin uit Chartres, stootte door naar de Zwitserse topclub Servette (de St Pierre-kathedraal in Genève). Via Laon, Parijs en Chambéry kwam ook Brumel terecht in het fijnproeverscentrum Ferrara, waar hij jaarsalarissen toucheerde van honderden ducaten.

BRILJANTE POLYFONIE
De Vlaming Paul van Nevel zette in 1990 Brumels twaalfstemmige mis Et ecce terrae motus op cd, in een transcriptie met veel gewaagde dissonanten – mede het gevolg van Van Nevels vrije interpretatie van oude kruisen- en mollenregels. Het Britse Hilliard Ensemble volgde in kalmere stijl met Brumels vierstemmige mis Victimae paschali laudes. Die live-opname van de Hilliards uit 1997 leidt nu een nieuw leven op het label Coro. Briljante polyfonie, aangevuld met ‘lauden’, eenstemmig religieus liedwerk uit het oude Italië. Gevolg van de live-praktijk is dat hier en daar wat onvaste nootjes door het klankbeeld zweven.

MOEDER ALLER MISSEN
*****

MOEDER ALLER MISSEN
Machaut e.a. Orlando Consort. Harmonia Mundi USA.

MOEDER ALLER MISSEN
De Moeder aller miscomposities is de Messe de Notre Dame die Guillaume de Machaut in Reims rond 1360 aan het perkament toevertrouwde. Met zijn ritmische experimenteerdrift en harmonische tegendraadsheid frappeert Machaut bij elke nieuwe beluistering – ook bij deze redelijk gave uitvoering door het Britse Orlando Consort. Machaut en Dufay worden hier geïnterrumpeerd door quasi-oud contrapunt van Gavin Bryars (1943) en Tarik O’Regan (1978). Bryars is het minst hinderlijk. Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden