'Klassieke muziek is onze enige afwijking'

Als tieners al maakten ze furore achter de piano, maar Lucas en Arthur Jussen blijken een aanzienlijk bredere culturele interesse te delen. Van de eendenborst tot de plastic chair. En van Maastricht tot Portugal.

Lucas: 'Het komt zelden voor dat ik iets fantastisch vind en Arthur niet'Beeld Els Zwerink

Aan muziek viel niet te ontsnappen in huize Jussen. Lucas: 'Ze vragen weleens wanneer we voor het eerst met klassieke muziek in aanraking kwamen.' Arthur: 'Maar dat wás er gewoon. We weten niet beter.' Het zit in de genen, moeder Jussen is dwarsfluitlerares, vader paukenist in het Radio Filharmonisch Orkest. Andere broers of zussen hebben ze niet. Lucas: 'Het was genoeg zo voor onze ouders. Al die herrie in huis.'

Lucas (22) en Arthur (18) Jussen groeiden uit van kekke knaapjes achter de piano - wat deden ze het leuk op tv - tot volwassen musici die naast hun gezamenlijke optredens werken aan hun solocarrières. De schattigheidsfactor voorbij, schreef NRC Handelsblad vorige maand na hun Robeco-concert voor een uitverkocht Amsterdams Concertgebouw. Vier sterren kregen ze van de recensent.

Speels losten ze elkaar af achter de piano tijdens de Nocturnes van Chopin. Bij de toegiften kregen ze de zaal los met Mambo uit West Side Story, dat ze inleidden met een kleine percusiesessie, om de avond te eindigen met een gevoelig Abendlied van Schumann.

Ze vullen elkaar aan als een eeneiige tweeling, maar verschillen behalve drieënhalf jaar in leeftijd sterk van karakter. Arthur: 'We bereiden ons heel verschillend voor op een concert. Ik ben systematischer, ik plan meer. Lucas is vrijer en rustiger. Hij bekijkt het meer van dag tot dag. Op school was dat al zo. Als ik een toets had, begon ik twee dagen tevoren met leren, dan wist ik dat ik het precies zou redden. Lucas begon de avond tevoren.'

Allebei houden ze van tennis en fietsen, van een filmpje kijken en uitgaan met vrienden. Lucas: 'Het komt zelden voor dat ik iets fantastisch vind en Arthur niet. Dat geldt zowel voor muziek als voor andere interesses.'

Arthur: 'Als het om onze carrières gaat, gunnen we het de ander vaak meer dan onszelf. Er is zelden frictie omdat een van ons haantje de voorste wil zijn.'

Muzikale verschillen liggen in de nuances, maar ze zijn het nog altijd eens geworden.

Even stoeierig als geduldig poseren ze voor de fotograaf, het keurige ABN verwisselend voor het Maastrichtse dialect van moeder.

Nog afwijkende hobby's, heren? Een geheime collectie metal-cd's? Treintjes op zolder, misschien? Lucas: 'Klassieke muziek is onze enige afwijking.'

CV

Lucas

1993 geboren in Hilversum
2001 finale Rotterdamse Piano Driedaagse
2012 studie bij Menahem Pressler, VS
2013 studie bij Dmitri Bashkirov, Madrid
2014 'Beste pianotrio Escuela Superior de Música Reina Sofia'

Arthur

1996 geboren in Hilversum
2004 Jong Muziektalent van het Jaar
Studeert aan het Conservatorium Amsterdam bij Jan Wijn

Beiden

2005 studie bij Maria João Pires in Portugal en Brazilië
2010 contract Deutsche Grammophon
2011 Concertgebouw Young Talent Award
2011 Edison Klassiek Luisterpublieksprijs
2013 Publieksprijs Festspiele Mecklenburg-Vorpommern
2015 september, release vierde cd met Academy of St. Martin in the Fields

Gebouw: Harpa

Arthur: 'Begin jij?'

Lucas: 'In Rejkjavik staat een nieuw concertgebouw, Harpa. Dat betekent harp, maar het is in het IJslands ook een symbool voor hoop. Het is ontworpen door Henning Larsen. We hebben daar in 2011 een concert gegeven. Zo'n fantastische zaal.'

Arthur: 'Als ik aan IJsland denk, denk ik aan licht.'

Lucas: 'De buitenkant is volledig van glas.'

Arthur: 'Licht aan het water. Het is bijna een lichtgevend ding op een soort eilandje. IJsland is sowieso heel bijzonder. In het vliegtuig denk je aan het einde van de wereld te zijn.'

Lucas: 'Je zou op de maan kunnen zijn. Omdat er zo veel water omheen is, krijg je aparte wolken en een mooie lichtinval, zo helder. Het licht wordt ook nog weerspiegeld door het water. De ramen hebben een soort honingraatstructuur, maar dan totaal van glas. Waar je ook loopt, vanuit alle hoeken komt dat licht als een soort waterval naar binnen.'

Arthur: 'Het is niet alleen een fantastisch gebouw, het heeft een fantastisch orkest. De grootste musici komen daar.'

'Klassieke muziek is onze enige afwijking'Beeld Els Zwerink

Geschiedenis: Kloosters van Alcobaça en Batalha

Arthur: 'Zal ik nu maar beginnen? Ik wil twee plaatsjes in Portugal noemen. We hebben een jaar les gehad in Portugal van Maria João Pires. Tijdens de vakanties reisden we daar rond met onze ouders. In Alcobaça staat een abdij, vrij sober, met in het midden twee graftombes. Ik was een jaar of 8 toen ik die voor het eerst zag. Er zijn twee graven, eentje van Pedro en eentje van Inez, zijn minnares. Pedro was de koning. Toen hij een keertje weg was, heeft zijn vader haar laten vermoorden. Pedro was daar zo boos over dat hij haar heeft laten opgraven. Hij heeft haar weer op de troon gezet, waarna alle onderdanen haar hand moesten kussen. Moet je je voorstellen hoe dat eruit heeft gezien. Die graftombes zijn tegenover elkaar opgesteld, zodat ze elkaar bij de herrijzenis direct zouden zien. Dat vond ik zo'n romantisch verhaal en die graftombes zijn zo mooi, met engelen en alles.

'Er is nóg een mooi plaatsje, Batalha. Daar liggen ook een koning en zijn vrouw, in één graf. Er staat een beeld op met een hand over het graf naar de ander toe. Mijn moeder zegt altijd: jij hebt me vroeger zo veel vragen gesteld over die graven dat ik er gek van werd.'

Film: Whiplash

Lucas: 'Whiplash gaat over een drummer aan een conservatoriumachtige school in New York. J.K. Simmons speelt een fantastische rol als leraar. De relatie tussen die twee is herkenbaar. Ik heb in Madrid een Russische leraar, Dmytri Bashkirov. Die is ook een beetje berucht, omdat hij mensen mentaal kapot kan maken, al is dat niet opzettelijk.'

In Whiplash stijgt de drummer na veel dramatische verwikkelingen boven zichzelf uit.

Arthur: 'Hij is kwaad op die leraar. Die woede is zijn drijfveer.'

Lucas: 'Ik heb vaak gezien dat er iemand huilend uit de leskamer kwam of dat mensen compleet werden afgebroken. Sommigen kunnen daar niet mee omgaan. Ik heb ook weleens gedacht: jeetje, moet dat nou? Bashkirov gaat ontzettend ver, maar ik weet ook dat hij dat doet omdat hij ervan overtuigd is dat hij meer uit zijn leerlingen kan halen dan ze zelf voor mogelijk houden. De helft gaat eraan onderdoor, de andere helft wordt er beter van.

Arthur: 'Ik heb een ander soort leraar.'

Film: Whiplash. Lucas: 'De drummer stijgt na veel dramatische verwikkelingen uiteindelijk boven zichzelf uit. De relatie tussen leerling en leraar is herkenbaar.'

Gerecht: Magret de canard

Lucas: 'Deze is van ons allebei. Onze moeder komt uit Maastricht en vader uit Vaals. Het is altijd gezellig in Maastricht, zelfs op maandagavond. We hebben dat bourgondische meegekregen.'

Arthur: 'Ik zou er niet kunnen wonen, denk ik. Het is daar veel te gezellig.'

Lucas: 'Het zou moeilijk zijn te zeggen: ik blijf binnen om te studeren. Dat is een compliment voor de stad. Eten speelt daar een grote rol.'

Gerecht: Magret de canard. Arthur: 'We eten alles: slakken, niertjes, hersenen, bloedworst. Dat hebben we thuis geleerd.'Beeld An-Sofie Kesteleyn

Arthur: 'We eten alles: slakken, niertjes, hersenen, bloedworst. Dat hebben we thuis geleerd.'

Lucas: 'Opa in Maastricht kan erg goed koken. Een gerecht waarmee we zijn opgegroeid is magret de canard, eendenborst. Zo lekker. En dat hangt voor ons gevoel samen met Limburg, met Maastricht en Vaals.'

Lucas: 'Toen ik 6 was, ging ik een keer met een vriendje mee naar Loosdrecht. Lekker zwemmen de hele dag. Die moeder zei 's middags: 'Lucas, jij bent de gast, jij mag zeggen wat je wilt eten. Dus ik zei: magret de canard, niet beseffend dat dat misschien een beetje veel was gevraagd in een tuinhuisje in Loosdrecht. Dus zei ze: 'Als ik kip maak, is dat ook goed? Dat is ook een vogel.''

Arthur: 'Niet dat we zo verwend zijn hoor. Magret de canard is voor ons gewoon een begrip dat bij Maastricht hoorde.'

Museum: Villa Borghese

Lucas: 'We hebben klassieke talen gedaan op de middelbare school en dan kom je met de Grieks-Romeinse cultuur in aanraking. Je maakt ook een Romereis, indrukwekkend. Wat ik heel speciaal vond is Villa Borghese, een museum met een prachtige tuin, een beetje buiten Rome.'

Arthur: 'Erg rustig, totaal niet te vergelijken met het Colosseum waar je twee uur in de rij staat. Het is heel klein, intiem. Je kunt de beelden van Bernini recht in de ogen kijken. Er staat er een beeld van Apollo en...'

Lucas: '... Ik ben hem nu aan het googlen. Daphne! Hij pakt haar vast. Je ziet die vingers van marmer in dat vel gedrukt. Het is bijna alsof dat beeld leeft.'

Museum: Villa Borghese Lucas: 'Het is heel intiem. Je kunt de beelden van Bernini recht in de ogen kijken.'Beeld Sandra Raccanello / HH

Boek: In het huis van de dichter, Jan Brokken

Arthur: 'Het boek gaat over Youri Egorov, een Russische pianist die naar Europa is gekomen. Egorov was homoseksueel en is naar Nederland gevlucht. Een tragisch verhaal - uiteindelijk is hij gestorven aan aids. Het is heel mooi omdat er veel dingen in staan die herkenbaar zijn voor een musicus: de orkesten waamee hij speelt, de zalen, de stukken. En wat ook zo mooi is...'

Lucas: 'Zijn kwetsbaarheid.'

Arthur: 'Zijn kwetsbaarheid. Hij wilde niet per se alle noten precies goed spelen, hij wilde zijn boodschap overbrengen. Jan Brokken schrijft het zo op dat je meteen snapt waarmee Egorov worstelt. Tegenwoordig zijn er veel pianisten die geen noot fout spelen, ook niet in moeilijke stukken. Leerlingen in Aziatische en Russische landen studeren soms acht uur per dag. Egorov zegt: 'In een concours moet je een machine zijn, moet je van staal zijn, maar wil je echt musicus worden, dan moet je van vlees en bloed zijn.' Juist die kwetsbaarheid in de vertolking is zo mooi. Als ik ergens naar streef, is het dat. Het is een tragisch verhaal, maar het gaat ook over de troost en de kracht van muziek.'

Filosoof: René Gude

Arthur: 'Op de middelbare school hebben we filosofie gedaan. Iedereen verklaarde ons voor gek. Er waren maar vijf mensen die dat deden. Ik vond het uiteindelijk een van de interessantste vakken. René Gude zat een paar weken voordat hij stierf bij DWDD. Heel interessant om te horen hoe er over het leven gedacht kan worden. Ik kijk erg op tegen iemand als René Gude. Een man die zo veel kennis heeft vergaard, zo veel boeken heeft gelezen, zo veel theorieën kent.'

Lucas: 'In rationeel opzicht zijn er niet zo veel mensen die...'

Arthur: '... Die verder zijn. In dat laatste interview in DWDD werd het hem eventjes te veel. Dat is weer die kwetsbaarheid, hè. Ik vond het indrukwekkend dat iemand die zo veel weet en die eigenlijk zo veel manieren zou moeten hebben om met het leven om te gaan, toch dat verdriet niet kan tegenhouden, omdat hij er straks niet meer is.'

Filosoof: René Gude Arthur: 'Op de middelbare school hebben we filosofie gedaan. Iedereen verklaarde ons voor gek.Ik vond het uiteindelijk een van de interessantste vakken.'Beeld Joost Van Den Broek

Lucas: 'Als emoties de overhand krijgen, denk je niet meer rationeel. In die zin is de dood hofleverancier van emoties. Als er iemand is die dat rationeel zou moeten kunnen blijven beschouwen, dan zou ik zeggen: René Gude. Het fascinerende is dat hij op een rationele manier alles kan uitleggen.'

Arthur: 'Ook dat verdriet.'

Lucas: 'Hij zei: 'Ik kan het niet opbrengen om er vrede mee te hebben dat ik er niet meer ben.' Toen brak hij een beetje. Het gevoel dat je er wilt zijn, is zo sterk. Er is dus iets heel diep menselijks dat we nog steeds niet rationeel kunnen verklaren.'

Arthur: 'Denk niet dat wij heel intellectuele figuren zijn hoor, we vinden het gewoon interessant. Het gebeurde gewoon bij DWDD, waar de gesprekken kort zijn, maar die toch best een grote indruk kunnen achterlaten.'

Lucas: 'Het was niet in Zomergasten, waar ze vaak de diepte ingaan.'

Componist: Fazil Say

Lucas: 'Een Turkse componist die politiek geëngageerd is. Heeft in de cel gezeten omdat hij iets op Twitter had gezet over premier Erdogan dat niet in goede aarde viel. Een fantastische componist.'

Arthur: 'En pianist ook.'

Lucas: 'Wat ik mooi vind, is dat hij zegt: combineer jazz met klassiek. Eigenlijk is hij een beetje gek, z'n haar zit raar. Hoe hij speelt ook.'

Arthur: 'Het overbrengen van de boodschap van de componist is natuurlijk iets heel serieus. Ik heb het gevoel dat hij dat een beetje loslaat. Een verademing. Niet dat ik het zelf zo zou willen, maar het is heerlijk om iemand te zien die zo'n controle heeft.'

Lucas: 'In april hebben we een avond mogen invullen in TivoliVredenburg. Ik heb met een violist de vioolsonate van Say gespeeld. Say gebruikt heel veel aspecten van de vleugel. In het tweede deel moet er een boek op de bassnaren worden gelegd. Als je dan de toetsen aanslaat...'

Arthur: 'Klinkt het net als een basgitaar.'

Lucas: 'Heerlijk dat je niet hoeft te denken: o jeetje, dat moet heel fragiel. Je kunt bijna als een slagwerker tekeergaan.'

Componist: Fazil Say Arthur: 'Heerlijk dat je niet hoeft te denken: dat moet heel fragiel. Je kunt bijna als een soort slagwerker tekeergaan.'Beeld Roberto Serra - Getty

Ontwerp: Plastic Chair, Charles en Ray Eames

Arthur: 'Zullen we er nog eentje doen? Niet nog meer over muziek. De plastic chair.'

Lucas: 'Nee, die stoelen hebben we thuis niet, was het maar zo. Op school stonden kopieën in de mediatheek. Je ziet ze overal tegenwoordig. Het is een beetje vergelijkbaar met het tweede pianoconcert van Rachmaninov. Bepaalde dingen zijn geniaal, zoals die plastic chairs, een ontwerp van decennia geleden al. Omdat ze nu heel veel worden gekopieerd en dus voor lagere prijzen beschikbaar zijn, kopen mensen die stoelen. Daardoor gaat het unieke eraf. Dat is bij het tweede pianoconcert van Rachmaninov ook zo.'

Arthur: 'Iedereen vindt dat mooi.'

Lucas: 'Daarom wordt het in de lift gedraaid. Liftmuziek. Eigenlijk zonde, want het product verliest aan status.'

Arthur: 'Die stoelen zitten heerlijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden