Klap in het sociale gezicht van Molenbeek

Terwijl de investeringen in extra politieagenten in Molenbeek stijgen, wordt er op buurtwerk gekort. En dat is gevaarlijk, zo klinkt het in de wijk.

Boksscholen zijn vaak pleisterplaatsen voor ronselaars. Bij deze in Molenbeek wil buurtwerk een coach hebben die pupillen in de gaten houdt. Beeld Marcel van den Bergh
Boksscholen zijn vaak pleisterplaatsen voor ronselaars. Bij deze in Molenbeek wil buurtwerk een coach hebben die pupillen in de gaten houdt.Beeld Marcel van den Bergh

Bij het wekelijkse zwemmen viel het vrijwilligster Annemarie Haverkorn (73) meteen op: sommige vrouwen hadden een hoofddoek op, terwijl ze die voorheen nooit droegen. Het was kort na de aanslagen in Parijs, afgelopen november, en de vrouwen uit Molenbeek voelden de blik van de wereld op zich gericht. Hún wijk had de zelfmoordenaars voortgebracht, hún wijk was schuldig. Haverkorn: 'Ik proefde een angst bij de vrouwen die ze voorheen niet hadden.'

Politie en dialoog

De geboren Rotterdamse werkt in haar vrije tijd bij Foyer, een buurtwerkorganisatie in Molenbeek die sinds de vroege jaren zeventig aan ouderwetse volksverheffing doet - emancipatie via taalcursussen, sportmiddagen en discussies over opvoeding. Elke donderdag gaat Haverkorn zwemmen met van origine Marokkaanse vrouwen. Ziedaar het sociale gezicht van de strijd tegen radicalisering. Waar minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) de wijk met extra politieagenten beloofde 'op te kuisen', kuisen de vrijwilligers van de Foyer op met dialoog en kookworkshops.

En dat is nodig ook, zeggen jeugdwerkers, want radicalisering voltrekt zich stilletjes. Als het zover is, ben je te laat. Bij Foyer kwam vorige maand een moeder vertellen over haar in Syrië omgekomen zoon van 19. Het was een normale jongen, maar binnen twee tot drie weken raakte ze hem 'kwijt'. Hij ging 's nachts opstaan om te bidden, sprak niet meer met zijn ouders.

Wijkwerkers mikken op preventie. 'Vijftig vrouwen hoorden het verhaal van die moeder aan', vertelt directrice van Foyer Loredana Marchi (67). 'De les was: blijf in gesprek met je kind. Sommige moeders kunnen dat, anderen niet.' Bij boksscholen, vaak pleisterplaatsen voor ronselaars, wil Foyer een coach aanstellen die het gedrag van pupillen in de gaten houdt. Drie weken op rij niet verschijnen is verdacht.

Jan Jambon (N-VA), vicepremier en minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken. Beeld Nicolas Maeterlinck / AFP
Jan Jambon (N-VA), vicepremier en minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken.Beeld Nicolas Maeterlinck / AFP

Regels

Maar of de volgende Abdeslam gestopt kan worden is de vraag. Het werk van Foyer, dat zo'n drieduizend mensen bereikt, staat onder druk: de Vlaamse regering schroefde de subsidies terug, zodat de organisatie van 50 betaalde krachten terug moest naar 25 - tot verontwaardiging van overkoepelend voorzitter Johan Leman. 'We bestaan al 50 jaar, maar moeten nog altijd schooien en tijd steken in bureaucratische nonsens.'

Leman (69), in zijn fleecetrui meer een intellectueel dan een crimefighter, is een groot criticus van het Vlaamse integratiebeleid. In 2013 waarschuwde hij in weekblad Knack voor een 'explosieve situatie' bij ongewijzigd beleid. Hij somt de drie wegen op die van Molenbeek naar de jihad lopen. 1: Ronselaars rond de moskee, 2: de kleine criminaliteit en 3: filmpjes op sociale media. Maar in plaats van interventies in de wijk, zegt Leman, denkt de Vlaamse regering dat het uitleggen van de regels volstaat.

Hij verwijst naar het nieuwste plan van het federale kabinet-Michel, woensdag aangenomen. Immigranten (asielzoekers uitgesloten) krijgen dertig dagen om een zogeheten nieuwkomersverklaring te ondertekenen: wie weigert, is niet welkom. Ze beloven zich te zullen inzetten voor hun integratie, en daden van terrorisme te zullen doorgeven aan de politie. Leman: 'Zo werkt integratie niet.'

Lange adem

In de Vlaamse c.q. Belgische visie lijkt Foyer vooral een sta-in-de-weg. Leman vertelt over een ontmoeting die hij recentelijk had met een Vlaamse minister - de naam wil hij niet noemen. 'Hij zei: 'Mijn collega-ministers vinden dat u niet langer nodig bent.'' Door de bezuinigingen zal Foyer het in de toekomst moeten hebben van particuliere donaties. Wethouder in Molenbeek Jan Gypers (Open-VLD) zegt van niets te weten, 'maar ik ga dit maandag gelijk agenderen.'

Bij de Molenbeekse tak van centrum JES, dat opleidingen aanbiedt voor laaggeschoolden, hetzelfde patroon: minder middelen, weinig erkenning vanuit de overheid. Directeur Patrick Manghelinckx (50): 'Er worden snelle resultaten verwacht. Opleidingen moeten onmiddellijk resulteren in een baan. Maar wat wij doen vergt een lange adem.'

Het is een harde boodschap voor een wijk die zo verwaarloosd is. Molenbeek ligt aan het infuus bij het gewest Brussel, de kas is leeg. Bij de gemeentedienst, klapte een lokale wethouder uit de school, werken mensen die Frans noch Nederlands kunnen. Op straat heeft de politie nauwelijks een aanwezigheid.

Typisch Brussels

Berucht zijn de verhalen over oud-wijkburgemeester Philippe Moureaux (Parti Socialiste, 1992-2012), van wie gezegd wordt dat hij in de weekenden de wijk ontvluchtte naar zijn buitenhuis. Eddy Vanbulck (60), een wijkbewoner van het eerste uur: 'Als ik me meldde op het gemeentehuis met een specifieke klacht, was het: monsieur Moureaux is er vandaag niet.'

In 2014 startte de gemeente Molenbeek een programma met voorbeeldfiguren, waar deradicalisering een belangrijk onderdeel van is. Opmerkelijk genoeg werken gemeente en Foyer langs elkaar heen, omdat Foyer onder Vlaanderen ressorteert, niet onder de gemeente. Leman: 'Typisch Brussels.' Wethouder Sarah Turbine van de groene partij Ecolo is optimistisch: 'Er vertrekken nu minder jongeren dan twee jaar geleden. Zij zien ook dat de door IS beloofde idylle niet klopt.'

Of Molenbeek zelf die idylle kan worden? In de buurtsupermarkt van zijn vader noemt Samer Zorkot (18) zijn wijk smerig en uitzichtloos. 'Het is hier net Afrika, maar dan met een metro.' Zodra hij zijn studie economie heeft afgerond, wil hij weg. Naar Canada.

Onduidelijkheid over betoging extreem-rechts

Voor vandaag staat een door rechts-extremisten aangekondigde demonstratie in Molenbeek gepland, maar of die doorgaat is erg onduidelijk. De van origine Franse jongerenbeweging Génération Identitaire riep tot de demonstratie op, maar trok zich donderdag terug. Hetzelfde geldt voor de onder de noemer Casuals United Belgium verenigde voetbalhooligans, die op Paaszondag vernielingen aanrichtten in het centrum van Brussel. Alleen de beweging Vlaanderen Identitair van onder anderen oud-Vlaams Belanger Bart Deckers zegt te zullen komen. Burgemeester Françoise Schepmans heeft de betoging verboden, evenals eventuele tegendemonstraties. Kenner van extreem-rechts in België Maarten De Waele verwacht niettemin een opkomst van enkele honderden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden